Yazarlar

İspanya’daki hareketlerin arka planı: Soldaki kopuş..!

 

İspanya’daki hareketlerin arka planı: Soldaki kopuş dalgası!

Fuat Yücel Filizler

 ispanya_grevler-i6af8f060e73b7.jpg

11 Kasım Genel Grevi, İspanya’da son 2 yıl içinde yeniden yükselişe geçen sınıf mücadelesinin yeni doruk noktalarından biri oldu. Bu doruk noktası, yalnızca işçi sınıfının geleneksel sendikal yoğunlaşma alanları olan metal-otomotiv, liman, demiryolu, enerji, gıda gibi alanlarda çok yüksek katılım oranları, ülke çapında 4 milyon işçiyi ve emekçiyi bulan katılım, Barcelona’da 400 bin, Madrid’de 200 bin işçinin yürüyüşüyle değil, aynı zamanda Madrid, Barcelona, Katalonya, Bask, Endülüs’te ve Akdeniz’in kıyı illerinde Kiracılar Sendikasının mahalle örgütlenmelerinin, lise üniversite öğrencileri ve öğretmenlerin, sanayi ve lojistik bölgeleri işçilerinin bileşik eylemleri ile imzalandı.

Genel grevin ilk çağrıcısı ve tartışmasız öncüsü Kiracı Sendikaları (ve daha sonra değineceğimiz Sosyalist Hareket/Genç Sosyalistler Koordinasyonu) idi. Kiracı sendikaları, büyük meydan işgalleri ve yürüyüş eylemlerinde geleneksel büyük işçi sendikalarını genel grev ilan etmeye zorluyor ve çağırıyordu. Öyle ki, birçok büyük kiracı yürüyüşünde, en önde büyük sendikalardan genel grev isteminin olduğu pankartlarla yürünmesi alışılageldik bir görüntü haline gelmişti. Genel grev istem ve basıncına ilk olarak daha küçük anarko-sendikalist sendikaların eylem birliği (CGT, CNT ve Solidaridad Obrera, toplam üye sayısı 120 bin civarında) olumlu yanıt verdi.

Reformist, sosyal demokrat, sosyal liberal Sosyalist Parti, Komünist Parti ve Podemos’un (ki azınlık hükümeti koalisyonunu oluşturuyorlar) inisiyatifindeki iki büyük geleneksel sendika ise, ülke çapında büyüyen işçi basıncıyla eninde sonunda almak zorunda kalacakları genel grev kararı konusunda epey nazlandılar. Dünyada ve Türkiye’deki sol basın “İspanya’da 14 yıldır ilk genel grev” klişe ve ezberini tekrar edip duruyor, ama nedense İspanya gibi sınıf çelişkilerinin her daim keskin, sendikaların ve işçi taban inisiyatifinin halen oldukça güçlü olduğu bir ülkede, neden onca sermaye saldırısına karşın 14 yıldır bir genel grev yaşanmadığını kimse merak etmiyor? Yine  toplam 2 milyona yakın üyeye sahip geleneksel işçi sendikaları dururken, 2 yıl önce kurulup 3 ay öncesine kadar toplam üye sayısı 10 bini bile bulmayan Kiracı Sendikalarının nasıl olup da bu genel greve öncülük ettiğini de nedense kimse merak etmiyor?

İspanya’nın parlamentarist-bürokratik sol partilerin hegemonyasındaki geleneksel büyük işçi sendikaları, genel grevi tam 1 ay öteleyip, sinik bir taktik olarak, erken genel seçime (29 Kasım) olabildiğince yakın bir tarihe kaydırdılar. Geleneksel büyük sendikaların hesabı, erken seçimde parlamentarist sol koalisyonunun geride görünmesine karşılık, genel grevi seçim sandığına ve parlamentarizme tahvil edebilmekti.

Buna karşılık Kiracı Sendikaları Konfederasyonu ve Genç Sosyalistler, en başından itibaren genel grevin seçimlere/parlamentarizme yedeklenmesine karşı güçlü bir mücadele verdiler. Kendi bağımsız genel grev taban komitelerini kurdular. Kiracı Sendikaları, ülke çapında işçi ve yoksul mahallelerinde, 1350 genel grev komitesi örgütlediğini; Genç Sosyalistler ise 100’den fazla gençlik grev komitesi örgütlediğini açıkladı.

İspanya’da genel grev ve sonrasında, geleneksel sol partiler ve sendikalar ile, Sosyalist Hareket ve Kiracılar Sendikası arasındaki kutuplaşma aşılmaktan uzak olsa da, İspanya’da uzunca bir süredir birçok sanayi-lojistik-işyeri havzası ile işçi-yoksul mahalleleri arasındaki mücadele köprüsü yeniden kurulmaya başlandı.

Kiracı Sendikaları Konfederasyonu genel grevin sadece bir başlangıç olduğunu; her mahallede emek meclisleri ve genel kurullar aracılığıyla tabandan gelen ülke çapında bir hareket inşa ederek yalnızca konut krizini kalıcı olarak çözmeyi değil, aynı zamanda birçok şeyi daha değiştirmeyi hedeflediklerini belirtiyor. Kendilerine model olarak, 1919'da Katalonya'da gerçekleşen ve bölgedeki hayatı 44 gün boyunca durduran "La Canadenca" grevini örnek alıyorlar. Bu grev,  8 saatlik iş günü dahil, tüm işçi taleplerinin kabul edilmesini sağlamıştı. Katalonya, böylece 8 saatlik işgünün gerçekleştiği ilk ülkelerden biri olmuştu. Kanada merkezli elektrik şirketinde sendikalaşma gerekçesiyle işçi atılması üzerine başlayan grev, gaz, ulaşım, sanayi ve pek çok sektörden işçilerin katılımıyla 100 bin işçinin bölgesel genel grevine ve silahlı çatışmalara dönüşmüş, ayrıca işçi grevine eşlik eden kiracı greviyle de, işçi-kiracı ve üretim-yaşam alanı birleşik mücadelesinin tarihsel bir sembolüne dönüşmüştü. Madrid Kiracılar Sendikası ise, “bu ülkenin konut sistemini baştan aşağıya dönüştürene; konutların rantçı bir çetenin yatırım ve spekülasyon aracı olmaktan çıkıp emekçilerin yaşamı için kullanılmasını sağlayana kadar durmayacağız” açıklamasını yaptı.

Fabrikalarda, madenlerde, işyerlerinde, okullarda ve mahallelerde taban örgütlenme ve inisiyatifleri İspanyol işçi sınıfı hareketinde her daim kritik rol oynamış güçlü bir gelenektir. Ancak 2010’lu yılların aşırı sağ-neoliberal hükümetlerin yıkıcı saldırganlığına yeterli direnişi gösteremedikleri gibi ardından gelen zayıf sosyal liberal-demokrat hükümetlerin “sosyal diyalog” politikaları içinde eriyen, parlamentarist kemik yalayıcılara dönüşen geleneksel büyük bürokratik sendikalar, bu taban inisiyatifini önemli ölçüde küllendirmeye çalıştı. Bununla birlikte mahalle komitelerine dayalı kiracı hareketi, Cadiz’de taşeron metal işçilerinin taban meclisleri ve koordinasyonuna dayanan 13 günlük fiili militan kitle grevi (Haziran-Temmuz 2025), liman işçileri ve demiryolu işçilerinin taban komitelerine dayalı grevleri (2026) ve Madrid öğretmenler sendikasının taban meclislerine dayalı süresiz grevi (sürüyor), Kordoba’da 47 Toledo’da 69 kişinin katledildiği hızlı tren katliamlarına dönük büyük eylemler (2026 Ocak ve Ekim) genel grevi hazırladı. İspanyol işçi sınıfının geleneksel sendikalarda örgütlü olan kesimlerinin taban komite ve meclisleri, blokaj, barikat gibi mücadele belleklerini de yeniden canlandırmaya başladı.

Diğer taraftan Cadiz taşeron metal işçileri, Amazon ve diğer market depoları, liman demiryolu ve turizm ve ticaret sektöründe taşeron işçiler, moto-kuryeler gibi pek çok güvencesiz emek alanında, kendi mücadeleci taban örgüt ve sendikalarını kurma ve fiili militan kitle grevlerine olan eğilim son iki yılda yeniden canlanmaya başlamıştı. Çünkü “sol merkez” denilen hükümet, başlıca toplumsal desteğini oluşturan büyük sendikaları elinin altında tutabilmek için, İspanya’da aşırı düşmüş olan asgari ücrete kısmi reel artışlar sağlamıştı. (Bu reel artışlar son 6 yıl toplamında yüzde 50’ye yaklaşıyor, ama yine ücretlerin Batı Avrupa’da en düşük düzeyde kalmasını ortadan kaldırmıyor.) Ama güvencesiz ve taşeron işçiler bu asgari ücret artışlarından bile çoğu durumda yararlanamıyorlar.

Kiracı Sendikalarının talepleri, hükümetteki Sosyalist Partinin meclisten geçiremeyince erken seçime gittiği kısmi uzlaştırma reformu paketinden de (kiraların dondurulması, zorla tahliyelerin geçici olarak durdurulması vb) radikal biçimde farklılaşıyor. Kiracı sendikaları, zaten ödenemez hale gelen kiraların dondurulmasının bir anlamının olmadığını, kiraların en az yüzde 50 düşürülmesini, kiraların ücretin daha küçük bir kısmıyla sınırlandırılmasını, süresiz ve güvenceli sözleşme hakkını, kiracıların büyük emlak şirketleriyle grevli toplu sözleşme yapabilme hakkını, emlak spekülasyonunun yasaklanmasını, büyük yatırım fonların denetimindeki konut stoğunun kamulaştırılmasını, boş konutların evsizlerin kullanımına açılmasını, kamusal ucuz sosyal konutların üretilmesini istiyor.

İspanya’da sınıf mücadelesinin yeniden canlanmasının arka planı

İspanya’da son yıllarda sınıf mücadelesinin yeniden canlanma dinamikleri ve kiracılar hareketinin yaptığı büyük atılımın arka planında, en genç kuşak işçilerin ve öğrenci-genç işçilerin hızla siyasallaşma ve yeni mücadele kanalları açma süreçleri var. Özellikle Bask, Katalonya ve İspanya solunda  2018-2024 döneminde yaşanan “büyük ayrışma ve kopuş dalgası”, genç kuşakların daha devrimci bir eğilimle yeniden örgütlenmesine ve mücadelesine yeni bir motivasyon, taban inisiyatifi ve yeni kanallar açmaya başladı.

2018-19’dan itibaren Bask ülkesinde Bask ulusalcısı parlamentarist-reformist soldan ayrılan Gazte Koordinadora Sozialista (Sosyalist Koordinasyon Gazetesi) ile başlayan kopuş dalgası, Katalonya’da ulusalcı liberal-reformist sol partinin gençlik örgütünden koparak oluşturulan genç sosyalistler örgütü, Galiçya’da ulusalcı reformist sol partinin gençlik örgütünden koparak oluşturulan sosyalist gençlik örgütü, İspanya çapında İspanya Komünist Partisi Gençlik Örgütü’nden (PCE-UJCE) çoğunluğun kopuşu ile oluşan Sosyalist Gençler Platformu ile ülke çapında yayıldı. Sosyalist Gençler Koordinasyonu ülke çapındaki parlamentarist soldan bu gençlik kopuşları ile Sosyalist Süreç Buluşmaları (EPS) adlı inisiyatifin birleşmesiyle kuruldu.

Genç Sosyalistler Koordinasyonu, bu kopuşlar ve yeni arayışlar çerçevesinde oluşan, Sosyalist Hareket adı verilen geniş sosyalist ağın bileşenidir.

İspanya denilince akla hep Madrid, Barselona/Katalonya gelir ama, aslen Bask en mücadeleci ülkedir. Sosyalist Hareket/Genç Sosyalistler Koordinasyonunun kalesi de aslen Bask ülkesi, ve oradaki Gazete Koordinadora Sozialista ve tüm Marksist, sosyalist örgüt ve oluşumları bağrında toplayan Bask Ülkesi Sosyalist Konseyi’dir.

Kiracı Sendikalarının oluşturulmasında, zorla tahliye saldırılarına karşı eylemlerde, kiracı hareketinde öncü rol oynayan Genç Sosyalistler Koordinasyonu (ve bileşeni olduğu Sosyalist Hareket), mevcut sosyal demokrat ve reformist sol partileri, parlamentarizm ve kapitalist sisteme entegre olmakla, işçi sınıfınını pasifize etmekle sert biçimde eleştirir. İşçi sınıfının sermaye ve devlet kadar bu evcilleştirilmiş-çürümüş soldan (ve sendikal bürokrasiden) da bağımsız hareketini savunur.

Bask’tan başlayıp, tüm Katalonya ve 2022’de İspanya Komünist Partisi’ne yayılan sert tartışma ve kopuşlar, İspanya’da işçi ve kitle hareketlerinin oldukça durgun olduğu bir dönemde başladı. Bu ilk bakışta şaşırtıcı görünebilir. Ama parlamentarist soldan kopan genç kuşakların itirazı tam da bu durgunluğaydı. İşsizliğin, güvencesizliğin, çalışma koşullarının, geleceksizliğin alabildiğine ağırlaştığı, ücretlerin dibe vurduğu, başta kiralar olmak üzere geçim maliyetlerinin tavan yaptığı, Bask ve Katalonya’nın bağımsızlık veya daha fazla özerklik istemlerinin ağır biçimde bastırıldığı koşullarda, kitle hareketlerinin bu durgunluğunun mevcut evcil solun ve bürokratik sendikaların kitleleri “sosyal diyalog” aldatmacasıyla pasifize etmesinden başka açıklaması olamazdı.

Aslında yıkıcı biçimde işçileşen ve yoksullaşan gençlerin yeni arayışları, 2012-13 kriz yıkımı ve vahşi kemer sıkma paketlerine karşı gençlik ve kitle hareketlerinden doğan Podemos’un (Öfkeliler) hızla düzen soluna entegre olmasının hayal kırıklığıyla da radikalleşmeye başlamıştı. Gençler kira ve geçim maliyetleri nedeniyle farklı illerdeki üniversiteleri kazandıklarında bile okuyamıyor, yeni mezunlar ancak güvencesiz ve düşük ücretli işler bulabilip spekülatif kiralara güç yetiremediğinden 5-10 yıl boyunca anne-baba evlerinden ayrılamıyorlardı. Hükümetteki vitrinlik sol, gençleri aşırı borca, intihara sürükleyen ev-kira fiyatlarına, emlak spekülasyonuna karşı parmaklarını kıpırdatmıyorlardı.

İspanya kapitalizminin kriz sarsıntıları, uluslararası turizm sektörünün ekonomideki payını hızla yükseltmiş, bu da BlackRock gibi mali sermaye fonlarının İspanya’daki konut yatırım ve spekülasyonlarını, geleneksel sanayi-ticaret-esnaf havzalarındaki mütenalaştırmaları, konut stoğunun artan bölümünün kısa süreli turistik kiralama ve yatırım/spekülasyon aracına dönüşmesini körüklemişti. Konut işçiler için bir yaşam aracı olmaktan büsbütün çıkıp bir emek yağması ve derinleşen köleleştirme aracı haline gelmişti. Gençler mücadele istiyorlardı, ama düzen soluna karşı her türlü eleştiri ve istemleri, mevcut sol tarafından “aman bu hükümet giderse aşırı sağ gelir” beylik gerekçesiyle bastırılıyordu. Ama gençliğin büyük arayış ve çığlığı, o gençliğin temsilcileri olduğu iddiasındaki sol gençlik örgütleri tabanında daha organik ve güçlü yankılanıyor, bastırıldıkça büyüyordu.

Sonuçta İspanya, Bask, Katalonya, Galiçya, Valensia vd solunu boydan boya yaran kopuşlar dalgası yaşandı. Sosyalist Hareket ve Genç Sosyalistler Koordinasyonu, ve yine bu çerçevede kurulan Kiracı Sendikaları ve İşçi Sınıfının Öz Savunma Komiteleri gibi oluşumlar bu kopuşlardan doğdu.

Parlamentarist-reformist sol ve sendikaların tabanından bu tür ileri doğru kopuşlarda çoğunlukla olduğu gibi, Genç Sosyalistlerde ve Sosyalist Harekette de taban demokrasisi ve kolektif temsil öncelikli bir yer tutuyor. Bununla birlikte, İspanya ve yerel inisiyatifler denilince akla gelebileceğin tersine, bu yeni gençlik hareketleri anarşist değil. Düzen soluna karşı mücadelede ve genel grev için yer yer anarko-sendikalist akımlarla ittifak yapsalar da, merkeziyetçiliği reddetmeyen, bir “sosyalist devlet” hedefi koyan, antiemperyalist, antifaşist, antikapitalist olduğu kadar kendini Marksist ve devrimci sosyalist olarak tanımlayan, devrimci sosyalist bir parti inşasının arayışı ve çabası içinde olan bir akım. Ancak kuşkusuz İspanya’nın tarihsel-kültürel özellikleri, federal özerk bölgeler arası derin fark ve eşitsizlikler, ezilen ulus, ırk, cinsiyet, yaş sorunlarının derinliği, böyle bir merkezi-birleşik partinin oluşum sürecinde taban iradesi, tam eşit haklar, kolektif temsil, yönetim organlarına aktif katılım ve yer alma, gibi konuları çok daha hassas kılıyor. Dolayısıyla, “hareket”, “koordinasyon” gibi ifadeler, bir anarşist eğilimden ziyade, çok sayıda farklı parti ve sendikadan kopan, ve İspanya’nın son derece karmaşık-federal-parçalı-katmanlı idari-toplumsal yapısı (Bask ve Katulunya’nın yanı sıra Endülüs, Galiçya, Aragon, Kastilya, Asturias, Kanarya Adaları da kendilerini farklı ezilen uluslar olarak tanımlar) bağlamında, bu tür geçiş halkalarının zorunluluğundan kaynaklanıyor.

Sosyalist Hareket ve Genç Sosyalistler, Kiracı Sendikalarının örgütlenme ve eylemlerinde, meydan işgallerinde öncü bir rol oynamakla birlikte, faaliyetleri Kiracılar ile sınırlı değil. Yerellerde İşçi Gençlik Meclisleri (Asambleas de la Juventud Trabajadora) oluşturuyorlar. Lise ve Üniversitelerde ise Sosyalist Öğrenci Örgütü’yle (Organizascion Estudiantil Socialista) faaliyet yürütüyor. Mahallelerde ve işçi havzalarında işçi sorunlarına dönük Sosyalist Konseyler, ve kadın sorununu da sınıf ekseninden ele alan Sosyalist Kadın Örgütü bulunuyor.

Sosyalist Hareket’in geçici program olarak 2023’te oluşturulan “Yeni Sosyalist Strateji: Komünizmin Enternasyonal Bileşimi için Stratejik Temeller” başlıklı belgesinde, proletaryanın siyasal-ideolojik (düzen solundan da) bağımsızlığı, komünist bir kitle partisinin inşası (Avrupa çapında ve devrimci yapıları birleştirmeyi gözeterek), parlamenter sistem ve devlet kurumlarına dayalı biçimlere değil sokak eylemleri, grevler ve taban örgütlerine dayalı mücadeleyle güç toplama, temel ilkeler olarak kabul ediliyor.

Güncel ve somut mücadele talepleri olarak ise, herkes için parasız/erişilebilir barınma hakkı güvencesi, temel çalışma ve yaşam hak ve güvenceleri isteniyor. Güvencesizlik, düşük ücretler, hayat pahalılığı, hak gaspları, patron saldırı ve grev kırıcılığa karşı İşçi Öz-Savunma Ağları ile mücadele etmeyi önüne koyuyor. İşçi ÖzSavunma Komiteleri Ağı, işyeri, mahalle ve barınma mücadelelerini tek bir sınıf mücadelesi ekseninde örgütlenme ve birleştirmeyi hedefliyor. Kurumsal-resmi sendikalar kurmak ya da bunlara tabi olmak yerine, fiili meşru mücadele hattını, fiili sözleşmeleri ve dayanışmayı esas alıyor.

Anti-faşizm ve siyasal özgürlükler bağlamında, aşırı sağa ve faşistlere, polis baskılarına, yasaklara karşı sınıf ekseninden bir anti-faşist cephe örgütlemeyi ve mücadele olanaklarını büyütmek için özgürlük alanlarını genişletmeyi hedefliyor. Anti-emperyalizm alanında NATO’ya, emperyalist savaş politikalarına, soykırıma, askeri silah bütçelerine karşı birleşik işçi mücadelesi ve dayanışmasını geliştirmeyi amaçlıyor. Kadınların tam eşitliği ve özgürlüğü için mücadele, ırkçılığa ve LGBTİ+ düşmanlığına karşı mücadeleyi burjuva feminizminden ve kimlik siyasetinden ayırarak doğrudan sınıfsal-antikapitalist mücadelenin bileşenleri olarak örgütlemeye çalışıyor.

11 Kasım genel grevi tarihsel açıdan bir noktalı virgüldür

Sosyalist Hareket, Genç Sosyalistler ve Kiracı Sendikaları mevcut düzen solu ve sendikalarından henüz oldukça yeni kopmalarına karşın şimdiden az rastlanır bir başarıya imza atmış görünüyorlar. Erken seçimde anketlerde görüldüğü gibi, aşırı sağcı partiler hükümete gelirse, sermaye ve asli iktidar güçlerinin bu hareketin kazanımlarını ve mevzilerini de kırmak için daha büyük bir saldırı dalgasını başlatacakları kesin. Bu genç hareket için daha büyük bir eşik ve sınav anlamına gelecek. Diğer taraftan genel greve toplumsal destek yüzde 75’i, meydan işgallerine yüzde 55’i, kiracı grevlerine yüzde 40’ı buluyor. Bu oranlar düzen solunu hükümette tutmaya devam ettiği durumda ise, düzen solu ile ondan kopan ve devrimci bir eğilim gösteren yeni hareketler arasındaki çatışma da derinleşecek gibi görünüyor.

Sosyalist Hareket ve Genç Sosyalistler, mevcut sola yaslanmayıp işçi sınıfının bağımsız devrimci örgütlenme ve mücadelesini geliştirebildiği ölçüde, zaten erimekte olan “merkez” partileri geride bırakıp, sıçramalı bir güç toplamayla, sınıfsal güç dengelerini gerçekten sarsmaya doğru ilerleyebilir. Bu hareketin sürdürülmesi, taban örgütlülüğünü genişletmek kadar merkezi-kollektif devrimci komünist örgütlenmeyi geliştirmek ile mümkün. Kiracılar ve genç sosyalistler hareketlerinde kaydedilen dinamizm, hareketin stratejik perspektifinde olduğu gibi, sanayi-işyeri havzalarına doğru genişletilebilirse, ezilen ulus, ezilen cins ve ekoloji hareketleri daha gelişkin bir sınıf bileşimi temelinde örgütlenebilirse, hareket gerçekten İspanya’da sınıfsal güç dengelerini sarsan bir mücadele kanalı açabilir.

Hareketin kurumsal sendikacılığı tümden reddetme veya henüz gelişkin bir profesyonel çekirdek/yeraltı oluşturmadan bir “komünist kitle partisi” inşa etme gibi tartışılabilecek bir dizi yanı ise, daha derin bir tarihsel-eleştirel incelemeyi gerektiriyor. erimekte olan “merkez” partileri geride bırakıp, sıçramalı bir güç toplamayla, sınıfsal güç dengelerini gerçekten sarsmaya doğru ilerleyebilir. Bu hareketin sürdürülmesi, taban örgütlülüğünü genişletmek kadar merkezi-kollektif devrimci komünist örgütlenmeyi geliştirmek ile mümkün. Kiracılar ve genç sosyalistler hareketlerinde kaydedilen dinamizm, hareketin stratejik perspektifinde olduğu gibi, sanayi-işyeri havzalarına doğru genişletilebilirse, ezilen ulus, ezilen cins ve ekoloji hareketleri daha gelişkin bir sınıf bileşimi temelinde örgütlenebilirse, hareket gerçekten İspanya’da sınıfsal güç dengelerini sarsan bir mücadele kanalı açabilir. 

Hareketin kurumsal sendikacılığı tümden reddetme veya henüz gelişkin bir profesyonel çekirdek/yeraltı oluşturmadan bir “komünist kitle partisi” inşa etme gibi tartışılabilecek bir dizi yanı ise, daha derin bir tarihsel-eleştirel incelemeyi gerektiriyor. 

Sendika Org