Nepal'de yerli hareketin yeniden canlanması
Nepal'de yerli hareketin yeniden canlanması
Dr. Ninglekhu, Doğu Nepal'de yerli kimliklerin silinmesine direnen
"No Koshi" hareketini anlatıyor.
Doğu Nepal'deki "No Koshi" hareketi, Yerli halkla istişare edilmeden dayatılan "Koshi" eyalet adının reddedilmesiyle başladı ve o zamandan beri Yerli kimliğinin, topraklarının ve kültürünün silinmesine karşı daha geniş bir direnişe dönüştü. Yerli gençlerin önderlik ettiği hareket, artık kapitalist kalkınmadan ata topraklarını ve biyolojik çeşitliliği savunan "No Cable Car" gibi projelere karşı protestoları kapsıyor.
Tarih evrensel bir gerçeğe tanıklık ediyor: Sömürgeci geleceğin başlangıcı, Yerli geçmişinin silinmesiyle başlar. Mart 2023'te, Nepal devletinin devam eden federal yeniden yapılanmasının bir parçası olarak, henüz ismi verilmeyen Doğu Nepal'in "1 Numaralı Eyaleti"nin eyalet hükümeti, eyalete "Koshi" adını verme yönünde parlamento kararı aldı.
Yerli Kirat, ağırlıklı olarak Rai ve Limbu etnik toplulukları, bu ismi birkaç önemli gerekçeyle reddetti. Birincisi, mitolojik kökenleri Hinduizm'e dayanan "Koshi", coğrafi bölgenin ne tarihini ne de mirasını temsil ediyordu. İkincisi, iktidardaki hükümet, bir eyalete isim vermek gibi tarihi bir şeyde gerekli olan müzakereli diyaloğu atlatmak için eyalet parlamentosundaki seçim avantajını aldatıcı bir şekilde kullanmıştı. Bunu yaparken, seçim zamanı Yerli halka verilen sözlerden dönmüşlerdi.
"No Koshi" Yerli hareketi böyle doğdu; devlet açısından henüz yeni oluşmaya başladığında önemsizdi, ancak yakın zamanda Doğu Nepal'deki önemli seçim bölgelerinden birinde yapılan ara seçimde beklenenden fazla performans göstermelerinin ardından o kadar da önemli değildi.
Bu devam eden hareketin kalbinde, kişinin topraklarına ve topraklarına kalbinin arzusuna göre isim verme hakkı talebi yer almaktadır. Açıkça söylemek gerekirse, hareket "Yeter!" demiştir; yerli yerlerin, manzaraların, nehirlerin, ormanların, mezarlıkların, tepelerin ve kayaların isimlerini Hindu isimleriyle silme ve değiştirme projesiyle, neo-kolonyal egemenlik ve kontrolün birincil ve ön biçimi olarak yeter. Yeniden canlanan "No Koshi" hareketi ısrarcı ve amansızdır, şiddet yanlısı değildir ancak barışçıl da değildir ve belirsizlikle başa çıkmak için gerekli görülen yaratıcılıkla doludur.
Aktivistler ve antropologlar, mimarlar ve coğrafyacılar, fotoğrafçılar ve yazarlardan oluşan, çoğumuz Yerli kökenli, hareketle eleştirel dayanışma ruhuyla yürütülen yeniden canlanan Yerli hareketini belgelemek için doğu Nepal'e bir yolculuğa çıktık. Yolculuk sırasında birçok nehir ve kollarından, engebeli höyüklerden ve mezarlıklardan, göletlerden ve ormanlardan geçtik. Genç öğrenciler ve aktivistlerle, siyasi liderlerle ve yerel tarihçilerle, geri dönen göçmenlerle ve hiç ayrılmayan çiftçilerle konuştuk. Onların anlatımları sayesinde, bu bölgelerdeki insanların doğayla tarihsel olarak paylaştığı kutsal bağlardan bahseden tarihler, hikayeler ve anekdotlarla yüz yüze geldik.
Yani, isimler silindiğinde, kaybolan sadece isimler değildir. Hatırlamak ve unutmak, egemenlik ve kontrol uygulamak için güçlü araçlardır. Yeni isimler eski izleri siler. Ve geçmiş artık hatırlanmadığında, kaybedilen şey, şimdiki zaman üzerinde hak iddia etmek için gerekli olan meşruiyettir. Buna karşılık, nihayetinde alınan, gün ışığında ele geçirilen şey, bir geleceği planlama gücüdür.
Yolculuk boyunca, her gün bunu açıkça ortaya koyan bir izlenim bıraktı - on yıllık bir durgunluktan sonra, Doğu Nepal'deki yerli hareketi yeniden ön saflarda. Ve kaybolan veya çalınan, silinen veya silinen, gizlice ve zorla, su, orman ve toprak adlarını geri almak, iktidarı geri almak için verilen bu kalıcı yıpratma savaşında verilen ve kazanılan ilk mücadeleydi.
Hayır Koshi!
Bir yıldan biraz fazla bir sürede, "No Koshi" hareketi kendi hayatını yaşamaya başladı. Belediyeler ve ilçelerde, "mücadele komiteleri" - Yerli halkların yerel kolektiflerinin federasyon ağı - kuruldu. Bu süre zarfında, "No Koshi" ifadesi canlı bir söylem haline geldi, çay evlerinde ve yemek masalarında sohbetleri canlandıracak ve kamusal toplantılar ve açık seminerler aracılığıyla eylemlere ilham verecek kadar güçlü. Kasaba ve köylere yatay olarak yayılan bu eylemler, koruma ve güzelleştirme adına geleneksel göletlerin betonlaştırılması; yerlilerin özdeşleşmediği uzun zaman önce ölmüş politikacıları anmak için yerli mezarlıklarının üzerine parklar oluşturulması; ve yerli toplulukları atalarına ve miraslarına bağlayan izleri silmek için yerli isimlerinin üzerine Hindu isimlerinin eklenmesi gibi, yerli topraklarına yönelik devlet ve piyasa odaklı tecavüzlere direniyor.

Bütün bunların anlamı şudur: Başlangıçta “Koshi” ismini reddetmek için kurulan “No Koshi” hareketi, şimdi yerliliğin güzelleştirme, koruma, anma ve daha da önemlisi “gelişme” adına silinmesine karşı proaktif ve yaratıcı bir şekilde direnmek için aşağıdan gelen karşı-politikanın güçlü bir kuluçka makinesine dönüşmüştür; bu sonuncusu, anti-kapitalist bir “Kablosuz Trene Hayır” hareketi şeklindedir.
“No Koshi”nin öncülüğünü yapan ve öncülüğünü yapan Yerli gençler tarafından yönetilen “No Cable Car”, Yerli Limbu’nun kutsal manzara ve ata toprakları olarak gördüğü şeyi savunmak için odaklanmış bir direniştir; yerel olarak yönetilen bir ekonomiyle dolu, dağlık, biyolojik çeşitlilik açısından zengin bir ekolojik bölge ve bunun üzerine Katmandu merkezli bir iş imparatorunun hem dağ ekosistemini hem de yerel ekonomisini yok etmekle tehdit ettiği bir teleferik projesi inşa etmek istemesi.
“Teleferik Yok!”

13 Mayıs 2024'ün erken saatlerinde, "No Koshi" hareketinin merkezi olan Phungling belediyesinin belediye başkanı, halkını ağaçları kesmeleri için tepelere gönderdi. Sırtlar boyunca küçük bir yerleşim yerinde bölgeyi koruyan aktivistler bunu duydu. Yataklarından atladılar, tepeye tırmandılar, şafak vakti ve ağaçların kalınlığı arasında yol aldılar ve kısa süre sonra ağaçları testerelerle kesen yaklaşık yüz kişiyle karşılaştılar. Ardından gelen çatışma sırasında, aktivistler ağaç kesicileri kovaladılar ancak hasar meydana gelmişti. Bin yıldan uzun süredir etrafta olan yüzlerce ağaç devrilmişti.
Militan bir şekilde ağaç kesimi tek seferlik bir karşı karşıya gelme değildi. Ağaçlara yönelik bu saldırıdan tam iki ay önce, 13 Mart'ta, Silahlı Polis Gücü'nün (APF) bir taburu, Mukkumlung'un tabanında insan zinciri oluşturan aktivistlerin arasından geçmeye çalıştı. Mukkumlung Mücadele Komitesi lideri olarak harekete liderlik eden 30'lu yaşlarının başındaki genç bir adam olan Shree Linkhim liderliğindeki aktivistler, bir şekilde APF'nin geri çekilmesini sağladı ve sonunda otoyoldan aşağı inip kışlalarına girdiler. "Yakındı. Karşı karşıya gelmenin tam teşekküllü bir şiddete dönüşmesi için, sadece birimizin veya onların kafasını kaybetmesi gerekiyordu" dedi Shree, olaydan bir gün sonra buluştuğumuzda. Hiç kimse kafasını kaybetmedi.

Ağaçların kesilmesine yanıt olarak, protestocu Yerli topluluklar devrilen ağaçların yerine 30.000 fidan dikti ve ekim için bir ay ayırdı. Sosyal medya kullanılarak ülke çapında bir çağrı yapıldı ve birçok kişi Katmandu'dan olmak üzere her yerden geldi. Bizzat orada olamayanlar, ekimlerin bir ay sürmesi için gerekli olan pirinç, sebze ve diğer malzemeleri gönderdi. Ekimin yanı sıra, Mundhum'u takiben doğadan af dileyen kültürel ritüeller gerçekleştirildi. Devam eden direnişe atıfta bulunarak, bir Limbu bilgini "Mundhum olmadan hareket olmaz" dedi. Kültüre ayrılmaz bir şekilde bağlı olan doğayı savunurken, hem kutsal manzaraya yönelik büyüyen neoliberal saldırıya karşı misilleme yapmayı hem de kültüre ayrılmaz bir şekilde bağlı olan doğayı savunmak için yaratıcılığı kastetmiş olmalı.
Yerli halk şunu talep ediyor: “Pathibhara Bölge Kalkınma Komitesi”nin iptali; Yerli toplulukları ve yerel paydaşları temsil eden “Mukkumlung Bölge Kalkınma Komitesi”nin kurulması; ve Mukkumlung için Mundhum felsefesine ve diğer yerli olmayan yerel bilgi, kültür ve ekonomiye dayalı bir kalkınma modelinin oluşturulması. Başka bir deyişle, Yerli felsefesini anti-kapitalist ideolojiyle birleştiren bir vizyon için çaba sarf ediliyor.
Ve bu çabanın içinde, hareketin yaratıcı yönlerde büyümesine yardımcı olan yeni dayanışma ağları oluşuyor.
Eylül 2024'ün başlarında, Nepal'deki yerli sanatçılardan oluşan bir kolektif olan Yakthung Cho Sanjumbho'dan sanatçılar, ressamlar ve performans sanatçıları, eşyalarını toplayıp doğu tepelerine doğru yola koyuldular, yolun sonuna ulaştılar ve Mukkumlung'un tepesine tırmanmak için patikada yürüyerek diğer aktivistler ve araştırmacılarla birlikte yola koyuldular. Amaç, teleferiğe karşı bir protesto mitingi için resimler yaratmaktı.
Dağın tepesinde, ormanlık alandan geçen patikayı takip ederek geri tırmanıp, devrilen ağaçların bıraktığı boşluğu doldurmak için yeni fidanların yetiştiği alanların yanından geçtikten sonra, Phungling'deki tepelik pazarda bulunan sanatçılar, sonraki birkaç günü resimlerini tamamlayarak geçirdiler.
Çarşı ve bitişik köylerden gelen yerliler Çarşamba sabahının erken saatlerinde toplandılar. Yürüyen ayaklı sehpalar gibi, protestocular sanatçıların ürettiği dağ ve orman resimlerini ve teleferiğin dağı ve ormanı yediği bazıları mecazi, bazıları gerçek resimleri taşıdılar. Resimler, dükkan sahipleri, yoldan geçenler, görev başındaki polisler, öğle tatilindeki ofis personeli, okul öğrencileri vb. olmak üzere izleyicilere tam olarak sergileniyordu.
Sanatçılar, yaratıcı girişimlerinin bir parçası olarak bir de sahte teleferik yapmışlardı. Dört protestocu, sanki bir cenaze alayıymış gibi, her iki tarafındaki bambu kamışlarına asılı teleferiği taşımak için gönüllü oldu. Protesto gösterisinin sonuna doğru, miting kasaba meydanında bir daire oluşturdu ve resimler, yerel halkın özümseyip kavraması için dairenin ortasına yerleştirildi. Mundhum cenaze töreninin ardından, teleferik ateşe verildi ve bir şaman, teleferiğin son kalıntılarının bulunduğu meydan bölümünün üzerine hararetle basarken ölümün son şarkısını söyledi. O kadar büyüleyici bir manzaraydı ki, protestoyu kontrol etmekle görevli polisler bile ağızları açık bir şekilde akıllı telefonlarına ölüm dansının gerçekleştiğini kaydettiler. Ve sonra yağmur yağdı. Mükemmel bir zamanlama gibiydi.
"Ben bunun için doğdum"

Bir hareket başlatmak kolay değildir ve savaş hatlarının diğer tarafındaki güç sahipleri güçlerini birleştirdiğinde kolay değildir; sınırsız finansal sermayeyle beslenen hırslı milyarderler; militan yalakalarıyla birlikte sapkın belediye başkanı, anakronik bürokrasi tarafından desteklenen ilçe yönetim ofisi; ve hepsinden önemlisi, tarihsel olarak üst kast Hindu erkekler tarafından yönetilen, Hindu isimlerini yerli coğrafyasına -kültürüne ve haritacılığına- neo-sömürgeci hakimiyet ve kontrolü sürdürmek ve derinleştirmek için gerekli bir araç olarak kazımaya kararlı merkezi ve eyalet eyaletleri.
Salt siyasi nüfuz ve finansal sermaye açısından ölçüldüğünde, yandaş kapitalistler ile yerli hareket arasında bir uçurum vardır. Ancak hareketler çok daha elle tutulamayan ve ölçülemeyen bir şeyle yürür - insanların sessiz cesareti ve savundukları dağın ta kendisi tarafından somutlaştırılan sarsılmaz dirençleri - atalarının toprakları, kutsal manzara. Bununla birlikte, gardını indirmeyi göze alamayız çünkü yandaş kapitalist makine göz açıp kapayıncaya kadar tekrar saldırabilir - yerli muhafız hattını sökmek, binlerce ağaç daha kesmek veya kim bilir, henüz ortaya çıkmamış daha uğursuz ve daha şiddetli bir şey.

Shree'ye, elimizdeki düşmanın büyüklüğü göz önüne alındığında, hareketin ne kadar sürebileceğini sordum. Aramızda yaklaşık iki fit mesafe olan sandalyelerimiz arasındaki zemine düşünceli bir bakış atan Shree, bakışlarını yavaşça kaldırıp bana doğru çevirdi ve güveni alçakgönüllülükle birleştiriyormuş gibi görünen, ne drama ne de retorik taşıyan, kararlı ama nazik bir tonla konuştu, "Kardeşim, ben bunun için doğdum."
Dr. Sabin Ninglekhu'nun çalışmaları (kentsel) planlama ve toplumsal/yerli hareketler alanlarını kesiştiriyor. Şu anda Hindistan ve Nepal'deki şehirlere odaklanan "Miras Yer Oluşturma Olarak: Güney Asya'da Silinme ve Dayanışma Politikaları" başlıklı uluslararası bir araştırma projesine liderlik ediyor. Dr. Ninglekhu'nun Afterlives of Revolution: Slum, Heritage, and Everyday City adlı monografisi Hollanda'daki Amsterdam University Press tarafından yayınlanacak.