Deli Adam Teorisi
ABD’nin 37. Başkanı Richard Nixon tarafından Vietnam Savaşı sırasında sistematik olarak uygulanan Deli Adam Teorisi, bugün Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde İran’a yönelik askeri operasyonlarda yeniden gündeme geldi.
03/04/2026 14:09 | Son Güncelleme : 20/11/2026 00:28 | Okunma Sayısı : 224 | Super Admin
Deli Adam Teorisi
Deli Adam Teorisi: Nixon’ın Vietnam’ı, Trump’ın İran’ı ve ‘öngörülemezlik’ kartının riskleri
ABD’nin 37. Başkanı Richard Nixon tarafından Vietnam Savaşı sırasında sistematik olarak uygulanan Deli Adam Teorisi, bugün Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde İran’a yönelik askeri operasyonlarda yeniden gündeme geldi. Ancak liderlerin ‘öngörülemez birer çılgın’ imajı çizdiği bu strateji uluslararası ilişkileri bir “kumar” masasına dönüştürme ve dünyayı yeni krizlerle karşı karşıya bırakma potansiyeli taşıyor.
İlk başkanlık dönemindeki “performansı” bilinen ABD Başkanı Donald Trump’ın, Ocak 2025’te başlayan ikinci döneminde nasıl bir pratik ortaya koyacağına dair bir fikir veriyordu.
ABD Başkanı’nın Kolombiya Devlet Başkanı Gustavo Petro, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed Bin Selman, İran’ın Dini Lideri Mücteba Hamaney ve son olarak Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile ilgili söyledikleri ikinci döneminin son üç ayındaki “repertuarından” örneklerdi.
Trump’ın özellikle İran savaşı başladıktan sonra, zaman zaman argoyla “zenginleştirdiği” söylem ve davranışları, muhafazakar ve kaba güç politikasını merkeze koyan siyasetiyle birleşince, rasyonel bir aktörün kasıtlı olarak öngörülemez ve irrasyonel davranışlar sergilediği bir dış politika kavramını akla getirdi.
Uluslararası ilişkilerde bir liderin kasıtlı olarak “çılgın” bir imaj çizerek rakibini korkutma, taviz koparma ve müzakere masasında üstünlük sağlama yaklaşımını ifade eden Deli Adam Teorisi (Madman Theory), 47. ABD Başkanı’nın ikinci döneminin henüz 14 aylık “performansı” nedeniyle bir kez daha gündemde.
Ancak Deli Adam Teorisi, liderlerin küresel krizleri göze alan “çılgın” imajı vererek tavizler koparma stratejisine dayansa da uluslararası ilişkileri bir “kumar” masasına dönüştürme ve dünya halklarını yeni krizlerle karşı karşıya bırakma potansiyeli taşıyor.
Vietnam Savaşı ve Nixon : Soğuk Savaşta nükleer fütursuzluk
Teorinin kökeni, 1969-1974 arasında görev yapan 37. ABD Başkanı Richard Nixon’a dayandırılır; ancak teorinin temelleri daha eskiye uzanıyor.
Machiavelli, 1517’de yayımlanan Livy Üzerine Söylevler kitabında bazen “deliliği taklit etmenin çok akıllıca bir şey olduğunu” savunur. Machiavelli’ye göre, siyasi mücadelede rasyonel görünmek her zaman avantaj sağlamaz; kontrollü bir “çılgınlık” görüntüsü, düşmanı şaşırtabilir ve beklenmedik hamlelere karşı hazırlıksız bırakabilir.
Deli Adam Teorisi, Soğuk Savaş döneminde nükleer caydırıcılık ve oyun teorisi tartışmalarıyla şekillenmiş, Vietnam Savaşı’nda somut bir uygulama alanı bulmuştu.
Ancak teori, askeri analist .Daniel Ellsberg’in 1959’da Pentagon’da “deliliğin siyasi kullanımları” üzerine yaptığı sunumla ABD siyasetinin daha net biçimde gündemine girmişti.
Richard Nixon, 1969 yılında Beyaz Saray’a geldiğinde, Vietnam Savaşı ABD için derin bir çıkmaz haline gelmişti. Savaşın sona erdirilmesi ve Amerikan askerlerinin eve dönüşü, Nixon yönetiminin öncelikli hedeflerindendi.
Nixon ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry Kissinger, Kuzey Vietnam ve Sovyetler Birliği üzerindeki baskıyı artırmak için Deli Adam Teorisi’ni devreye soktu. Bu strateji, Nixon’ın kontrolsüz ve nükleer silah kullanmaktan çekinmeyecek “fütursuzlukta” bir lider olduğu izlenimini yaratarak, düşmanları müzakere masasına zorlamayı amaçlıyordu
Nixon’ın 1968’de başkanlık kampanyası sırasında, başdanışmanı H.R. Haldeman’a söylediği “Ben buna Deli Adam Teorisi diyorum Bob. Kuzey Vietnamlıların savaşı durdurmak için her şeyi yapabileceğime inanmalarını istiyorum. Onlara sadece şunu fısıldayacağız: ‘Tanrı aşkına, biliyorsunuz Nixon komünizm konusunda takıntılı. Öfkelendiğinde onu zapt edemiyoruz – ve nükleer düğmeye eli uzanıyor.’ Ho Chi Minh bile iki gün içinde Paris’e gelip barış dilenecek.” sözleri Haldeman’ın 1978’de yayımlanan anıları The Ends of Power’da yer aldı. Böylece teorinin kamuoyuna ilk kez bu şekilde duyuruldu.
Nixon, bu imajı pekiştirmek için çeşitli taktikler kullandı. Örneğin, 1969 sonbaharında, Sovyetler Birliği ve Kuzey Vietnam’a yönelik gizli bir nükleer alarm durumu ilan etti. Bu alarm, ABD stratejik bombardıman uçaklarının nükleer silahlarla donatılmış olarak uçuş yapmasını ve dünya genelindeki askeri üslerde teyakkuz durumuna geçilmesini içeriyordu. Amaç, düşmanlara Nixon’ın gerçekten “deli” olabileceği ve her şeyi göze alabileceği mesajını vermekti.
Aynı dönemde Kamboçya’ya gizli bombardımanlar düzenlendi; kamuoyuna yansıtılmayan bu saldırılar, rakibin psikolojik dengesini bozmayı hedefliyordu. Teori, rasyonel bir güç olarak algılanmak yerine, mantıksız bir “deli” imajı çizerek rakibi masaya oturtmayı amaçlıyordu.
Sonuçlar istendiği gibi olmadı. Kısa vadede Hanoi üzerinde baskı oluştu ve Paris Barış Görüşmeleri’nde bazı tavizler alındı. Ancak 68 anti-militarist hareketin de etkisiyle tam bir zafer sağlanmadı. Aksine, Nixon’ın “deliliği” Soğuk Savaş koşullarındaki gerilimi gerçek bir nükleer çatışmaya dönüşme riskini de beraberinde getirdi.
Trump ve dış politikada ‘öngörülemezlik’ kartı
2024’teki başkanlık kampanyası sırasında “savaşları bitirme sözü” veren ve 23 Eylül’de 2025’te Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’na seslendiği konuşmasında yedi savaş bitirdiğini iddia eden ve Nobel Barış Ödülü’ne talip olan Donald Trump, 2026 yılını Venezuela Devlet Başkanı Niholas Maduro’yu ani bir operasyonla “derdest ederek” açtı.
28 Şubat’ta İsrail ile birlikte, sadece birkaç gün önce İran ile devam eden müzakere masasını deviren ABD Başkanı, İran’a, yer yer nükleer tesisleri de hedef alan bir savaş başlattı.
Trump,2017-2021 arasındaki ilk başkanlık döneminde (2017-2021) İran’a yönelik “maksimum baskı” politikasını ve Ocak 2020’deki İran Devrim Muhafızları Ordusu Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani suikastını öngörülemez bir üslupla yönetmişti. Böylece ikinci döneminde bu yaklaşım doğrudan askeri müdahaleye dönüştü.
Trump diğer yandan ise savaş boyunca “iki hafta içinde karar vereceğim” ve “saldırabilirim de saldırmayabilirim de”, “kimse ne yapacağımı bilmiyor” tarzındaki açıklamalarıyla karşı tarafı tedirgin edici bir “örgörülemezlik” imajı çizdi.
Beyaz Saray, operasyonları “İran’ın nükleer tehdidini ortadan kaldırma” olarak tanımlarken, Trump Truth Social üzerinden “İran’ı taş devrine döndüreceğiz” gibi ifadeler kullanarak bu “tedirgin ediciliği” artırma stratejisi izledi.
ABD Başkanı’nın “oynadığı” bu imaj, uluslararası ilişkilerde güven ve öngörülebilirliğin , kalıcı barış ve istikrar için vazgeçilmez unsurlar olduğu tezini de karşısına aldı.
Trump, İran donanma ve hava gücünün büyük ölçüde etkisiz hale getirildiğini, lider kadrosunda ağır kayıplar yaşandığını belirtti. Ancak Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla tetiklenen küresel enerji krizi, Trump’ın stratejisinin risklerini de gözler önüne serdi. İran’ın “kaybedecek bir şeyi kalmadığı” algısı,bu “stratejiyi” Nixon döneminin nükleer riskinden farklı olarak dünyayı enerji krizi riskiyle karşı karşıya bırakıyor.
İLK TV
Bunlar da ilginizi çekebilir
DEM Parti T. Hatimoğulları, ‘Gençlik Forumu’nda
Gençlerle bir araya gelen DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları, sorunları ve çözüm önerilerini dinledi. Mücadelenin gençlerle başladığını belirten Tülay Hatimoğulları, çözümün güçlü örgütlülükte olduğunu vurguladı. Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Gençlik Meclisi, ÇandAmed Kültür Merkezi’nde “Ekmek, Barış ve Adalet İçin Bütçe Forumu” düzenledi. Foruma, çok sayıda gencin yanı sıra DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları, Demokratik Bölgeler Partisi (DBP) Eş Genel Başkanı Keskin Bayındır, Amed Büyükşehir Belediye Eşbaşkanları Sera Bucak, Emin Ay ile çok sayıdaki siyasetçi ve sivil toplum örgütü temsilcisi katıldı.
4 gün önceFatma Betül Sayan Kaya İtirafçı Olacak mı?
Emekçilerin ve emeklilerin bu hayat pahalığın altında inlerken, İktidar içinden eski bakan, sermayenin başındaki bir çok bürokratın olduğu iddia edilen “örgüt” le milyarları götürüyor. Barış Terkoğlu, Murat Ağırel, Timur Soykan, Şule Aydın ve Barış Pehlivan, gündemin başköşesinde duran Fon vurgunu üzerinden “Fatma Betül Sayan Kaya İtirafçı Olacak mı?” sorusunu yorumlayarak cevaplamaya çaba gösteriyorlar
1 hafta önce6 kurumdan "Savaşa karşı sınıf savaşı" paneli
Alınteri, KÖZ ve Sosyalist Meclisler Federasyonu'nun (SMF) çağrısıyla Beyoğlu'nda bulunan Bağlam Yayınlarında "Ekim Devriminin mirası: Savaşa karşı sınıf savaşı" paneli düzenlendi. Panelde Alınteri, KÖZ, SMF, Ezilenlerin Sosyalist Partisi (ESP), Yeni Dünya için Çağrı (YDİ Çağrı) ve Yeni Komünizm adına sunumlar yapıldı. "Ekim Devriminin mirası: Savaşa karşı sınıf savaşı" panelinde Ekim Devrimini yaratan koşullar, emperyalist savaş karşısında kurulması gereken mücadele hattı ve devrimcilerinin kendi ülkelerinin burjuvazisine karşı savaşımının önemi tartışıldı
1 hafta önce


Yargıtay'da kaybolan dosya ile Gürsel Tekin'in alakası var?