‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’

Arama

İran’da 1979 'Devrimi'nden sonra Kürtler ...

Devrimin ardından geçen ilk aylarda bölgedeki gerilim hızla şiddete dönüştü. Mart 1979’da Senendec’te yaşanan ve “Kanlı Newroz” olarak anılan olaylarda İslamcı milisler ve İran Devrim Muhafızları birlikleri Kürt ve sol örgütlere saldırdı. Çatışmalarda yaklaşık 200 kişinin yaşamını yitirdiği belirtiliyor.

10/03/2026 17:06 | Son Güncelleme : 20/11/2026 01:07 | Okunma Sayısı : 278 | Super Admin


İran’da 1979 'Devrimi'nden sonra Kürtler ...
‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

 

İran’da 1979 'devrimi'nden sonra Kürtler ...

ran devrimi-i69b06aadda4f1.jpg

Akademisyen Rojin Mukriyan tarafından Amargi için kaleme alınan analizde, 1979’da Şah döneminin sona ermesinin ardından İran’ın Kürt bölgelerinde kısa süreliğine ortaya çıkan yerel özyönetim deneyiminin 1980’de İran yönetimi tarafından bastırıldığı anlatılıyor.

Yazıya göre, devrim sonrası kısa bir dönemde Kürt kentleri yerel konseyler aracılığıyla kendi kendini yönetmeye çalıştı; ancak bu deneyim kısa sürede askeri müdahaleyle sona erdirildi.

Devrim sonrası Kürt bölgelerinde özyönetim girişimi

1979’da Ruhullah Humeyni önderliğinde kurulan İran İslam Cumhuriyeti’nin ilk dönemlerinde, İran’daki Kürtler yeni yönetimin teokratik yapısını reddetti. Kürt siyasi hareketleri, Mart 1979’daki referandumu boykot etti ve bazı kentlerde köy, kasaba ve şehir konseyleri oluşturarak yerel yönetim modelleri geliştirdi.

Rojhilat olarak da adlandırılan bu bölgedeki bazı şehirlerde bu konseyler günlük yaşamın örgütlenmesinde aktif rol aldı ve konsey temelli bir demokrasi pratiği oluştu. Ancak bu durum yeni kurulan yönetim tarafından “ülkenin toprak bütünlüğüne tehdit” olarak görüldü.

1979–1980: İlk büyük çatışma

 

ran devrimi sonrası protestolar-i69b070199f335.png

Çatışmalar daha sonra Mahabad, Nakade ve Paveh gibi kentlere yayıldı. Temmuz 1979’da Meriwan’da protestolar yayıldı

Devrim sonrası ilk protestolar (1979'dan 1990'ların sonlarına kadar)

Kadın protestoları, devrimden iki haftadan kısa bir süre sonra başladı ve binlerce kadın Tahran'da Yüksek Lider Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin hicabı, yani İslami başörtüsünü zorunlu kılan kararnamesine karşı yürüyüş düzenledi.

Bu kararname, alkol yasağı; üniversitelerde, okullarda, havuzlarda ve plajlarda kadın ve erkeklerin ayrı tutulması; ve radyo ve televizyondan müzik yayınlanmasına getirilen sınırlamaların ardından geldi.

Telaşa kapılan kadınlar, tehditlerin yanı sıra, kendilerine sopa ve taşlarla saldıran devlet yanlısı kalabalıklarla da karşılaştılar. Başörtüsü nihayetinde birkaç yıl sonra zorunlu hale geldi ve uymamanın cezası kanunen belirlendi; bu durum İslam Cumhuriyeti'nin temel taşlarından biri ve 2022 ve 2023'teki Mahsa Amini protestolarıyla doruğa ulaşan, halkla on yıllarca süren gerilimlerin kökenini oluşturdu .

Devrimin ardından geçen ilk aylarda bölgedeki gerilim hızla şiddete dönüştü. Mart 1979’da Senendec’te yaşanan ve “Kanlı Newroz” olarak anılan olaylarda İslamcı milisler ve İran Devrim Muhafızları birlikleri Kürt ve sol örgütlere saldırdı. Çatışmalarda yaklaşık 200 kişinin yaşamını yitirdiği belirtiliyor.

 

Çatışmalar daha sonra Mahabad, Nakade ve Paveh gibi kentlere yayıldı. Temmuz 1979’da Meriwan’da protestolar yayıldı.

19 Ağustos 1979’da Humeyni’nin Kürt silahlı gruplara karşı “cihat” ilan ettiği ve onları “Tanrı’ya karşı savaşanlar” olarak nitelendirdiği aktarıldı. Bunun ardından İran ordusu, Devrim Muhafızları ve diğer güvenlik güçleri Rojhilat’ta geniş çaplı askeri operasyonlar başlattı.

On binlerce can kaybı

1979 sonbaharında başlayan çatışmalar kısa süreli ateşkeslere rağmen devam etti ve 1980’de ikinci büyük askeri operasyon başlatıldı. Rojin Mukriyan’ın aktardığına göre bu süreçte yaklaşık 10 bin Kürt hayatını kaybetti, sivil yerleşimlerin bombalandığı, kitlesel gözaltı, işkence ve idamların yaygınlaştığı belirtiliyor.

Şeriat hâkimi olarak görev yapan Sadegh Khalkhali’nin eşlik ettiği birliklerin sıkıyönetim uygulamaları ve hızlı yargılamalarla çok sayıda infaz gerçekleştirildi.

Qarna ve Qallatan köylerinde yaşanan katliamlar ile Senendec kuşatması, dönemin en sembolik olayları arasında gösteriliyor.

İran soluyla kırılgan dayanışma

Yazıda, Kürt hareketinin başlangıçta İran’daki bazı sol örgütlerden destek gördüğü de belirtiliyor. 19 Şubat 1979’da yayımlanan Mahabad Bildirgesi’nde Kürt hareketinin, işçi ve emekçi hareketleriyle ortak bir mücadele perspektifi ortaya koyduğu ve ayrılık değil federal bir İran talep ettiği vurgulanmıştı.

Ancak Rojin Mukriyan’ın aktardığına göre bu dayanışma uzun sürmedi. İran’daki birçok sol örgüt, merkezi ulus-devlet anlayışından kopamadı ve Kürtlerin özyönetim taleplerine mesafeli yaklaşmaya başladı. İran-Irak savaşının yarattığı milliyetçi atmosfer de bu geri çekilmeyi hızlandırdı.

Kürt partileri dağlara çekiliyor

Devlet baskısının artmasıyla Kürt siyasi hareketleri kentlerden çekilmek zorunda kaldı ve güçlerini büyük ölçüde dağlık bölgelere kaydırdı. Birçok Kürt siyasetçi ve aktivist tutuklandı, idam edildi ya da sürgüne gitmek zorunda kaldı.

Rojin Mukriyan yazısında bu süreçte on binlerce İranlı Kürdün Avrupa ve Kuzey Amerika’ya göç ederek diaspora toplulukları oluşturduğunu belirtiyor.

Yazıda, 1979 devrimi sırasında verilen siyasi reform ve özgürlük vaatlerinin kısa sürede ortadan kalktığına dikkat çekilerek, bu deneyimin Kürtler arasında bugün de güçlü bir tarihsel hafıza oluşturduğu ve siyasi değişim tartışmalarına temkinli yaklaşılmasının nedenlerinden biri olduğu vurgulanıyor.

Rojin Mukriyan

Rojin Mukriyan-i69b0694cade52.png

Rojin Mukriyan, İrlanda'daki University College Cork'ta Hükümet ve Siyaset Bölümü'nde doktora derecesine sahiptir. Rojin'in başlıca araştırma alanları siyaset teorisi, feminist ve sömürgecilik karşıtı teori ve Orta Doğu siyaseti, özellikle Kürt siyasetidir. Uluslararası Siyaset Teorisi Dergisi, Felsefe ve Sosyal Eleştiri ve Theoria'da makaleleri yayınlanmıştır. Araştırmaları bugüne kadar Kürt özgürlüğü, Kürt devleti ve Kürt siyasi dostluğu alanlarına odaklanmıştır. Doğu Kürdistan (Rojhelat) veya kuzeybatı İran'daki son siyasi gelişmeler hakkında birçok düşünce kuruluşu yorumu ve raporu yayınlamıştır. Ayrıca çeşitli Kürt ve Farsça haber kanallarında sık sık yer almıştır.

 

Beğendim
Bayıldım
Komik Bu!
Beğenmedim!
Üzgünüm
Sinirlendim
Bu içeriğe zaten oy verdiniz.

‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

Bunlar da ilginizi çekebilir

İktidar Yeni Parti'yi süreç dışına itti | #NasılYapmalı

İktidar Yeni Parti'yi süreç dışına itti | #NasılYapmalı

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, 18 Kasım’da yaptığı açıklamayla çözüm süreci kapsamında kurulması planlanan Meclis İzleme Komisyonu’na üye vermeyeceklerini duyurdu. Gerekçe ise iktidarın demokratikleşme konusunda verdiği sözleri yerine getirmemesi, kayyım uygulamalarının sürmesi ve AİHM ile AYM kararlarının uygulanmaması.

9 saat önce
Ayşegül Doğan:  Süreci siyasi ranta dönüştürmeyin

Ayşegül Doğan: Süreci siyasi ranta dönüştürmeyin

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin siyasi hesaplara ve seçim tartışmalarına kurban edilmemesi gerektiğini vurgulayan Ayşegül Doğan, sürecin başarıya ulaşması için bütün siyasi partilerin sorumluluk alması ve demokratikleşme adımlarının geciktirilmemesi çağrısı yaptı

9 saat önce
Fon mağdurları ve siyasi parti temsilcileri SPK önünde

Fon mağdurları ve siyasi parti temsilcileri SPK önünde

Fon Fon mağdurları ve siyasi parti temsilcileri, Ankara’da Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) önünde bir araya gelerek basın açıklaması yaptı. “Yıl bitmeden anapara + TÜFE istiyoruz” ve “Fon adaletsizliği son bulsun” yazılı dövizler taşıyan mağdurlara; CHP, YENİ Parti, İYİ Parti, DEVA Partisi, Saadet Partisi ve DEM Parti milletvekilleri de destek verdi.

9 saat önce
Yorumlar

‘Sansür hayır! Habere Özgürlük ve İnsanca yaşamak İçin..!"