Toplumsal

12 Eylül 1980 Faşist Askeri Darbesi

İnsanlık Tarihinin Kara Lekesi:

12 Eylül 1980 Faşist Askeri Darbesi

Türkiye'nin Demokrasi Mücadelesinde Unutulmaz Bir Gün

12 Eylül 1980 sabahı, Türkiye siyasi tarihinde silinmez bir iz bıraktı. O gece saat 03.59’da TRT radyosunda İstiklal Marşı ve ardından Harbiye Marşı’nın çalınmasıyla birlikte, ülke yeni ve karanlık bir döneme uyandı. Milli Güvenlik Konseyi’nin ilk bildirisi Genelkurmay Başkanı Kenan Evren’in imzasıyla yayımlandı; Türkiye Büyük Millet Meclisi lağvedildi, anayasa askıya alındı, siyasi partiler kapatıldı. Siyaset baştan sona yeniden tasarlandı, dönemin başbakanı Süleyman Demirel görevden alındı, liderler sürgüne gönderildi. Anayasa yeniden yazılarak 1982’de yapılan referandumla Kenan Evren cumhurbaşkanı oldu.

 

 

Amed 78’liler Girişimi, 12 Eylül Askeri Darbesi’nin 45’inci yıldönümü dolayısıyla dönemin işkence merkezi haline gelen Diyarbakır Cezaevi önünde açıklama yapıyor.

Amed 78’liler Girişimi, 12 Eylül Askeri Darbesi’nin 45. yıldönümü kapsamında “12 Eylül Karanlığına Karşı Barış ve Demokratik Toplum İnşası” şiarıyla Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi önünde açıklama gerçekleştiriyor

Diyarbakır Cezaevi önünde

12 Eylül ile yüzleşme çağrısı

Amed 78’liler Girişimi, 12 Eylül Askeri Darbesi’nin 45. yıldönümü kapsamında “12 Eylül Karanlığına Karşı Barış ve Demokratik Toplum İnşası” şiarıyla Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi önünde açıklama gerçekleştirdi.

 

diyarbakırda-i68c4553d42e27.jpg

Açıklamada, Kürtçe ve Türkçe “Diyarbakır Cezaevi Kürt halkının acı dolu hafızasıdır. Hafızama dokunma”, “Kürt sorunu nasıl çözülür? Amed zindanına bak”, “Amed Cezaevi insanlık müzesi olmalıdır” dövizleri taşındı. Açıklamada, “Yüzleşmek iyileşmektir. Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi İnsan Hakları müzesi olsun” pankartı açıldı. Açıklamaya belediye eşbaşkanları, siyasi partiler, sivil toplum örgütü temsilcileri katıldı. Açıklama boyunca “Şehit namirin”, “Darbe değil, demokratik toplum”, “Yaşasın demokratik çözüm”, “Umut hakkı uygulanmalı” sloganları atıldı.

 

Darbe Gecesi: 03.59’da Harbiye Marşı ile Başladı

12 Eylül Cuma sabaha karşı saat 03.59’da TRT radyosunda İstiklal Marşı ve ardından Harbiye Marşı’nın çalınmasıyla darbe başladığı anlaşıldı. Genelkurmay Başkanı Kenan Evren'in imzasıyla Milli Güvenlik Konseyi'nin ilk bildirisi yayımlandı. TBMM lağvedildi, anayasa askıya alındı, siyasi partiler kapatıldı.

Siyaset Yeniden Tasarlandı, Liderler Sürgüne Gönderildi

Başbakan Süleyman Demirel'in hükümeti görevden alındı. Bülent Ecevit, Necmettin Erbakan, Alparslan Türkeş gibi liderler sürgüne gönderildi. Siyasi partiler kapatıldı, siyasi yasaklar getirildi. Anayasa yeniden yazıldı ve 1982’de yapılan referandumla Kenan Evren cumhurbaşkanı oldu.

Binlerce Gözaltı, Yüzlerce İşkence, 50 İdam

Darbe sonrası:

650 bin kişi gözaltına alındı.

 

230 bin kişi hakkında dava açıldı.

517 kişi için idam cezası istendi, 50’si infaz edildi.

30 bin kişi işten çıkarıldı, 171 kişi işkencede hayatını kaybetti.

 

Binlerce kişi yurtdışına kaçtı, 14 bin kişi vatandaşlıktan çıkarıldı

12 Eylül darbesinden-i68c455f112324.jpg

 

 

17 yaşındaki Erdal Eren’in yaşı büyütülerek idam edilmesi ve Kenan Evren’in “Asmayalım da besleyelim mi?” sözü, darbe döneminin hafızalara kazınan örneklerinden biri oldu.

 

Darbeyi Hazırlayan Süreç

1970’lerin sonunda artan siyasi cinayetler, çatışmalar ve ekonomik kriz, askeri müdahaleye zemin hazırladı. 114 tur oylamaya rağmen seçilemeyen cumhurbaşkanı, cinayetler zinciri, Konya’daki Kudüs mitingi gibi gelişmeler darbenin gerekçeleri arasında sayıldı.

Yargılama Süreci: Geç Gelen Adalet

2010’daki anayasa değişikliğiyle, darbecilerin yargılanmasının önündeki engel kaldırıldı. 2012’de Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya hakkında dava açıldı. Her iki isim de savunmalarını sağlık gerekçesiyle hastanelerden yaptı.

 

2014’te mahkeme, Evren ve Şahinkaya’yı müebbet hapse mahkûm etti ve rütbelerinin sökülmesine karar verdi. Ancak temyiz süreci devam ederken, her iki isim de 2015 yılında hayatını kaybetti. Yargıtay, sanıkların ölümünü gerekçe göstererek davayı düşürdü.

Tarihe Geçen Bir Müdahale

12 Eylül 1980, 27 Mayıs 1960 ve 12 Mart 1971’in ardından Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yönetime üçüncü açık müdahalesi oldu. Ancak farklı olarak, bu darbe emir-komuta zinciri içinde ve kapsamlı bir şekilde gerçekleşti. Türkiye siyaseti, hukuku ve toplumsal yapısı derin şekilde etkilendi.

Bugün, 12 Eylül’ün yıl dönümünde birçok kentte sivil toplum kuruluşları ve insan hakları örgütleri tarafından anma etkinlikleri düzenleniyor. Demokrasiye vurulan bu darbe, her yıl yeniden hatırlanıyor ve “bir daha asla” deniyor.

Unutamadıklarımız

Ülkenin toplumsal hafızasında derin yaralar açan, toplumsal olay ve olguları hatırlamak, hatırlatmak

Unutamadıklarımız

12 Eylül Darbesi’nin ardından yaşananlar, Türkiye’nin toplumsal hafızasında derin yaralar açtı. Ailelerinden koparılan, işkencelere maruz kalan, sürgüne gönderilen ya da vatandaşlıktan çıkarılan binlerce kişi, o dönemin acı hatıraları arasında yer alıyor. Özellikle 17 yaşındaki Erdal Eren’in yaşı büyütülerek idam edilmesi ve Kenan Evren’in “Asmayalım da besleyelim mi?” sözü, adaletin ve vicdanın nasıl yara aldığını gözler önüne seriyor. O günlerin karanlığı hâlâ hafızalarda tazeliğini korurken, yaşanan acılar ve kayıplar unutulamıyor. Her yıl 12 Eylül’de düzenlenen anma etkinliklerinde, “Bir daha asla” sözüyle demokrasiye sahip çıkma iradesi tekrar tekrar vurgulanıyor. O günlerin yarattığı toplumsal travma ve adalet arayışı, nesilden nesile aktarılmaya devam ediyor.