Akademisyen E. Çuhadar: Süreçle ilgili ..
Akademisyen Esra Çuhadar: Süreçle ilgili netlik ve güven inşa edici adımlar olmalı SÖYLEŞİ Yürütülen sürecin olduğundan yavaş gitmediğini, asıl meselenin bir netlik ve güven inşa edici adımların olmaması olduğunu belirten akademisyen Esra Çuhadar, sivil toplumun da harekete geçmesi gerektiğini vurguladı.
30/06/2026 09:03 | Son Güncelleme : 20/11/2026 01:10 | Okunma Sayısı : 224 | Super Admin
Akademisyen E. Çuhadar: Süreçle ilgili ..
|
|
Akademisyen Esra Çuhadar: Süreçle ilgili netlik ve güven inşa edici adımlar olmalı SÖYLEŞİ
Yürütülen sürecin olduğundan yavaş gitmediğini, asıl meselenin bir netlik ve güven inşa edici adımların olmaması olduğunu belirten akademisyen Esra Çuhadar, sivil toplumun da harekete geçmesi gerektiğini vurguladı.
Barış ve Demokratik Toplum Süreci kapsamında PKK'nin fesih ve silahlı mücadeleyi sonlandırma kararının üzerinden bir yılı aşkın süre geçmesine rağmen, devlet ve iktidar tarafından hayata geçirilmesi beklenen hukuki ve siyasi düzenlemeler henüz Meclis'e getirilmedi. Sürece ilişkin yasal düzenlemeler kamuoyunda tartışılmaya devam ederken, "çerçeve yasa" olarak nitelendirilen ve geri dönüşleri kapsayan yasanın Temmuz’un ortalarında Meclis’e getirilmesi bekleniyor. Ancak düzenlemenin kapsamı, içeriği ve sürecin ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamayacağına ilişkin belirsizlikler de sürüyor.
Barış ve Demokratik Toplum Süreci'nin geldiği aşamayı, tarafların sorumluluklarını, sürecin eksiklerini ve kalıcı barışın inşası için atılması gereken adımları, Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü öğretim üyesi Esra Çuhadar ile konuştuk. 25 yıldır barış süreçlerini inceleyen ve farklı boyutları üzerinde araştırmalar yapan Esra Çuhadar, 40’ın üzerinde barış sürecini inceledi. Son yıllarda Birleşmiş Milletler (BM) ve AGİT’in arabuluculuk birimlerinde benzer barış süreçlerinin nasıl tasarlanacağı konusunda danışmanlık da yapan Esra Çuhadar, Barış ve Demokratik Toplum Süreci kapsamında Meclis’te kurulan komisyonda da sunum yaptı.
Sorularımızı yanıtlayan Esra Çuhadar’a göre, şu aşamada süreçle ilgili devletin bütüncül bir barış tasarımı yok. FARC deneyiminde silahsızlanmanın ilerleyebilmesi için siyasi bir takım hakların tanındığı örneğini veren Esra Çuhadar, gelinen aşamada güven inşa edici adımların atılmamasının bir eksiklik olduğunu söyledi.
Dünyadaki barış ve çatışma çözümü süreçlerini uzun yıllardır inceleyen biri olarak, Türkiye’de yürüyen Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ni nasıl değerlendiriyorsunuz?
Öncelikle ne tür bir çatışma olduğunu, bunun tipolojisini ortaya koymak gerekiyor. Türkiye’de PKK ile olan çatışmayı, devlet ve devlet dışı bir silahlı örgüt arasında bir çatışma olarak tanımlayabiliriz ki birçok uzman böyle tanımlıyor. Dünyada Kolombiya, Guatemala gibi devlet ve devlet dışı silahlı grup arasında yaşanan başka çatışma örnekleri var. Yani Türkiye’deki çatışma Kürt toplumu ve Türk toplumu arasında yaşanan bir çatışma değil. Biz bir arada yaşayabilen, iç içe geçmiş iki toplumuz. Bu tip çatışma türlerinin çok büyük bir kısmının müzakere yoluyla çözüldüğünü görebiliyoruz. Kuzey İrlanda, Bask-ETA, Kolombiya, Filipinler, Endonezya örnekleri bizim yaşadığımıza benzer ve müzakere yoluyla, barışçıl yollarla çözülebilmiş çatışmalar.
“Türkiye’deki çatışma Kürt toplumu ve Türk toplumu arasında yaşanan bir çatışma değil. Biz bir arada yaşayabilen, iç içe geçmiş iki toplumuz. Bu tip çatışma türlerinin çok büyük bir kısmının müzakere yoluyla çözüldüğünü görebiliyoruz.”
Bu tür çatışmalar, farklı toplumsal kesimleri ilgilendiren çatışmalar oluyor. Çatışmanın yarattığı mağdurlar oluyor ve bunlar çoğunlukla siviller. Türkiye'de yerinden edilmiş, çatışma nedeniyle göç etmek zorunda kalan siviller var ya da bu çatışmada yakınları ölen kişiler var. Ekonomik olarak çok zarar görmüş olan kişiler var. Toplumsal ilişkilerde ve sosyal dokuda yarattığı tahribat var. Ve uzun yıllar sürdüğü için bu mağduriyetlerin katlanarak büyüdüğü, yıllar içinde toplumun çok farklı kesimlerine dokunan bir çatışma oluyor. O nedenle de genellikle bu tür çatışmaların sonlanması sadece örgüt silahı bıraktı ve bitti şeklinde olmuyor. Çünkü bir şekilde etkilenmiş toplumsal kesimlerin beklentileri de oluyor. O nedenle çok boyutu var aslında.
Bu boyutları biraz açar mısınız?
Bizim DDR dediğimiz, yani silahsızlanma, terhis ve savaşçıların entegrasyonu, önemli boyutlardan bir tanesi. Diğer süreçlere de baktığımızda genelde bununla başlıyor. Sonra işin ekonomik boyutu var. Yani çatışmaların yarattığı çok büyük bir ekonomik bedel var. Geri dönüşler için de bir kaynak gerekiyor. Sosyoekonomik, psikososyal boyutu var. Travma yaşamış olan kesimlerin nasıl yeniden uyum sağlayacağı veya toplumsal ilişkilerin nasıl onarılabileceğine kadar gidebilen birtakım konular var. Geçmişle yüzleşme ya da geçiş dönemi adaleti boyutu var. Silahsızlanma ve geri dönüşler bunlar önemli boyutlar ve hemen her süreçte gördüğümüz boyutlar. Türkiye’de de bu boyut ağırlıklı olarak gidiyor. Ama kaçınılmaz olarak diğer sorular da bence, arkasından gelecek. Henüz o sorulara, bu kısımlara çok girmedik.
Barış süreci nedir, kısa sürede sonuç alınır mı
Barış süreci deyince, toplum olarak, ülke olarak bizim ne beklediğimizle alakalı bir şey. Barışı, çok farklı şekillerde tanımlayabiliriz. Literatüre baktığımızda, genel olarak iki şekilde tanımlanıyor. Şiddetin olmadığı, şiddetin sona erdiği, şiddetin bir siyaset aracı olarak kullanılmadığı, bunun bittiği bir durum olarak tanımlayabiliriz barışı. Buna genelde negatif barış diyoruz. Bir de kimsenin kendini dışlanmış hissetmediği, herkesin aidiyet hissettiği, eşit vatandaş olduğu bir durum olarak da tanımlayabiliriz barışı.
“Pozitif barışı da tanımlarken, üç şeye bakıyoruz; birincisi, tutumlar, algılar. İkincisi, kurumlar diye tanımlayabiliriz. Üçüncüsü de, daha yapısal faktörlere bakabiliriz.”
Minimum bir tanım olarak, şiddetin olmadığı bir ortam, yani sorunlarımızın, ihtilafların zorbalıkla değil, müzakereyle, diyalogla çözüldüğü bir yöntemin baskın olması diye tanımlayalım. Pozitif barışı da tanımlarken, üç şeye bakıyoruz; birincisi, tutumlar, algılar. Yani insanların birbirlerine karşı olan algıları, tutumları. Mesela önyargılar, güven, empati gibi... Bu pozitif barış dediğimiz şeyin bir boyutu. İkincisi, kurumlar diye tanımlayabiliriz. Yani kurumların o ülkede yaşayan insanları ne kadar eşit düzeyde temsil ettiği, ne kadar kapsayıcı olduğu, gibi durumlara bakabiliriz. Üçüncüsü de, daha yapısal faktörlere bakabiliriz. Örneğin, adalete, sağlık hizmetlerine ve eğitime erişimde sosyal gruplar arasında sistematik eşitsizlikler var mı?
Yapısal farklılıklara aslında kök nedenler diyebilir miyiz?
Evet. Yani, yapısal olarak ciddi eşitsizlikler varsa, bunlar kök nedenleri teşkil eder. Birisi gidip birisine bizzat bir şiddet uygulamıyor olabilir ama bir şekilde sistem bu eşitsizlikleri üretmeye, bunu sürdürmeye devam ediyorsa işte bunlar aslında pozitif barışın önündeki engeller. Yani yapısal eşitsizlikler, yapısal şiddet dediğimiz şey de bununla ilgili. Dolayısıyla barışı böyle de tanımlayabiliriz. Türkiye’de yaşadığımız süreç için en önemli nokta şu anda negatif barış, yani şiddetin sonlandırılması. Ama bu iş çözüldü, her şey bitti, her şey güllük gülistanlık olduğu anlamına gelmiyor.
Belki de asıl mesele bu aşamadan sonra başlayacak..
Evet, çünkü dediğim gibi o yapısal şiddet ve yapısal eşitsizlikler dediğimiz konular, hala önümüzde engel olarak durmaya devam ediyor. Buradaki iş uzun süreye yayılacak ve çok uzun süre devam edecek. Hala önyargılar var. Hala Kürt kimliğini açıkça söyleyen kişilere karşı toplumun bazı kesimlerinde bir önyargı var. Bu önyargının herkeste olduğu anlamına gelmez ama bazılarında var. Şimdi bu ön yargılarla da nasıl mücadele edeceğiz, bunları filan da düşünmek lazım.
Bütüncül bir barış süreci tasarımı nasıl olmalı?
|
|
“Bir de sürecin bir boyutunun, mesela silahsızlanmanın ilerleyebilmesi için diğer boyutunda da ilerleme olması söz konusu olabiliyor. Silahsızlanmanın ilerleyebilmesi için FARC’a siyasi birtakım haklar tanındı. Silahı bıraktıktan ve kendini feshettikten sonra, siyasi partiye evrilmesi ve belli bir süreyle kısıtlanması kaydıyla, parlamentoda belli bir sandalye verilmesi sağlandı. “
Aslında birçok süreçte, iki taraf oturup önce hangi konular üzerine konuşacağına ve hangi konularda bir anlaşma yapacağına karar veriyor. Kolombiya’da böyle oldu, başka yerlerde de ekseriyetle böyle oldu. Küba’da yani başka bir ülkede, heyetler uzun süre görüştü. Hangi konularda anlaşma yapılacağı kararlaştırıldı. Ondan sonra o konular bölüm bölüm müzakere edildi. Bundan sonra 13 bin FARC militanı geri döndü. Bunların topluma geçişinin nasıl olacağının planlanması önemli ayaklardan biriydi. Tek başına bu yoktu, yani dediğim gibi mağdurlarla ilgili bölüm. İşin sosyoekonomik kısmı, ekonomik boyutu da bu süreçte görüşülüp planlandı. Temelde beş ayaklı yüzlerce sayfalık bir anlaşmadan bahsediyoruz. Dolayısıyla bütüncül perspektifle anlaşma yapıldı.
Bir de sürecin bir boyutunun, mesela silahsızlanmanın ilerleyebilmesi için diğer boyutunda da ilerleme olması söz konusu olabiliyor. Silahsızlanmanın ilerleyebilmesi için FARC’a siyasi birtakım haklar tanındı. Silahı bıraktıktan ve kendini feshettikten sonra, siyasi partiye evrilmesi ve belli bir süreyle kısıtlanması kaydıyla, parlamentoda belli bir sandalye verilmesi sağlandı. Sonra seçimlere girecek, artık ne kadar sandalye kazanırsa. Bazen bu bağlantılandırma bir müzakere tekniğidir. Bir konuda ilerlemek için onu başka konularla bağlantılandırmak zorunda kalıyorsunuz. Yani buna bir paket gibi yaklaşmak zorunda kalıyorsunuz. Çünkü tek başına bir yerde ilerleme olmayabiliyor ya da tıkanabiliyor. Ama onu başka bir yerdeki bir anlaşmayla aşabiliyorsunuz bu şekilde.
Türkiye’de yürüyen süreç açısından, bütüncül bir barış tasarımı olduğunu düşünüyor musunuz?
Şu anki süreçte bu çok var gibi görünmüyor. Ama kesin yok da diyemiyorum.
Neden?
Aslında nereye baktığımız ya da işaretleri nerede arayacağımızla ilgili. Soruyu zorlaştıran şeylerden biri de bu. Komisyona bakarsak, komisyonda dinlenen kesimlere ve onların ifade ettiklerine baktığımızda aslında bütüncül bir yaklaşım olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü Barış Annelerinden tutun şehit yakınlarına kadar bu çatışmadan bizzat etkilenmiş mağdurlar çağrıldı. Kadınlar, iş insanları, ekonomiyle ilgili çalışan kuruluşlar, hukukçular, cezaevleri ve tutuklu yakınlarıyla ilgili çalışan kurumlar komisyonda dinlendi. Yani farklı kesimler dinlendi ve bunlar rapora yansıdı. Dolayısıyla biraz daha bütüncül bir yaklaşım var diyebiliriz. Çıkan rapor da sorunu farklı boyutlarıyla ele alıyor. Onun ötesinde çıkacak olan yasaya baktığımızda, sadece silahsızlanma konusuna odaklanıldığını görüyoruz. Bu belki işin ilk adımı. Belki diğer adımlar, bu yasadan sonra düşünülecek. Ama silahsızlanma yasası dışındaki adımların bu yasa ile birlikte düşünüleceğine dair bağlantılı ve kapsamlı, en baştan planlı bir şeyi pek görmüyoruz, takip ettiğimiz kadarıyla.
Sizin izlediğiniz kadarıyla bu süreçte devletin hedefi ne? PKK, fesih ve silahlı mücadeleyi sonlandırma kararı aldı. İki tarafın hedefleri arasında bir fark var mı sizce?
“Bu sürece bir isim ve bir amaç konulması gerekiyor. Konuşarak belli bir noktaya geldikten sonra amaç konusunda bir ortaklaşmanın olmasını bekleriz. Ve bunun topluma anlatılmasını bekleriz. Ama bu kısmın ben epey eksik olduğunu düşünüyorum.”
En başında, bu hedeflerin farklı olması bence biraz normal görülebilir bir şey. Taraflar işte ‘Biz müzakere etmiyoruz’ falan diyor. Bizim toplumumuzda müzakere pazarlık, al-ver gibi anlaşılıyor. Hayır müzakere dediğimiz şey öyle bir şey değil. Savaşarak değil, konuşarak, diyalog yoluyla sorunlarımızı aşmaya çalışmak ve bir ortak noktada buluşmaya çalışmak. Sonuçta yapılan şey; konuşarak, iletişim kurarak bir sorun çözmeye çalışmak. Bu bir müzakeredir aslında. Bunu ister bir aracı ile yapabilirsin, işte İmralı Heyeti gidip geliyor; ister bir komisyon aracılığıyla yapıyor olun. Bunların hepsi bir müzakerenin parçası. Bu sürece bir isim ve bir amaç konulması gerekiyor. Konuşarak belli bir noktaya geldikten sonra amaç konusunda bir ortaklaşmanın olmasını bekleriz. Ve bunun topluma anlatılmasını bekleriz. Ama bu kısmın ben epey eksik olduğunu düşünüyorum.
Şu an devletin nasıl bir hedef koyduğunu şu aşamada tam bilemiyorum. Dışarıdan izleyen biri olarak akıl yürütebilirim. Komisyona davet edilen kişilere baktığımız zaman, kapsamlı bir şekilde ele alındığını görüyoruz. Ama uygulama adımlarında şu anda Meclis’e gelecek olan yasadan bahsediliyor. Bu yasa tamamen örgütün silah bırakmasına yönelik; oradan dönecek kişilerin kimler olacağı, bunların nasıl bir şeye tabi tutulacağı falanla ilgili bir yasa bekliyoruz şu anda. Şu andaki boyutu bu.
Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın bu çerçeve yasaya dair yol haritası vardı. Yasanın niteliği, sürecin kurumsallaşması ve kendisinin rolünün tanınması olarak belirlemişti. Aslında yasaya dair beklenti bu boyuttaydı.
Devlet Bahçeli’nin de ‘yol haritası’ olarak yazdığı yazıya bakarsak, aslında Abdullah Öcalan’ın önerdiği bundan çok farklı değildi. Sonuçta bunun kurumsal bir yapıya kavuşması gerektiği, belli kurumların bu sürecin yönetiminde önemli rol oynaması gerektiği belirtiliyor. Komisyonlardan ve değişik kurumlar arasında bir koordinasyon gerekliliğinden bahsediyor. Kurumsal bir yapı ve yasal çerçeve olmadan yürüyen bir süreç yok, benim bildiğim. Bunların olması gerekiyor. Şu an gelinen aşamada bunları görmedik ama ileride görmeyeceğimiz anlamına da gelmiyor. Devlet tarafı deyince kime bakacağız, neye bakacağız? Devlet diye karşımızda çok monolitik bir şey de olmayabilir. Yani devlet dediğiniz şeyin içinde de farklı farklı görüşler veya farklı öneriler görebiliyoruz.
Var mı sizce devlet içinde farklı görüşler?
Mesela Bahçeli’nin önerilerine bakarsanız orada başka bir şey görüyorsunuz. AK Parti'nin çalışmaları hakkında pek bir fikrimiz yok. Fazla oradan bir açıklama gelmiyor. Ya da bazen bürokrasiden bazı kişilerin söylediklerine bakarsanız, başka bir şey görebiliyorsunuz. Sonuçta bunların hangisi hayata geçeceğini bilmiyoruz
Sürecin çok yavaş yürütüldüğüne dair eleştiriler var. Sizce Türkiye’deki süreç olması gerektiğinden daha mı yavaş ilerliyor?
“Buradaki mesele yavaşlık değil, netliğin olmaması. Nihai amaç ne, sonunda başarmak istediğimiz şey ne, buraya nasıl bir yöntemle varacağız ve bunu insanlara nasıl anlatacağız? Eksikliği burada görüyorum”.
Yani yavaş gittiğini düşünmüyorum. Daha sağlam olması için bazen yavaş gitmeniz gerekir. Ama buradaki mesele yavaşlık değil, netliğin olmaması. Nihai amaç ne, sonunda başarmak istediğimiz şey ne, buraya nasıl bir yöntemle varacağız ve bunu insanlara nasıl anlatacağız? Eksikliği burada görüyorum.
Güven inşasında bir sorun var. Böylesi süreçlerde hızlı olmak ya da yavaş olmaktan ziyade güvenin inşa edilmesi gerekmiyor mu?
Kesinlikle. Aslında sürecin ilk başında tarafların birbirine güvenmemesi, güven sorunlarının çok büyük olması da normal bir şey. Ama süreç ilerledikçe bu güvenin inşa edilmesini, oluşmasını bekleriz. Kolombiya’da bu güvenin oluşması birkaç yıl aldı. İlk başladığında orada da çok ciddi güvensizlik vardı. Ve küçük küçük güven artırıcı adımlar atıldıktan sonra sürece olan güven arttı; toplum sürecin somut kazanımlarını görmeye başladıktan sonra güven oluşmaya başladı. Mesela Kolombiya’da FARC ile birlikte, silahlı unsurlar müzakereler devam ederken mayınları temizleyerek belli bir bölgeyi mayınlardan arındırma gibi güven artırıcı bir adım attı. Bunu birlikte yaptılar. Toplumun 'bu süreç benim yararıma olacak' diye görmesi gerekiyor. Umut gibi, geleceğe dair pozitif duyguları topluma verebilmek gerekiyor.
PKK’nin silahı bırakma kararının ilk etapta alınması, güven inşa edici adımlar açısından kamuoyunda önemli görüldü. Ancak karşı tarafın güven inşa etme adına bu aşamada ne yapması gerekiyor?
Bence bunu birazcık insanların beklentilerine göre, güven artırıcı adımlar neler olabilir diye bakmak gerekebilir. Mesela Kürt toplumu açısından bakarsanız, evet, dile yönelik bir sembolik adım güveni artırabilir. Daha kimlik kökenli kaygıları olan insanların güveni sağlanabilir. Başka bir güvensizlik nedeni demokrasinin geleceği ile ilgili. O yüzden demokrasi ile ilgili bir adım güven artırıcı olabilir. Birçok çatışmada gördüğümüz klasik güven artırıcı adımlardan bir tanesi olan tutuklu veya hasta tutuklulara yönelik adımlar olabilir.
Kalıcı barışı başarabilmiş deneyimleri göz önüne aldığımızda, bunu sağlayabilmenin temel kriteri nedir?
“Süreç ilerledikçe bu güvenin inşa edilmesini, oluşmasını bekleriz. Kolombiya’da bu güvenin oluşması birkaç yıl aldı. İlk başladığında orada da çok ciddi güvensizlik vardı. Ve küçük küçük güven artırıcı adımlar atıldıktan sonra sürece olan güven arttı; toplum sürecin somut kazanımlarını görmeye başladıktan sonra güven oluşmaya başladı.”
Kalıcı barış kavramı çok uzun zamandır üzerinde çalışılan bir kavramdır. Herkes tarafından söyleniyor bu kalıcı barış, ama aslında ölçülmesi ve değerlendirilmesi o kadar kolay bir şey değildir. Kalıcı barış; bu tür bir ihtilaf ya da çatışmanın müzakere yoluyla sonlandığı, uzlaşılan konuların başarıyla uygulandığı ve şiddetin tekrar etmediği durumdur. Bu durumun da en az 10 yıl sürmesi gerekiyor. Kuzey İrlanda, 1998 yılında Hayırlı Cuma Anlaşması’nı yaptı. Anlaşmanın yüzde 90’dan fazlası uygulandı. Bu uygulamayı pekiştirmek için sonradan yapılan başka anlaşmalar da var. Bunların da çoğu uygulanıyor. Bugüne kadar barış, Brexit’e rağmen hâlâ devam ediyor. Buna kalıcı barış diyebiliyoruz. Biz kalıcı barışı kendi çalışmamızda dört bileşen ile ölçtük; güvenlik ayağı, yani silahsızlanmanın olması ve şiddetin geri dönmemesi, ekonomik ayağı; yönetişimle ilgili ayağı, bir de helalleşme, uzlaşma dediğimiz toplumsal ilişkiler ve adalet ayağı var. Silahsızlanmadan sonra insanların birbirine karşı düşmanlık besleyen kesimlerinin barışması gibi düşünebilirsiniz.
Ama kalıcı barışı sağlayan birkaç değişken var. Bunlardan en önemlilerinden biri adalet. Usul ve esasta olmak üzere iki tür adaletten bahsediyoruz. Usulde adalet, insanların bu sürecin adil yapıldığına dair bir inancının olmasıdır. Esasta adalet ise, ortaya çıkan sonucun adil olduğuna inanıp inanmamak. Adalet ile kalıcı barış arasında çok güçlü bir ilişki var. İkinci önemli şey ise sürecin sahiplenilmesi. Süreci toplumun tamamının sahiplenmesini bekleyemeyiz. Ama toplumun ciddi bir kesimi tarafından sahiplenilmesi çok önemli. Bunun olmadığı yerlerde genelde pek başarılı olmadığını görüyoruz. Tabi, tarafsız üçüncü bir gözün olması da kalıcı barışa katkı sağladığı literatürde tespit edilen başka bir şey. Özellikle süreçle ilgili adımların izlenmesi ve doğrulanmasına dair bir mekanizma, bu sorun çıkınca tarafsız bir göz bunların aşılmasına yardımcı olabiliyor.
Kök nedenlerin çözülmesi de kalıcı barışın sağlanmasında belirleyici değil mi?
Bu önemli ve en kritik aşamalardan bir tanesi. Ve adalet konusuyla çok ilgili. Çatışma çözümlerinde farklı yaklaşımlar var. Bu yaklaşımlardan çatışma yönetimi dediğimiz ekol kök nedenlere fazla inmez. Yani, şiddetin sona ermesi, şiddetin kontrol edilmesi ve yönetilmesi olarak bakar. Bu ekolde olanlar aslında çatışmanın hiçbir zaman bitmeyeceğini savunurlar. Sadece şiddetin yönetilebileceğini ve yıkıcı tarafının kontrol edilebileceğini düşünürler. Bir de çatışmayı dönüştürme ekolu dediğimiz bir ekol vardır. Bu da, çatışmanın kök nedenlerinin de ele alınmasını savunur. Bu yapısal sorunların dönüştürülmesini savunur. Bunun olabilmesi için kök nedenlerin ele alınması gerektiğini savunur ve ben de bu ekole daha yakınım. Çatışma yine bitmez ama dönüşerek daha olumlu bir mecraya girer; kurumlar aracılığıyla ihtilaflar şiddetsiz çözülebilir.
Mesela Kuzey İrlanda’da kalıcı bir barışın sağlandığını söyledik ve buraya baktığımızda, anlaşmanın içeriğinde bu kök nedenlerin dönüştürülmesi açısından birçok madde var. Sonrasında uygulama aşamasında birçok adım var. Mesela, Kuzey İrlanda’da polisin yüzde 90’dan fazlasının Protestan olması, toplumun genel yapısını yansıtmaması, belli bir kesimini dışlamış olmasının yarattığı güvensizlik vardı. Bunun ele alındığını ve buna yönelik bazı kurumsal düzenlemeler yapıldığını görüyoruz.. Bir polis reformu komisyonu kuruluyor ve kurum daha kapsayıcı hale geliyor. Bu çatışma dönüştürme ekolüne yakın bir örnek.
Başka bir örnek. Ben Liberya barış sürecini yakından inceledim. Orada, ‘neden biz bu savaşı yaşadık’ diyerek, kök nedenleri araştırıyorlar. Birçok komisyon yardımıyla ülkenin her tarafına gidip araştırma yapıyorlar. İkili hukuk sistemi olması, yolsuzluklar nedenlerden ikisi olarak çıkıyor, buna yönelik yargı ve yönetişim reformlarının olması gerektiği gibi sonuçlar çıkıyor. Ortaya çıkan nedenleri düzeltmek adına komisyonlar oluşturuyorlar ve ondan sonra bir sürü yasal düzenleme ile adım atılıyor. Liberya'da barış anlaşması 2003’te yapılıyor ve başarıyla uygulanıyor. Ve hala barışın sürdüğü Batı Afrika ülkelerinden birisi.
Kürt meselesinin kök nedenleri nedir size göre?
“Önce bu sorunun tanımı konusunda uzlaşmalıyız. Çözümünü düşünmeden önce tanımı konusunda uzlaşmalıyız. Kürtlerin kimliklerinin tanınması. Çatışma nedeniyle göç, yaşanan hak ihlalleri.”
Kök nedenler üzerinde herkes uzlaşamayabilir. Ama önce bu sorunun tanımı konusunda uzlaşmalıyız. Çözümünü düşünmeden önce tanımı konusunda uzlaşmalıyız. Tarihten gelen, tarihte yaşanmış birçok acı deneyim var. Bunlar sayılabilir. Kimlik konusunu ekleyebiliriz. Yani Kürtlerin kimliklerinin tanınması. Kürtlerin önemli bir kısmının en azından kimliklerinin ya da Kürt yurttaşlar olarak eşit statüde olmadıklarını düşünmeleri gibi başka şeyleri de ekleyebiliriz. Aynı zamanda 40 yıllık çatışmadan kaynaklı, çatışma ortamında ortaya çıkan bazı faktörler de dönem içerisinde kök nedene dönüşebiliyor. Örneğin; çatışma nedeniyle göç, yaşanan hak ihlalleri. Önemli olan, ülke olarak bunları konuşup tartışıp bu nedenler üzerinde uzlaşmaya varabiliyor olmamız. Bunu yapabilirsek, çözümleri konuşmak aslında daha kolay olacak.
Şu anda da çerçeve bir yasa tartışması var, silahsızlanmayı kapsayan. PKK silah bırakma kararı alırken, bunun uygulanmasının yasal ve hukuksal adımların atılmasına bağlı olduğunu söyledi. Başka deneyimlerde bu tür yasaların kapsamı nasıldı ya da nasıl olmalı?
|
|
Geri dönüşle ilgili tek bir model yok. Ama birçoğunda benzer sorular karşımıza geliyor. Birincisi bunun çok ciddi bir güvenlik boyutu var. Yani, toplumun ve dönen kişilerin güvenliğinin sağlanması. İkincisi, bunun bir ekonomik boyutu var. Yani, 30 sene bir örgütte olan birisi gelecek, normal hayatı nasıl olacak? Ekonomik olarak nasıl hayatta kalacağının düşünülmesi gerekiyor. Üçüncüsü, toplumla ilişkilerle ilgili boyutu var. Psikolojik boyutu var. Bir de siyasal boyutu var. Döndükten sonra siyaset yapmak isteyenler olabilir. Kolombiya'da mesela bu önemli bir şeydi. Yani silahsızlanmayı FARC kabul ediyor, ama öte yandan FARC'ın bir siyasi parti olarak hayatına devam etmesi gibi bir anlaşmaya varılıyor. Orada zaten bu hak veriliyor anlaşmayla. Bu boyutların hepsinin düşünülmesi gerekiyor.
Türkiye’deki süreç ile ilgili kimi muhalefet partileri ya da iktidar dışı kimi kesimler, “AKP ile olmaz bu süreç” diye karşı çıkıyor. İktidarın ya da devlet dediğimiz aygıtın karakteri zaten antidemokratiktir. Kürt meselesi de bugünün sorunu değil. Tam da bu nedenle belki muhalefetin ya da devlet dışı aktörlerin daha etkin olması gereken bir süreç. Bu tutum bu aktörleri edilgen bir pozisyona itmiyor mu?
Doğru, katılıyorum; insanları edilgen bir duruma itiyor. Yani, bu anlamda sivil toplumda biraz hareketlenme var. Ben Akdeniz Kadın Arabulucular Ağı üyesiyim. Biz başından beri bu konuyu düşünerek ağımızı oluşturduk. Orada her kesimi temsil eden kadın arkadaşımız var. Epey bir zamandır mesela bu konuda çalışmalar yapıyoruz, eğitimler düzenliyoruz, farklı kesimleri bir araya getiriyoruz. Müzakere eğitimleri, arabuluculuk eğitimleri veriyoruz. Bunun gibi şeyler yapıyoruz. Benzer şekilde çalışan başka sivil toplum kuruluşları var. Kadınlar özellikle daha aktif diye düşünüyorum.
Bir de çok haklısınız. Bizim sivil toplum olarak, kadınlar, gençler, akademisyenler vs olarak, yapabileceğimiz çok fazla şey var. Yani barış anlamında, diyalog anlamında, önyargıların aşılması anlamında sivil toplum düzeyinde yapabileceğimiz çok fazla şey var. Bunları yapmak için devleti beklemek gerekmiyor. Yani sivil toplum olarak da harekete geçip bu konuda yapabileceğimiz çok şey var. Bunları yapmak gerekiyor. Her şeyi devlet yapmıyor. Sivillerin bunu sahiplenmesi gerekiyor ve bu anlamda istekli olması gerekiyor.
MA / Diren Yurtsever
Bunlar da ilginizi çekebilir
İktidar Yeni Parti'yi süreç dışına itti | #NasılYapmalı
Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, 18 Kasım’da yaptığı açıklamayla çözüm süreci kapsamında kurulması planlanan Meclis İzleme Komisyonu’na üye vermeyeceklerini duyurdu. Gerekçe ise iktidarın demokratikleşme konusunda verdiği sözleri yerine getirmemesi, kayyım uygulamalarının sürmesi ve AİHM ile AYM kararlarının uygulanmaması.
9 saat önceAyşegül Doğan: Süreci siyasi ranta dönüştürmeyin
Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin siyasi hesaplara ve seçim tartışmalarına kurban edilmemesi gerektiğini vurgulayan Ayşegül Doğan, sürecin başarıya ulaşması için bütün siyasi partilerin sorumluluk alması ve demokratikleşme adımlarının geciktirilmemesi çağrısı yaptı
9 saat önceFon mağdurları ve siyasi parti temsilcileri SPK önünde
Fon Fon mağdurları ve siyasi parti temsilcileri, Ankara’da Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) önünde bir araya gelerek basın açıklaması yaptı. “Yıl bitmeden anapara + TÜFE istiyoruz” ve “Fon adaletsizliği son bulsun” yazılı dövizler taşıyan mağdurlara; CHP, YENİ Parti, İYİ Parti, DEVA Partisi, Saadet Partisi ve DEM Parti milletvekilleri de destek verdi.
10 saat önce




Yargıtay'da kaybolan dosya ile Gürsel Tekin'in alakası var?