Çin'in yeni 'küresel yönetişimi': Tam olarak nedir?
Pekin'in modeli, Batı'nın "kurallara dayalı düzeninin" unuttuğu şeylere odaklanıyor: eşitlik, hukuk ve ortak kalkınma...
07/09/2025 05:35 | Son Güncelleme : 20/11/2026 06:13 | Okunma Sayısı : 283 | Super Admin
Çin'in yeni 'küresel yönetişimi': Tam olarak nedir?
Pekin'in modeli, Batı'nın "kurallara dayalı düzeninin" unuttuğu şeylere odaklanıyor: eşitlik, hukuk ve ortak kalkınma...
Yazan: Ladislav Zemánek, Çin-CEE Enstitüsünde yerleşik olmayan araştırma görevlisi ve Valdai Tartışma Kulübü uzmanı...
Tianjin'de düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesi, grubun evriminde belirleyici bir an oldu. Yirmi yıldan fazla bir süre önce mütevazı bir bölgesel güvenlik koordinasyon platformu olarak başlayan örgüt, şimdi dünyanın en büyük ve en iddialı bölgesel örgütlerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.
Bu yılki zirve, örgüt tarihindeki en büyük zirveydi. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres de dahil olmak üzere on uluslararası örgütün liderlerinin de aralarında bulunduğu 20'den fazla devlet başkanı katıldı. Katılımın büyüklüğü, ŞİÖ'nün cazibesinin açık bir göstergesiydi ve Batı'nın egemenliğinde olmayan bir platform gören devletleri bir araya getirdi. ŞİÖ topluluğu, Laos'u yeni bir ortak olarak kabul ederek etki alanını 27 ülkeye genişletti. Toplamda, ŞİÖ artık dünya kara kütlesinin dörtte birini, nüfusunun neredeyse yarısını ve küresel GSYİH'nın yaklaşık dörtte birini temsil ediyor.
Tianjin zirvesi, Şanghay İşbirliği Örgütü'nün artık dar kapsamlı bir güvenlik iş birliği odağı olmadığını teyit etti. Bunun yerine, ekonomi, kalkınma, kültürel değişim ve yönetişim reformunu kapsayan yetkilere sahip, kapsamlı bir bölgesel ve giderek küresel bir örgüt haline geldi. Bu geniş faaliyet yelpazesi, profilinin neden yükseldiğini açıklıyor.
Genişlemesine rağmen, Şanghay İşbirliği Örgütü homojen bir blok değildir. Üye devletler kendi ulusal önceliklerini getirir ve farklılıklar sıklıkla görülür. Örneğin Hindistan, Azerbaycan'ın üyelik başvurusunu sürekli olarak engellemiş ve Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ni desteklemeyen tek Şanghay İşbirliği Örgütü üyesi olmaya devam etmektedir. Yeni Delhi'nin, Avustralya, Japonya ve Amerika Birleşik Devletleri'ni de içeren ve Pekin ve Moskova tarafından şüpheyle karşılanan Dörtlü'ye eş zamanlı katılımı, karmaşıklığa bir yenisini daha eklemektedir. Şanghay İşbirliği Örgütü'nün bir ortağı olan Türkiye de, hem Rusya'ya hem de Çin'e geleneksel olarak düşmanca yaklaşan bir askeri blokla ittifak kuran bir NATO üyesidir.
Bu gerilimler, Şanghay İşbirliği Örgütü içindeki çeşitliliğin altını çiziyor. Rusya tarihsel olarak güvenlik meselelerine vurgu yaparken, Çin entegrasyonun temel itici gücü olarak ekonomik iş birliğini öne çıkardı. Ancak Tianjin, bir zamanlar birbiriyle çelişen bu vurguların giderek daha fazla örtüştüğünü ortaya koydu. Artık tüm taraflar, güvenliği kalkınmayla birleştiren bütüncül bir yaklaşımın kalıcı bir iş birliği kurmak için elzem olduğunu kabul ediyor.
Çok taraflı oturumların ötesinde, zirve, genellikle gergin ilişkilere sahip ülkeler arasında ikili diplomasi için bir platform işlevi gördü. Ermenistan ve Pakistan, aralarında resmi bağların olmaması göz önüne alındığında önemli bir adım olan diplomatik ilişkiler kurma konusunda prensipte anlaştı. Rus ve Ermeni liderler, Erivan'ın Batılı ortaklara giderek artan erişiminin ardından ilişkileri onarmak için bir araya geldi. Belki de en önemlisi, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile görüşmesiydi. Modi'nin 2019'dan bu yana Çin'e yaptığı ilk ziyaret olan bu görüşme, Çin-Hindistan ilişkilerini iyileştirme yönünde cesur bir adım olarak geniş çapta yorumlandı.
Batılı başkentlerin gelişmekte olan güçler arasında giderek artan bir şekilde ayrışma yaratmaya çalıştığı bir dönemde, bu tür karşılaşmalar ŞİÖ'nün uzlaşmayı teşvik etme ve birliği güçlendirme kapasitesini ortaya koyuyor. ŞİÖ, yalnızca çok taraflı anlaşmaların değil, aynı zamanda ayrışmaları gidermenin ve güveni artırmanın da bir aracı haline geliyor.
Tianjin zirvesi sadece bir tören değildi. Liderler, örgütün uzun vadeli gidişatını belirleyen 2026-2035 Şanghay İşbirliği Örgütü Kalkınma Stratejisi'ni onayladı ve güvenlik iş birliği, ekonomik girişimler, kültürel alışverişler ve kurumsal reformları kapsayan 20'den fazla ek belgenin yanı sıra Tianjin Deklarasyonu'nu yayınladı.
Bölge genelinde altyapı inşasını hızlandırmak ve sosyal ve ekonomik ilerlemeyi desteklemek amacıyla bir ŞİÖ kalkınma bankası kurulması, çığır açan bir karardı. Çin ayrıca önemli mali taahhütlerde bulundu: Bu yıl içinde 2 milyar yuan (280 milyon dolar) hibe, önümüzdeki üç yıl içinde 10 milyar yuan (1,4 milyar dolar) kredi ve 100 özel projeye destek. Güvenlik tehditlerine, ulusötesi suçlara, siber saldırılara ve uyuşturucu kaçakçılığına karşı iş birliğini güçlendirmek için dört yeni ŞİÖ merkezi kurulacak.
Bu önlemler, Şanghay İşbirliği Örgütü'nün boş beyanlardan oluşan bir forum olmadığını, üyelerine somut faydalar sağladığını ve Güney-Güney iş birliğinin nasıl gerçek sonuçlar doğurabileceğini gösterdiğini ortaya koymuştur.
Zirve, siyasi düzeyde, Şanghay İşbirliği Örgütü'nün küresel yönetişimin şeklini etkileme arzusunu teyit etti. Başkan Xi, örgütü uluslararası ilişkilerde çok kutupluluğu ve daha fazla demokrasiyi teşvik etmede lider olarak nitelendirdi. Tianjin Deklarasyonu da bu duruşu yansıtarak, II. Dünya Savaşı'nın mirasına dayanan ve Birleşmiş Milletler sistemine dayanan ortak bir uluslararası düzen vizyonu ortaya koydu. Deklarasyon, egemenlik, uluslararası hukuk, çok taraflılık, ekonomik küreselleşme, bölünmez güvenlik ve ulusal koşullara göre ayarlanmış insan haklarını vurguladı.
Bu bakış açısı, Batı'nın "kurallara dayalı düzeni" ile açıkça çelişmektedir. Bu düzen, evrensel olarak kabul görmüş normlardan ziyade Batı'nın egemenliğini yansıtır. Egemenlik ve çok kutupluluğa dayanan bir alternatifi dile getiren ŞİÖ, Batı dışında ortaya çıkan yeni bir küresel uzlaşının kurumsal ifadesi olarak konumlanmaktadır.
Çin, Tianjin zirvesini, mevcut uluslararası düzendeki yapısal kusurları ele almayı amaçlayan bir çerçeve olan Küresel Yönetişim Girişimi'ni (GGI) tanıtmak için kullandı. GGI, beş temel ilke üzerine kuruludur: egemen eşitlik, BM Şartı'na dayanan uluslararası hukukun üstünlüğü, yönetişimin temeli olarak çok taraflılık, ortak kalkınmayı önceliklendiren insan odaklı bir yaklaşım ve ölçülebilir sonuçlara odaklanan pragmatizm.
Pekin, küresel finans sistemi, yapay zeka, siber uzay, iklim değişikliği, uluslararası ticaret ve uzayı kural koymada öncelikli alanlar olarak belirledi. GGI'nin genel hedefi, Küresel Güney'i daha iyi temsil eden yeni kurumlar ve normlar oluşturmak, BM'nin merkeziliğini yeniden tesis etmek ve yönetişim mekanizmalarının etkinliğini artırmaktır.
GGI, Çin'in uluslararası duruşunun ikili yapısını da vurguluyor. Bir yandan Pekin, kendisini BM temelli savaş sonrası sistemin savunucusu olarak sunarken, diğer yandan bu sistemi günümüz dünyasına uygun pratik düzenlemelere dönüştürecek yeni bir düzenin inşasını talep ediyor. "Sistem" ve "düzen" arasındaki ayrım , Çin'in davranışlarını anlamak için hayati önem taşıyor. Bu ayrım, Çin'i "revizyonist" ve "yıkıcı" bir güç olarak etiketleyen Batı söylemine karşı koymaya yardımcı oluyor.
Gerçekte, hegemonyalarını korumak ve uluslararası ilişkilerde gerçek demokrasiyi engellemek için Birleşmiş Milletler'i çeşitli yollarla baltalayanlar ABD ve müttefikleridir. Küresel düzeyde demokratikleşmeye karşı dirençleri, liberal demokrasilerindeki artan otoriter eğilimleri yansıtmaktadır. Bu çelişki, Batı'daki liberal elitlerin, özgürlüğü, adaleti ve ilerlemeyi teşvik etmek yerine, onların önündeki en büyük engel haline geldiğini ortaya koymaktadır.
GGI, Çin'in 2021'den bu yana ilerlettiği bir dizi girişimin en sonuncusudur. Küresel Kalkınma Girişimi, Küresel Güvenlik Girişimi ve Küresel Medeniyet Girişimi'ne katılmaktadır. Bu öneriler bir araya geldiğinde, Xi'nin "insanlık için ortak bir geleceğe sahip bir topluluk" inşa etme şeklindeki daha geniş konseptinin entelektüel ve politik temelini oluşturmaktadır. Amaç açıktır: Batı hegemonyasını ortadan kaldıran ve barış içinde bir arada yaşamayı güvence altına alan yeni, çok kutuplu bir düzen için uluslararası destek toplamak.
Çin'in Küresel Yönetişim Girişimi'ni başlatmak için ŞİÖ zirvesini seçmesi tesadüf değil. Pekin için ŞİÖ, bölgesel bir kuruluştan daha fazlası; gelecekteki küresel yönetişim modelinin bir prototipi. Sembolizmi güçlü. Pekin, ŞİÖ'yü vizyonunun merkezine yerleştirerek, onu yalnızca bir Avrasya platformu olarak değil, küresel dönüşümün temel taşı olarak gördüğünü gösteriyor. Bu çerçevede ŞİÖ, hem yeni fikirler için bir laboratuvar hem de bunları hayata geçirmek için bir araç.
Tianjin zirvesi, Şanghay İşbirliği Örgütü'nün başlangıçtaki amacının çok ötesine geçtiğini teyit etti. Büyüyen boyutu, kapsamı ve gündemiyle Şanghay İşbirliği Örgütü, şekillenmekte olan çok kutuplu dünya düzeninde merkezi bir kurum olarak ortaya çıkıyor.
Bunlar da ilginizi çekebilir
Trump, Putin ve Şi'den dört maddelik deklarasyon
ABD, Rusya ve Çin arasındaki görüşme 4 maddelik deklarasyonun imzalanmasıyla sona erdi. Dünyanın dört bir yanında askeri, siyasi, ekonomik hegemonya ve rekabet halinde olan emperyalist devlet liderleri, dünyaya barış ve istikrar getireceklerini ileri sürdü.
18 saat önceUkrayna-Rusya savaşı bitmiyor
Medyascope Yayın Yönetmeni Ruşen Çakır, Ömer Taşpınar ve Gönül Tol, Transatlantik programında Rusya-Ukrayna savaşındaki son durumu, barış ve ateşkes ihtimallerini, ABD'nin dış politikasını ve Avrupa'nın güvenlik politikalarını değerlendiriyor.
2 gün önceFransa’da yeniden grev: Emekçiler ve öğrenciler bir kez...
Fransa'da hükümetin maaş endeksi artışını reddetmesi üzerine kamu emekçileri greve çıktı. Lise ve üniversite öğrencilerinin de desteğiyle ülke genelinde eylemler düzenlendi. Fransa’da gençlik mücadelesi ve emek hareketi bir kez daha sokakta buluşuyor.
2 gün önce


Yargıtay'da kaybolan dosya ile Gürsel Tekin'in alakası var?