Ölüm, Eziyet, İntikam Merkezleri: (C)ezaevleri
“Kapitalizm kendisini yarattığı suçlulardan korumak için cezaevine ihtiyaç duyar.” [1] (C)Ezaevleri, 12 Eylül’ü aratır hâlde. [2] Hastanede yoğun bakımda olması gereken hasta tutuklu ve hükümlüler, Adli Tıp Kurumu imzalı raporlara dayanılarak içeride tutuluyor. 25, 30, 35 yıl sürmüş mahpusluklar “infaz yakma” uygulamalarıyla idam cezasına dönüşüyor.
17/11/2024 02:40 | Son Güncelleme : 20/11/2026 06:09 | Okunma Sayısı : 421 | Temel Demirer
Ölüm, Eziye, İntikam Merkezleri: (C)ezaevleri [*]
“Kapitalizm
kendisini yarattığı suçlulardan
korumak için cezaevine ihtiyaç duyar.” [1]
(C)Ezaevleri, 12 Eylül’ü aratır hâlde. [2]
Hastanede yoğun bakımda olması gereken hasta tutuklu ve hükümlüler, Adli Tıp Kurumu imzalı
raporlara dayanılarak içeride tutuluyor. 25, 30, 35 yıl sürmüş mahpusluklar “infaz yakma” uygulamalarıyla
idam cezasına dönüşüyor.
Evet, evet (c)ezaevleri hiç bu kadar zalimleşmemişti; daha zalimleştirilme olasılığı da cabası…
Malum: Düzeni eşitsizliği katmerlendiren coğrafyalarda, zindanlarda daha fazla mahkûm olur
Örneğin Amerika Birleşik Devletleri (ABD), dünyada hem mahkûm sayısı, hem de nüfusa oranla
mahkûm oranı en fazla ülkedir. ABD cezaevlerinde yaklaşık 2 milyon insan bulunmakta.
Cezaevindeki mahkûm sayısı açısından ABD’yi, yaklaşık 1 milyon 600 bin kişi ile Çin izlemektedir.
Ancak Çin’in nüfusunun 1.4 milyar, ABD’nin nüfusunun 335 milyon olduğu dikkate alınacak olursa Çin’de
nüfusa oranla cezaevinde bulunanların oranı, ABD’ye göre düşüktür.
ABD ve Çin’den sonra, dünyada cezaevinde en fazla sayıda mahkûma sahip olan ülkeler sırasıyla
Brezilya, Hindistan, Rusya, Tayland, Türkiye, Endonezya, Meksika ve İran’dır. Bunlar arasında, yine
nüfusla kıyaslandığında Hindistan’ın oranı diğer ülkelere göre daha düşüktür.
Türkiye’de yaklaşık 310 bin kişi, cezaevlerinde mahkûm veya tutuklu bulunmakta. Türkiye,
dünyadaki 195 ülke içinde, cezaevlerinde en fazla kişi bulunduran yedinci ülkeyken; Avrupa’daki 45 ülke
içinde, cezaevlerinde birinci sırayı işgal ediyor!
Dünya rekorunu elinde bulunduran ABD nüfusunun yüzde 0.6’sı cezaevinde iken, Türkiye
nüfusunun yüzde 0.36’sı cezaevinde! Türkiye’yi “küçük Amerika” yapma projesi istikrarlı bir biçimde
devam ediyor yani…
Bu işin bir yanı; diğeri ise beşeri hâl: İtalya cezaevlerinde 2024’ün Temmuz’una dek meydana gelen
intiharlarda 67 tutuklu hayatına son verdi. Bu, 2023’ün aynı dönemine göre yüzde 50 artış demek… [3]
Bir de mahpushanelerdeki zorbalık; “Cezaevleri, intikam alma merkezleri değildir,” denilse de!
“Nasıl” mı? Mahkûmların, dar hücrelerde tecrit edilmeleri; yakınlarıyla görüşmelerinin ve açık görüş
olanaklarının, dış mekânda hava almalarının ve gökyüzüyle temas kurmalarının, gazete, dergi, kitap ve
televizyon gibi olanaklara ulaşmalarının sınırlandırılması; kış aylarında soğuk havalarda ısınma
sistemlerinin zaman zaman çalıştırılmaması; bakım, temizlik ve beslenme koşullarının zayıf olması;
mahkûmların topluma yeniden kazandırılmaları amacıyla eğitilmelerine yönelik nitelikli çalışmaların yok
denecek kadar az olması, Türkiye’deki cezaevlerinin başlıca sorunları arasında yer almaktadır.
Coğrafyamızda, en son Y ve S tipi hapishaneleri örneğindeki üzere koşulların düzeltilmesi için ölüm
orucuna giren ve ölüm orucu sonucunda ölen onlarca insan var.
Ne denilirse denilsin, (c)ezaevleri hâlâ burjuvazinin ölüm, eziyet, intikam merkezleri olmayı
sürdürüyor; William Godwin’in, “Adalet bütün ahlâki görevlerin toplamıdır,” tespitini tashih edercesine!
Evet başta (c)ezaevleri olmak üzere T.“C” “yoklar ülkesi”; yokluğu en çok duyulan şeylerin başında
ise “adalet” geliyor!
DESPOTLUĞUN EKONOMİ-POLİTİĞİ
“Tecrit”den [4] “Mahkeme kararlarını tanımama”ya [5] uzanan “Kanunsuz” [6] keyfiliğin “Ataerkil
alanları”nda, [7] “Gardiyan saldırısına takipsizlik verilirken; [8] “Bir adımlık yerin kalmadığı” [9] mekânların
temel özelliği devlet despotluğu iken; bütçesinde 22 milyar 564 milyon lira artış öngörülen Adalet
Bakanlığı, 20 yeni cezaevi planlıyor. [10]
Bu kadar da değil; Adalet Bakanlığı’nın ‘2022 Performans Programı’na göre 2021’de 39 yeni
cezaevi açıldı. 2022 için planlanan cezaevi sayısı 18, 2023 için 7, 2024 için ise 15 yeni cezaevi. Adalet
Bakanlığı her yıl çok sayıda cezaevi inşa etme planları yaparken, buna rağmen mahkûmlara neredeyse yer
kalmamış durumda.
2
Ülkede yaklaşık 300 bin tutuklu ve hükümlü bulunuyor.
Mahkûmların alanı azaldı. Havalandırma, spor alanları ve diğer tesislerle birlikte hükümlü başına
ayrılan alan 2020’de 120.3 metrekare iken 2021’de 30.9 metrekareye düştü. Ayrıca 2020’de hükümlü başına
düşen personel sayısı 0.86’yken 2021’de 0.2 oldu. [11]
Sadece bir baskı/ terör mekânı değil; aynı zamanda bir sömürü alanı olan (c)ezaevlerinde mahpuslar
son derece düşük ücretlerle çalıştırılıyor.
Türkiye’de 2023 yılı itibarıyla 403 ceza infaz kurumu bulunuyor. 2024 yılı nisan ayı verilerine göre
erkek, kadın ve çocuk mahpus sayısı 322 bin 780. Ceza infaz kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumu
2023 faaliyet raporuna göre 2023’te toplam 50 bin 98 mahpus mobilyadan tekstile, seracılıktan
kuyumculuğa kadar çeşitli alanda çalıştırıldı. Çalıştırılan mahpus sayısı 2022’de 28 bin 439; 2021’de ise 19
bin 873 idi. 2023’te iş yurdunda çalışan mahpus başına üretilen ürünlerin ekonomik değeri ise 45 bin TL
oldu. Kuruma merkezi bütçeden ayrılan ödenek ise 16,5 milyar TL. Buna karşılık rehabilitasyon adı altında
emeği sömürülen mahpuslara verilen ücret ise komik denecek düzeyde. 2024’de usta statüsünde çalıştırılan
mahpuslara günlük 165 TL, kalfa statüsünde çalıştırılan mahpuslara 158 TL, çırak statüsünde çalıştırılan
mahpuslara 150 TL, stajyer mahpuslara ise 143 TL ödeniyor. Fazla mesai ücreti 6 TL. Çalışmayı reddeden
mahpuslar sürgün ya da infaz yakma ile tehdit ediliyor.
Tutukevleri İş Yurtları Kurumunda çalışan mahpuslar eliyle 2023’te çok sayıda şirkete fason üretim
yapıldı. “Özel sektör işbirliği” adı verilen 85 farklı protokol kapsamında 3 bin 326 hükümlü ve tutuklu
çalıştırıldı. Protokol bedeli ise 219 milyon 231 bin 949 TL oldu. Kurumun 2028 hedefi ise özel şirketlerle
yapılan sözleşme sayısını 270’e çıkarmak iken; protokol imzalanarak fason üretim yapılan büyük şirketler
arasında Lacoste, Kiğılı, Chakra ve Vakko gibi tekeller de yer alıyor. [12]
Ve “Yargı” kavramının saygınlığını ve güvenilirliğini yitirdiği ülkemizde, hükümet “Yüksek
Güvenlikli Hapishaneler” yapmakla övünüyorken; F-Tipi’nden sonra “yeni” bir şey de “Kuyu Tipi
Hapishane”ler!
F-Tipi’nden S Tipi’ne, alfabedeki tüm harflerle anılan hapishane türlerini bir de “kuyu tipi
hapishaneler” eklendi.
Sessiz ve derinden uygulamaya konan yeni yüksek güvenlikli hapishaneler, özellikle siyasal tutuklu
ve hükümlülerin yaşam koşullarını daha da ağırlaştırmaya yönelik. İnsanları diri diri mezara koyan ve
canından bezdiren bu durum, artık katlanılmaz boyutlara ulaştığından cezaevlerinde açlık grevleri başladı. [13]
Yüksek Güvenlikli Hapishaneler ya da “kuyu tipi” hapishaneler; tam anlamıyla bir kuyu, yani
güneşin vurmadığı beş adımlık bir hücre; küçücük penceredeki tel örgüler nedeniyle içeri hava girmiyor;
gardiyanlarla bir megafon aracılığıyla iletişim kuruluyor; insan yüzü, insan sesi, güneş, hava, su yok! Hasılı
her saati, her dakikası, her saniyesi tecrit işkencesiyle dolu bir işkence merkezi “kuyu tipi” hapishaneler. [14]
Y ve S Tipi [15] hapishanelerin kaldırılması için ‘Tutuklu ve Hükümlü Aileleri ile Dayanışma
Derneği’nden (TAYAD) Emir Karakum, “Bu hapishaneler, insanın kalabileceği hapishaneler değil”
vurgusuyla ekliyor:
“Bu hapishanelerin inşaatına 3 yıl önce başlandı. Son iki yıldır yaygın bir şekilde tutsakları yüksek
güvenlikli dedikleri, bizim kuyu tipi olarak adlandırdığımız hapishanelere sevk etmeye başladılar. Bu
hapishanelerde sadece adli tutsak yok, siyasi tutsakları da sürgün ediyorlar. Yüksek güvenlikli kuyu tipi
dediğimiz hapishanelerin içinde 5 adım atılabiliyor. Enine ve boyuna 5 adım atılabiliyor. İçeride tuvalet var,
kapıdan girildiğinde sağ köşede kalıyor. Bu tuvaletin yanında pencere var. Pencerenin önünde yatak var,
yatağın karşısında da mutfak var. Burayı boşaltırsak 5 adım atılabiliyor. Bu hapishanelerde psikolojik
anlamda tutsakları ele geçirmenin derdindeler. Gardiyan sayısı çok az bu hapishanelerde. Kapılar bas-konuş
butonlarıyla açılıyor, gardiyanın yüzünü bile göremiyorlar.” [16]
Özetle devrimci-demokrat yazarlara reva görülen Silivri hapishanelerini basından okuyor, dinliyor ve
hâliyle öfkeleniyoruz. Bir de F, S ve Y Tipi zindanlar var. Coğrafyamızın özgürlük savaşçıları asıl oralarda
tutuluyorlar.
İlk tecrit hapishanesi olan F Tipi’nin pazarlanma telaşı vardı. Ünlü/ ünsüz basın mensupları tellal
çıkarmışçasına ilan ediyorlardı: “Çok güzel, iki katlı villa gibi!” diyordu biri aslında sadece 20 m² olan
yere…
“Kendi bahçesi de var” diyordu betondan 8×5 alanı olan 10 m yükseklikte 50 cm kalınlıkta perde
duvarlara...
3
“Çok rahat edecekti herkes” 3 kişilik hücrelerden oluşan ve toplam en fazla 9 kişinin olacağı bir
koridorda, hiç birbirini görme şansı olmayan ve nükleer sığınak kapısını akla getiren tangur tungur açılan
kapılara sahip üçerli hücrelerde…
Sonrasında S ve Y Tipleri... S ve Y tipleri denilen hapishaneler sadece alfabetik olarak değil aynı
zamanda F-Tiplerinde uygulanan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının sıradanlaştırılması…
Ağır mahpuslara F-Tiplerinde uygulanan infaz rejimi, genel olarak kötünün en kötüsüdür!
Devlet despotluğu bu değil ise, ne olabilir ki?!
“DURUM”
Önce somut verileri aktaralım:
i) Avrupa Konseyi tarafından açıklanan hapishane nüfusları istatistiklerine göre Türkiye, 31 Ocak
2022-31 Ocak 2023 döneminde, 348 bin 265 tutuklu ile en çok tutuklu bulunan Avrupa ülkesi konumunda.
DW Türkçe’de yer alan habere göre tutuklu sayısı ülkelerin nüfuslarına orantılı hesaplandığında, Türkiye
100 bin kişiye 408 tutuklu ile de yine ilk sırada yer alıyor. [17]
ii) Avrupa Konseyi’nin ‘Cezaevi Nüfuslarına İlişkin Yıllık Ceza İstatistikleri’ne göre, cezaevindeki
mahkûm sayısı 17 yılda yüzde 369 artan Türkiye, 303.945 mahkûm ile listenin ilk sırasında yer aldı. [18]
iii) Cezaevlerindeki tutuklu ve hükümlülerin sayısı 2021’de yüzde 11.6 artışla 297 bin 860 oldu.
Cezaevindeki kişi sayısı Türkiye’nin nüfus sıralamasında en sonda bulunan 20 ilden daha kalabalık. [19]
iv) 1 Aralık 2022 itibarıyla cezaevlerindeki kişi sayısı 341 bin 294’e ulaştı. Ceza infaz
kurumlarındaki toplam nüfusun yüzde 87.6’sını hükümlüler, yüzde 12.4’ünü ise tutuklular oluşturdu.
Nüfusun yüzde 95.9’unu erkekler, yüzde 4.1’ini ise kadınların oluşturduğu bildirildi. Türkiye’de 2021’de
yüz bin kişi başına düşen ceza infaz kurumlarındaki kişi sayısı 352 iken, 2022 yılında 400’e çıktı. 2022’de
12 ve daha yukarı yaştaki her yüz bin kişiden 485’i ceza infaz kurumlarında yer almaktaydı. [20]
v) Türkiye’de 100 bin kişiden 356’sı hapiste. [21] 28 kişilik koğuşta 43 kişi kalıyor. [22] 2022 sonunda
cezaevlerindeki çocuk sayı ise bin 373’e çıktı. [23]
vi) Cezaevlerindeki yatak sayısının 19 bin 906 artırıldığı dönemde, tutuklu sayısının ise 43 bin 434
arttığı ortaya çıktı. Adalet Bakanlığı verilerine göre cezaevi nüfusu, yatak sayısını yüzde 15 aştı.
Adalet Bakanlığı, ceza infaz kurumlarının yatak sayısı, personel sayısı ile tutuklu ve hükümlü
sayısına yönelik 2016-2022 dönem verilerini açıkladı. Verilere göre, 2016 yılında 382 olan ceza infaz
kurumu sayısı, 31 Aralık 2022 itibarıyla 399’a çıkarıldı.
Türkiye’deki 399 ceza infaz kurumunun toplam yatak sayısı ise 2022 sonunda 289 bin 74 olarak
ifade edildi. Yatak sayısı 2021’e göre 2022’de 19 bin 906 artırıldı. Yatak sayısında bir yılda yaşanan artış
oranı ise yüzde 7.37 olarak kaydedildi.
Yatak sayısının yalnızca yüzde 7.37 oranında artırılabildiği 2021-2022 kesitinde ceza infaz
kurumlarının nüfusunda yaşanan artış oranı ise yüzde 14,58 oldu. Cezaevlerinin nüfusu bir yılda 43 bin 434
arttı.
Bakanlığın verilerine göre, cezaevindeki tutuklu ve hükümlü sayısı, yatak sayısını 51 bin 320 aştı.
Toplam tutuklu ve hükümlü sayısının yatak sayısını aşma oranının ise yüzde 15 olduğu bildirildi. [24]
vii) Toplam cezaevi sayısı 419 oldu ama yine de tutuklu-hükümlü sayısını karşılamıyor. Türkiye
hapishanelerindeki tutuklu ve mahkûm sayısı AKP’nin iktidara geldiği yıl 52 bin civarında iken, şimdi 314
bin 375’e yükseldi. Bunların 12 bin 173’ü kadın...
Cezaevlerindeki koğuşlar tıklım tıklım dolu olduğu ve mahkûmlara yatak kalmadığı için yeni
hapishane yapımları hızla devam ediyor! 2022’de 22, 2023’de 20 ceza infaz kurumu açıldı. 2024’de 4,
2025’de de 4 cezaevi daha açılacak.
Adalet Bakanı Yılmaz Tunç “Türkiye’de çağdaş ceza adalet sistemine uygun 299 yeni cezaevi
açmakla” övünüyor. Cezaevleri doluluk oranında Avrupa şampiyonuyuz: Türkiye’de her 100 bin kişiden
360’ı hapiste! [25]
Sonra da duruma ilişkin yorumsuz birkaç şey aktarayım:
viii) 2022’nin ilk 3 ayında 387 başvuruyla ‘Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’ (TİHEK)
kendi rekorunu kırdı. En çok başvuru tutuklu ve hükümlüler ile engellilerden geldi. [26]
ix) ‘İnsan Hakları Derneği’ (İHD) İstanbul Şubesi Hapishane Komisyonu hapishanelere ‘Hak İhlâli’
raporunda, tutsakların toplam bin 596 ihlâle maruz kaldığını paylaştı. [27]
x) Mahkûmlar cezaevlerinde adeta yaşam savaşı veriyor. Tutuklular üzerindeki “disiplin cezası”
baskısı TİHEK raporlarına yansırken; Kilis L Tipi Kapalı Cezaevi’nde bir yılda 244 kez disiplin cezası
4
verildi; Kahramanmaraş Türkoğlu 1 No’lu L Tipi Kapalı Cezaevi’ndeki tutuklular ise 7 kez idareyi infaz
hâkimliğine şikâyet etti. [28]
xi) Konya E Tipi Kapalı Cezaevi’nde tutuklu bulunan Kayacan, 2017’de yazdığı dilekçelerde,
cezaevi yöneticilerinden biri hakkında, “kısa boylu, oldukça kilolu, geniş yüzlü, geniş gövdeli, kiloları
nedeniyle yürümekte zorlanan” gibi ifadeler kullandı. Cezaevi idaresi ise tutukluya bir ay bazı etkinliklere
katılmaktan alıkoyma cezası verdi. [29]
xii) Balıkesir Burhaniye T Tipi Cezaevi’ni ziyaret eden TİHEK heyeti hapishanede kapasitenin iki
katından fazla tutuklu olduğunu tespit etti. TİHEK raporuna göre tutukluların çoğu yer yatağında yatmak
zorunda bırakıldı. [30]
xiii) Manisa Akhisar T Tipi Kapalı Cezaevi’nde A8 ile C14 koğuşları 13 Ekim 2023’de birleştirildi.
10 kişilik koğuşa 26 tutuklu konuldu. [31]
xiv) Antalya S Tipi Kapalı Cezaevi’ni ziyaret eden TİHEK yetkilileri, yumuşak odada bir tutuklunun
ters kelepçeli tutulduğunu tespit etti. Raporda, uzun süre yumuşak odada tutulan tutuklulara yemek
verilmediği ifade edildi. [32]
xv) TİHEK yayımladığı raporda 1967’den beri faaliyet gösteren Karadeniz Ereğli A-2 Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu’nda 31 mahpus ve 13 personelin bulunduğu cezaevinin dere yatağında yer aldığı
belirtilerek, “Hem fiziki şartları hem de binanın yaşı göz önünde bulundurulduğunda olası bir deprem veya
sel baskınında cezaevinde kalanların hayatının tehlikeye atıldığı görüldü,” [33] denildi.
xvi) Diyarbakır 1 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Cezaevi’nde A-11 koğuşundaki Ahmet Göğün
isimli tutukluya 6 Ağustos’ta saat 16.30 sıralarında koğuşun avlusunda oturduğu sırada mermi çekirdeği
isabet etti. Nereden ve nasıl cezaevi koğuşu avlusuna geldiği tespit edilemeyen mermi çekirdeği ile Göğün,
sırt sağ tarafından böbrek üstünden yaralandı. [34]
ÖRNEKLERİYLE BASKILAR!
“Zindan içinde zindan” [35] mekânı olarak [36] “Hakların gasp edildi”ği [37] (c)ezaevleri işkence
yuvalarına [38] dönüş(türül)müşken; İHD İstanbul Şube Başkanı Gülseren Yoleri cezaevlerinde mahpuslara en
temel ihtiyaçların dahi kısıtlandığı vurgusuyla, “Temel hak ve özgürlüklerin kısıtlanması insan haklarına
aykırı” diyerek ekliyor: “Mahpusların dışarı ile sınırlı oranda iletişimini sağlayan kitle iletişim araçları
kısıtlanıyor; bazı gazete, dergi ve kitaplar yasaklanıyor, televizyon kanallarına sansür uygulanıyor.” [39]
Yine birkaç somut örnek vermek gerekirse:
i) İHD İzmir Şubesi’nin, Ege Bölgesi’ndeki cezaevlerinde 2022’de yaşanan hak ihlâllerine ilişkin
raporuna göre, Ege cezaevlerinde en az 785 hak ihlâli yaşandı. Bunların 69’u tecrit, 66’sı tedavi engeli, 49’u
sosyal faaliyet-sohbet-spor hakkının engellenmesi, 38’i infaz yakma-denetimli serbestlik hakkının
engellenmesi şeklinde gerçekleşti. Ayrıca raporda 37 hasta tutuklu ve 8 şüpheli ölüm vakasına da yer
verildi. [40]
ii) TİHEK’in 2022’nin altı ayında kuruma yapılan başvuru istatistiklerine göre 905 başvuru yapıldı.
Başvuruların önemli bir kısmı cezaevlerine ilişkin oldu. 905 başvurunun 506’sını mahpuslar yaptı.
Mahpusların en çok şikâyet ettiği konu ise infaz kurumlarının genel idaresine ilişkin oldu. Onu dış dünya ile
iletişim, işkence ve kötü muamele yasağı, sosyal, kültürel, eğitsel ve sportif etkinliklerden faydalandırma ve
fiziksel koşullara ilişkin başvurular takip etti. İnfaz kurumlarının genel idaresine ilişkin 137 başvuru olurken
işkence ve kötü muamele yasağı için 75, dış dünya ile iletişim için 106 başvuru geldi. [41]
iii) Ümraniye E Tipi Cezaevi’nde çıkan yangının mahkûmların isyanı sonucu olduğu belirtildi. Hak
ihlâllerinin geldiği boyuta dikkat çeken CİSST’e göre adli ve siyasi tüm mahkûmlara baskı oldukça
büyük. [42]
iv) TİHEK’in Adana F Tipi Cezaevi’ne ilişkin raporuna göre bir yılda 296 mahkûma disiplin cezası
verildi. 99 personele de disiplin soruşturması başlatıldı. [43]
v) ‘TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu’ raporuna göre, Giresun ve Bolu’daki
cezaevlerinde mahkûmlar hak ihlâlleri ile karşı karşıya! Fiziksel şiddete uğrayan tutuklular koğuş
pencerelerinden gökyüzünü göremiyor. [44]
vi) Aydın E Tipi Cezaevi’nde 13 Ocak 2022’de “intihar ettiği” ileri sürülen ancak daha sonra
gardiyanlar tarafından yaka paça müşahede odasına götürüldüğüne dair kamera görüntüleri ortaya çıkan 28
yaşındaki Yılmaz Ekinci’nin şüpheli ölümüne dair açılan davada A., Mehmet E.D., Mustafa İ., Ömer G.T.
ve Taşkın G. isimli gardiyanlar “görevi kötüye kullanmak”tan yargılandı. [45]
5
vii) Adana Kürkçüler E Tipi Kapalı Cezaevi’ndeki adli tutuklu Şehmuz Emen, 22 Şubat 2022’de
sayım esnasında gardiyanlara hastaneye sevk başvurusunun akıbetini sorduğu için kameralar önünde işkence
gördü. [46]
viii) Antalya S Tipi Kapalı Cezaevi’nde “domuz bağı” işkencesi uygulanan Burhan Barut’un abisi
Veli Barut, kardeşine işkence yapılması için dışarıdan 8 kişilik özel işkence grubunun getirildiğini söyledi. [47]
ix) İstanbul’da Maltepe 1 No’lu Kapalı’daki mahkûm Vahdet Akın cezaevinde şüpheli şekilde
yaşamını yitirdi. Olayla ilgili soruşturma başlatılırken Akın’ın ablası, kardeşinin yüzünde darp izleri
gördüğünü söyledi. [48]
x) Batman M Tipi Kapalı Cezaevi’ndeki tutsaklara, çıplak arama, ayakta sayım, telefon ve
görüşlerde tekmil uygulaması dayatıldı. [49]
xi) Erzincan L Tipi Cezaevi’ndeki oğlunun açık görüşüne giden Muzaffer İşnaz, gardiyanların
“Türkçe konuş” dayatmasına maruz kaldıklarını belirtti. [50]
xii) Leyla Güven, elleri cebinde olduğu için kendisini tehdit eden gardiyan hakkında suç
duyurusunda bulunuldu. [51]
xiii) Erzincan Cezaevi’nde, BirGün’ün sayfalarındaki haber ve fotoğraflara kesilerek el konulduğu
ortaya çıktı. Haberler için “Hükümet itibarsızlaştırılıyor, gündem oluşturulmak isteniyor” gibi açıklamalar
yapıldı. [52]
xiv) İzmir Kapalı Kadın Cezaevi’nde hükümlünün çıplak arandığı görüntüler dava dosyasına girdi. 8
yıl öncesine ait görüntülerde kadın infaz koruma memurları, kadın mahkûmu darp ederek çırılçıplak
soyuyor. [53]
xv) Beş kadın siyasetçi hakkında “limon suyu” davası açıldı. İddianamede, limon suyu “etil alkol”
olarak değerlendirildi. [54]
xvi) Buca Kırıklar 1 Nolu F Tipi Cezaevi’ndeki tutuklu Metin Toprak, coronavirüs’e
yakalanmalarına rağmen hastane taleplerinin karşılanmayıp, ilaç verilmediğini söyledi. [55]
İNFAZLAR YAKILIYOR
Bu kadar değil; bir de infazlar yakılıyor!
Bilmem biliyor musunuz? Cezaevlerinde 2023’de en az 426 mahpusun tahliyesi “iyi hâl”
yokluğundan ertelendi!
TİHV Yönetim Kurulu’ndan Ümit Biçer, “Kurul, kendisini yargı yerine koyuyor ve keyfi kararlar
veriyor,” derken; İHD’nin 2023 yılı raporuna göre 6’sı açık 147 cezaevinde en az 23 bin 899 hak ihlâli
yaşandı. Tecrit, infaz yakma, sağlığa erişim, darp ve iletişim cezası gibi ihlâllere maruz kalanların başında
ise siyasi mahpuslar geliyor.
Siyasi mahpuslar, 29 Aralık 2020’de kurulan İdare ve Gözlem Kurullarının verdiği kararlar
nedeniyle tahliye edilmiyor. Sadece 2023 yılında en az 426 mahpusun tahliyesi farklı gerekçelerle uzatıldı. [56]
Tutuklu ve hükümlüler cezaevlerinde aileleri ise dışarıda adalet ister, cezaevlerinde yaşanan hak
ihlâllerine her gün bir yenisi eklenirken; hasta tutuklular ile infaz süresi dolan hükümlüler tahliye edilmiyor.
Örnekler çok…
i) İstanbul’daki Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi’nde tutulan ve Ağustos, Eylül ile Ekim aylarında
şartlı tahliye olmaları beklenen 15 mahpusun tahliyesi, haklarında çeşitli tarihlerde verilen hücre cezaları
gerekçesiyle İdare ve Gözlem Kurulu tarafından 1’er yıl engellendi. [57]
ii) Bolu F Tipi Kapalı Cezaevi’nde İdare ve Gözlem Kurulu tarafından, tutukluların infazları bir bir
yakılıyor. Bolu Cezaevi’nde Mart 2022’de başlayan infaz yakmaları sonucu 12 tutuklunun infazı “Suyu
tasarruflu kullanmadın”, “Örgütten ayrılmama”, “Örgütten ayrıldığına ilişkin pişmanlık dilekçesi vermeme”,
“Manevi etkinliklere katılmama” gibi gerekçelerle sayısız kez yakıldı. [58]
iii) Düzce Çilimli T Tipi Kapalı Cezaevi’nde tutulan ve 11 aydır tahliyesi engellenen yazar Resul
Baltacı’ya, yeni bir disiplin cezası verildi. Baltacı, torunları ve aile bireyleriyle cezaevinde çektirdiği
fotoğrafları, tahliye olan koğuş arkadaşına vererek, ailesine ulaştırılmasını istedi. Tahliye olan tutuklunun
eşyaları arasında Baltacı’nın ailesi ile çekilen fotoğraflarına el konuldu. El konulan fotoğraflar Baltacı’ya
teslim edildi. Ancak cezaevi idaresi Baltacı hakkında fotoğraf gerekçesiyle soruşturma başlatarak, disiplin
cezası verdi. Yazar Baltacı, ailesiyle yaptığı telefon görüşmesinde kendisine yeni bir disiplin cezası
verildiğini paylaştı. [59]
iv) 30 yıldır cezaevinde olan Eşref Sincar’ın infazı, 17, 8 ve 5 yıl önce aldığı disiplin cezaları
gerekçesiyle yakıldı. [60]
6
v) Ve İlhan Sami Çomak… Hiçbir somut delil olmamasına rağmen müebbet hapse mahkûm edilen
ve 30 yıldır cezaevinde tutulan şairin şartlı tahliye hakkı olmasına karşın tahliyesi 3 ay ertelendi. Tahliye
olması beklenen Çomak’ın özgürlüğü, İdare ve Gözlem Kurulu’nun oybirliğiyle aldığı kararla engellendi.
Kararda, “iyi hâllilik göstermediği ve ıslah olmadığı” gerekçelendirilerek tahliyenin
gerçekleşmediğinin yazılması üzerine İpek Özel, “Bunu söylemek yeterli değil, kanıtlamaları lazım. Buna
ilişkin hiçbir delil yok. Cezaevini geçtim, mahkemelerde delil yok. Yani bir şey söylüyorlar, biz söyledik
oldu gibi oluyor. Hukuken söylediğiniz her şeyin delili olması gerekir. Öyleyse niye İlhan yıllar boyunca
bütün iyi hâllilik değerlendirmelerinde iyi hâlli. Hiçbir disiplin cezası yok. Ne oldu da son bir günde iyi
hâlliliği bozuldu?” diye sordu. [61]
İpek Özel, İlhan Çomak’ın mahkeme tarafından atanmış hukuki vasisi ve hukuk fakültesinde öğretim
görevlisi. İşte söyledikleri: “İdare Gözlem Kurulu diye bir kurul var. Bu kurul her üç ayda bir hükümlülerin
iyi halini, sözde denetliyor. Bizim yasalarımız cezaevlerine aynen bir mahkeme gibi kişileri tahliye olmaya
uygunluğunu denetleme hakkı veriyor. Yani bir kişi tahliye süresini doldurduğunda siz kurul olarak tahliye
inisiyatifinde bulunabilirsiniz. Ancak uygulamadaki garabet şu ki bu denetleme bir anlamda sadece bu
tahliye anında yapılıyor. Öncesinde hükümlü herhangi bir disiplin cezası almadıysa serbest bırakılması
gerek.”
Evet, bizim yasalar cezaevlerine aynen bir mahkeme gibi kişilerin tahliye olup olamayacaklarını
denetleme hakkı veriyor. Ancak bu kurulu oluşturanların hiçbir hukuki vasfı yok!
İpek devam ediyor: “KPSS’den aldıkları puanla memur olarak cezaevlerine atanan öğretmen, sosyal
psikolog, birinci ve ikinci müdür, baş gardiyan, idari memurdan oluşan bir kurula yeniden bir karar alma
hakkı tanınıyor. Hukuki vasıfta olmayan bu grup kendi uzmanlıklarını çok aşan bir şekilde aldıkları yeni
kararın yaptırımını da uygulayabiliyorlar. Bu kabul edilebilir bir durum değil. Bu kurulun tutuklunun
‘ıslahatı’ yönünde teknik bir değerlendirme yapması söz konusu değil. Hükümlü ancak bir disiplin cezası
aldıysa o dosyasına işleniyor ve her üç ayda bir yeniden yeni bir disiplin cezası var mı bu kontrol ediliyor.”
Özetle Gözlem Kurulu: “Yok” demiş. “Bu adam eskiden çok dik başlıydı” demiş, “Üç ay sonra
bakarız” demiş. Üç ay sonra ne değişecekse? [62]
Yıllar önce 21 yaşındayken hakkında hiç somut delil olmamasına ve üzerine atılan suç sırasında
başka yerde olduğunu ispat etmiş olmasına rağmen müebbet hapis cezasına çarptırılan bir üniversite
öğrencisiydi. Cezası bitti ve serbest bırakılması gerekliydi. Daha önce denetimli serbestlik hakkı da ihlâl
edilen İlhan Sami Çomak’ın serbest bırakılması “ıslah olmadığı” gibi saçma sapan bir gerekçeyle ertelendi.
“İyi de bunlar niye” mi?! Devletin despotluğundan…
İktidar gücünün uygulanış biçimlerini cevaplamaya çalışan Michel Foucault, biyopolitikayı, devlet
gücünün yönetim aygıtı olarak tanımlamış ve XVIII. yüzyılda iktidarların öldürme gücünün, bedenleri ve
yaşamlara hükmetme gücüne evrildiği bir biyoiktidar çağına girildiğini belirtmişti. Buna göre
biyoiktidarların iktidar gücünü dolaysız, aracısız sergileyebilecekleri mekânların başında da hapishaneler
gelmekte ve hapishanelerde bireyin bedeni, iktidarın nesnesine dönüştürülmek istiyor. Ancak bahse konu bu
iktidar görülen değil, görünmez olandı. O, bu görünmez iktidar anlayışını, “Panoptikon” metaforuyla
resmetti.
“Panoptikon” Jeremy Bentham ve Samuel Bentham’ın 1785’de tasarladıkları hapishane inşa
modelidir. Bu modelin en ilgi çekici yanı ise gözlemlenenin her yanlış davranışının cezalandırılacağını
bilmesi; ancak davranışlarının aslında ne zaman ve kim/ler tarafından gözlemlendiğini asla bilememesi ve
her zaman izleniyormuşçasına davranmak zorunda kalmasıdır. Coğrafyamız hapishanelerinin de devletin
biyopolitika ve biyoiktidar kavramlarına göre inşa edilen “Panoptikon”lardan farkı yoktur.
Çıplak arama, ağız içi arama, tel kafes uygulaması, koğuşlara kamera konulması vb. uygulamalarının
hapishanelerde biyopolitikanın uygulanış biçimleri olduğunu belirtmek gerek. Ancak bu yazıda politik
tutsakların hem zihnine hem bedenine hükmetmeye odaklanmış, idare ve gözlem kurullarının infaz yakma
kararları...
Malum: 2020’de TBMM’de kabul edilen yasa ile idare ve gözlem kurullarına ek yetkiler verilmiş ve
infaz yakmalar kolaylaştırılmıştı. Elbette düzenlemeden önce de haksız bir şekilde infazı yakılan çok fazla
politik tutsak vardı. Ancak bu düzenleme ile idare ve gözlem kurullarının takdir yetkisi genişletildi ve
kurullar gözün üzerinde kaş olmasını infaz yakma gerekçesi yapabilecek bir canavara dönüştü.
İnfaz yakmalara gerekçeler “i) Fazla su kullanmak; ii) Fazla kitap okumak; iii) Az kitap okumak; iv)
Halay çekmek; v) Arkadaşları ile selamlaşmak; vi) Ales sınavına girmemek; vii) Ales sınavına girmek; viii)
Serzenişte bulunmak; ix) Şarkı söylemek; x) Cezaevi imamı ile görüşmemek; xi) Üniversite bitirmemek; xii)
7
Kürtçe türkü söylemek; xiii) Görüşçülerle selamlaşmak; ; xiv) Fazla dilekçe vermek; xv) Kurum
personeline kayıtsız kalmak vb.; xvi) En çarpıcı olanı da PİŞMAN olmamak” [63] olabiliyordu!
VE HASTA TUTSAKLAR
Çok net ifade edelim: “Hasta tutsaklar ölüme terk edilip”; [64] “Hapishanelerde ‘öldürme politikası’
izleniyor”ken; [65] “Hapishanelerden tutsakların cenazeleri çıkıyor”! [66]
Cezaevlerinde 2 yılda en az 94 hasta tutuklu yaşamını yitirdi. [67]
ÖLÜMÜNE AZ BİR SÜRE KALA TAHLİYE EDİLENLER [68]
Güler Zere Tutukluluğunun 14’üncü yılında damak kanserine yakalandı. Uzun süre Çukurova ve Çapa Tıp Fakültesi hastanelerinde tedavi gören
Zere, aylarca Adli Tıp Kurumu (ATK) raporunu bekledi. 6 Kasım 2009’da Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün af yetkisini
kullanmasıyla serbest kalan Zere, 7 Mayıs’ta 2010’da yaşamını yitirdi.
Sabri Kaya Osmaniye 2 No’lu T Tipi Kapalı Cezaevi’nde tutulurken, 25 Mart 2020’de kalp krizi ve beyin kanaması geçirdi. Kalbi yüzde 25
çalışan Kaya, 3 kez yoğun bakıma alınıp, “Durumu iyi” denilerek, yoğun bakımdan çıkarılıp tekrardan cezaevine götürüldü. 20 Mayıs
2020’de “cezaevinde kalamaz” raporu verilip, tahliye edilen Kaya, aynı gün yaşamını yitirdi.
Mehmet Ali
Çelebi
Sincan Cezaevi’nden tutulurken kan kanseri ve böbrek yetmezliğine yakalanmasına rağmen yıllarca tahliye edilmedi. 25 Ağustos
2021’de hastalıklarının ilerlemesi üzerine tahliye edilen Çelebi, kanserin akciğerine sıçraması üzerine 31 Ağustos’ta yoğun bakıma
alındı. Aylarca yoğun bakımda kalan Çelebi, 4 Eylül 2021’de hayatını kaybetti.
Abdülhalim
Kırtay
Balıkesir Burhaniye T Tipi Cezaevi’nde tutulurken, 3 defa fıtık ameliyatının yanı sıra ileri derecede prostat, diyabet, yüksek tansiyon
ve hemoroit hastalıklarına rağmen tahliye edilmedi. Hastalığı ilerleyen Kırtay, Kasım 2022’de İzmir Menemen Devlet Hastanesi’nde,
4 gün boyunca elleri kelepçeli bir şekilde tedavi edildi. Buna rağmen ancak 22 Mart 2023’te tahliye edilen Kırtay, 12 Mayıs 2023’te
yaşamını yitirdi.
Cemal
Tanhan
Bolu F Tipi Kapalı Cezaevi’nde tutulduğu 27 Ekim 2023’te felç geçirerek hastaneye kaldırıldı. Hastanede yattığı dönemde ciğerleri
su toplayan ve zatürre olan Tanhan’a 4’üncü evre kanser teşhisi konuldu. 6 Kasım 2023’te tahliyesine karar verilip tedavi altına alınan
Tanhan 43 gün sonra 4 Aralık’ta hayatını kaybetti.
Ağır sağlık sorunlarına karşı yaşam mücadelesi veren hasta tutuklular, ölüm eşiğinde olmasına
rağmen ‘Adli Tıp Kurumları’nın (ATK) verdiği raporlar nedeniyle tahliye edilmiyor. AKP döneminde 978
kişi cezaevlerinde yaşamını yitirdi. Tahliye edildikten sonra yaşamını yitiren 80 yaşındaki Kazım
Kalbişen’in torunu ve avukatı Beritan Kalbişen, “Bir hastadan mahpus yaratan sistem var,” dedi.
Türkiye cezaevlerinde toplam 314 bin 502 tutuklu ve hükümlü varken; İHD’ye göre 604’ü ağır
olmak üzere en az bin 605’i hasta ve cezaevlerinde kalamayacak durumda. Hasta tutsakların birçoğu
hijyenik koşullar olmadığı, yeterli beslenemediği ya da tedavisi engellendiği için yaşamını yitiriyor.
AKP’nin iktidara geldiği 2002’den beri gözaltı ve cezaevlerinde toplamda 978 kişi sağlığa erişim hakkının
gasp edilmesi, hak ihlâllerine karşı başlatılan açlık grevleri, ölüm oruçları sonucu ya da “intihar etti”
denilerek yaşamını yitirdi.
Yıllara göre cezaevinde çeşitli nedenlerle yaşamını yitirenlerin bilançosu sırasıyla şöyle: 2002: 31,
2003: 20, 2004: 32, 2005: 18, 2006: 17, 2007: 6, 2008: 46, 2009: 42, 2010: 41, 2011: 41, 2012: 83, 2013: 33,
2014: 50, 2015: 227, 2016: 21, 2017: 22, 2018: 28, 2019: 70, 2020: 60, 2021: 52, 2022: 35. [69]
Özetle, ağır sağlık sorunlarına rağmen 651’i ağır, bin 517 hasta tutuklu, ATK tarafından verilen
raporlar nedeniyle tahliye edilmeyerek ölüme terk edilmiş durumda. Mehmet Candemir (60), tutuklu
bulunduğu Giresun Espiye L Tipi Kapalı Cezaevi’nde; yüzde 96 engelli hasta tutuklu 68 yaşındaki İbrahim
Yıldırım (68) ise Elazığ 1 No’lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Cezaevi’nde tahliyesine 10 gün kala yaşamını
yitirdi. [70]
İşte birkaç örnek daha…
i) Cezaevinde kansere yakalanan ve hakkında “hayati riski var” yönünde sağlık raporu verilmesine
rağmen Van T Tipi Cezaevi’nden tahliye edilmeyen Erhan Baştin hayatını kaybetti. [71]
ii) Erzincan L Tipi Kapalı Cezaevi’nde gırtlak kanseri teşhisi konulan ve 4 ayda 23 kilo veren 70
yaşındaki ağır hasta tutuklu Şakir Turan, tedavi gördüğü Erzincan Araştırma Hastanesi’nde hayatını
kaybetti. [72]
iii) Alanya L Tipi Kapalı Cezaevi’nde K.S. adlı adli tutuklunun 11 Haziran 2023’de koğuşunda ölü
bulunduğu öğrenildi. Tutuklunun hastalıklarına rağmen hastaneye sevk edilmediği iddia edildi. [73]
iv) Marmara Cezaevi’nde tekli hücrede tutulan 31 yıllık ağır hasta tutsak Soydan Akay’ın tahliyesi,
“örgütsel haberleşmeler yapıyor” gerekçesiyle 3’üncü kez 6 ay olmak üzere engellendi. [74]
v) ATK Aysel Tuğluk hakkında tekrar cezaevinde kalabilir raporu verdi. [75]
vi) Gırtlak kanseri olan tutsak Şehriban Mimkara, 5 aydır hastane kontrolüne götürülmüyor. Avukat
Gül Fehime Binici, kanserin yayıldığını belirterek, uygulamanın keyfi olduğunu söyledi. [76]
8
vii) Patnos Cezaevi’nde tekli hücrede tutulan oğlu Osman Çağlar’ın tedavisinin yapılmadığını
söyleyen anne Hatice Çağlar, “Eğer tedavi edilmezse bir gün ölüm haberi gelebilir. Cezaevlerinden
cenazelerin gelmesini istemiyoruz,” dedi. [77]
viii) Marmara 5 No’lu Kapalı Cezaevi’nde bulunan ve 1997’den beri cezaevinde olan ağır hasta
tutuklu Cengiz Sinan Halis Çelik’in “keyfi” uygulamalara maruz kaldığı, hücre cezası verilerek muhabbet
kuşlarına el konulduğu belirtildi. [78]
NİHAYET!
Toparlarsak: Devlet, yaşamının bir süresini cezaevinde geçirmeye mahkûm edilen her bireyin
insanca yaşama koşulları sağlamakla yükümlü olup; baskı, fiziki/manevi işkence, anayasal ve bireysel
haklarının kullandırılmaması gibi zindan içinde zindan uygulamalarına baş vurmamalıdır.
Hiç kimsenin kalkıp bu hakları kullandırılmayan bir mahkûm için “Ama onun suçunun ne olduğunu
biliyor musun” diye sorma hakkı yoktur; olamaz da!
Kaldı ki devlet despotluğunun katmerlendirildiği, kişinin sağlıklı kalmaması için her koşulun adeta
yaratıldığı, insanlara sevdiklerinin yanında ölme hakkı dahi tanınmadığı ve yok etme, sindirme,
yalnızlaştırma, tecrit, sosyal ve kültürel hakların ihlâli politikaları ile hiçbir yere varılamaz!
Tıpkı Tekirdağ 1 nolu F Tipi Cezaevi’ndeki Hasan Şahingöz’ün de dikkat çektiği gibi:
“Herhangi bir suç ya da suçlama nedeniyle cezaevine düşmüş bireyler, insan ve vatandaş olmaktan
çıkmazlar. İnsan ve vatandaş kalmaya, hâliyle sınırlandırılmış da olsa, insan olmanın getirdiği hak ve
özgürlüklere sahip olmaya devam ederler.
Onlarca yıl boyunca, ailesinden, sevdiklerinden, arkadaşlarından koparılarak, bir aile bile
kuramamak, toplum dışı ve özgürlüğünden mahrum bırakılmak zaten her insan için yeterince ağır bir
cezadır. Bir de cezaevi şartları, cezanın infaz şekli ek bir cezaya (eziyete, zulme) dönüştürülmemelidir.” [79]
23 Ekim 2024 16:09:54, Muğla.
N O T L A R
[*] Avrupa Demokrat, Ekim 2024…
[1] Eugene V. Debs.
[2] Bkz: i) Temel Demirer, “Kanayan Yara(mız): (C)Ezaev(ler)i”, Kaldıraç Dergisi, No:248, Mart 2022…
ii) Temel Demirer, “(C)Ezaevleri ve ‘F Hâli’! ya da ‘Yumma Gözün Kör Gibi’! veya Vahşeti Durdur(mak)!”, Kurtuluş
Dergisi, No:7, Eylül 2000; Damar Dergisi, No:114, Eylül 2000…
iii) Temel Demirer, “(C)Ezaevlerine Dikkat!”, Kaldıraç Dergisi, No: 116, Aralık 2010...
iv) Sibel Özbudun-Temel Demirer, “19-22 Aralık 2000’in Anımsatıp Öğrettikleri”, Devrimci Yolda Özgürlük, No:2,
Şubat 2011…
v) Temel Demirer, “Hapishane(ler): ‘(C)Eza’ İçinde ‘(C)Eza’…”, Newroz, Yıl:5, No: 192, 10 Kasım 2011…
vi) Temel Demirer, “Zindan(lar)ın Türkçesi”, Kaldıraç Dergisi, No:151, Ocak 2014; Kaldıraç, No:152, Şubat 2014…
vii) Sibel Özbudun-Temel Demirer, “Yıkılası Zindanlar(ımız)ın Gerçeği”, Rojnameya Newroz, Yıl:6, No:223, 30 Ekim
2012...
viii) Temel Demirer, “Zindan(lar)ın Türkçesi”, Kaldıraç Dergisi, No:151, Ocak 2014…
ix) Temel Demirer, “… ‘Mahsus Mahâl’(ler)in Hâl-İ Pür Meâli”, Kaldıraç Dergisi, No:161, Kasım 2014…
x) Temel Demirer, “19 Aralık’ın (C)Ezaevleri Gerçeği!”, Kaldıraç Dergisi, No: 222, Ocak 2020...
xi) Temel Demirer, “… ‘İç Güvenlik’ ile Zindanlar: Olağanüstünün Olağanlaş(tırıl)ması!”, Kaldıraç Dergisi, No:166,
Nisan 2015…
xii) Sibel Özbudun-Temel Demirer, “Zindanlardan Haykıran Şiirsel Estetik”, Güney Dergisi, No:96, Nisan Mayıs
Haziran 2021…
xiii) Temel Demirer, “Hapishane(lerin) Hâl(ler)i”, Rojnameya Newroz, Şubat 2020…
https://temeldemirer.blogspot.com/2020/03/hapishanelerin-halleri.html
xiv) Temel Demirer, “Türk(iye) Patentli Panoptikon Hâli”, Arasöz Dergisi, Temmuz 2016…
https://temeldemirer.blogspot.com/2016/07/turkiye-patentli-panoptikon-hali1.html
xv) Sibel Özbudun-Temel Demirer, “Kahverengi Tonlu Covid-19 Günlerinde (C)Ezaevleri”, Rojnameya Newroz, Mart
2021… https://temeldemirer.blogspot.com/2021/03/kahverengi-tonlu-covid-19-gunlerinde.html
xvi) Temel Demirer, “Hak(sızlık)lar ve (C)Ezaevleri”, 10 Aralık 2008…
https://temeldemirer.blogspot.com/2012/04/hakszlklar-ve-cezaevleri.html
[3] “İtalya Cezaevlerinde 67 İntihar Vakası”, 18 Ağustos 2024… https://nupel.tv/italya-cezaevlerinde-67-intihar-vakasi/
[4] “Servet Kaya: Tecride Karşı Ses Çıkarmalıyız”, Yeni Yaşam, 24 Temmuz 2024, s.5.
[5] “Cezaevi Mahkeme Kararını Tanımıyor”, Yeni Yaşam, 4 Eylül 2023, s.5.
[6] “Cezaevlerinde Kanun Yok”, Yeni Yaşam, 26 Ekim 2023, s.5.
[7] “Ataerkil Alanlar: Cezaevleri”, Yeni Yaşam, 1 Mart 2024, s.5.
9
[8] Öznur Değer, “Gardiyan Saldırısına Takipsizlik”, Yeni Yaşam, 2 Şubat 2022, s.8.
[9] Mustafa Bildircin, “Cezaevlerinde Adımlık Yer Yok”, Birgün, 4 Şubat 2023, s.7.
[10] “20 Yeni Cezaevi Planı”, Birgün, 27 Ekim 2022, s.7.
[11] Dilan Esen, “Cezaevleri Çoğaldı Ama Alan Azaldı”, Birgün, 25 Şubat 2022, s.6.
[12] Eylem Nazlıer, “Hapishane Değil Çalışma Kampı”, 5 Ağustos 2024… https://www.avrupademokrat3.com/hapishane-
degil-calisma-kampi/
[13] Cezaevindeki siyasi tutsakların 27 Kasım 2023’de başlattıkları dönüşümlü açlık grevi 44. gününde sürerken
cezaevlerinde inceleme yapan Özgürlük için Hukukçular Derneği, tutsaklara yaşamsal ihtiyaç olan B1 vitaminlerin verilmediğini
söyledi. (Selman Çiçek, “Tutsaklara B1 Vitamini Verilmiyor”, Yeni Yaşam, 9 Ocak 2024, s.5.)
[14] Zeynep Oral, “Onlar Ölürken”, Cumhuriyet, 18 Ağustos 2024, s.11.
[15] “S Tipleri Yaygınlaştırılıyor”, Yeni Yaşam, 7 Ağustos 2023, s.6.
[16] Bahar Gönül, “Kuyu Tipi Zulüm”, Birgün, 23 Temmuz 2024, s.8.
[17] “Avrupa’da En Çok Tutuklu Türkiye’de”, Birgün, 7 Haziran 2024, s.10.
[18] “Avrupa’da En Çok Mahkûm Türkiye’de”, Cumhuriyet, 28 Haziran 2023, s.3.
[19] Nurcan Gökdemir, “Cezaevleri 20 İlden Kalabalık”, Birgün, 4 Kasım 2022, s.11.
[20] Mustafa Bildircin, “Çocuklar Mahkûm: Bin 373 Çocuk Hapiste!”, Birgün, 28 Mayıs 2023, s.15.
[21] “Hapishaneler Endeksinde de Avrupa Birincisiyiz!”, Karar, 8 Haziran 2023, s.7.
[22] Deniz Güngör, “28 Kişilik Koğuşta 43 Kişi Kalıyor”, Birgün, 7 Temmuz 2024, s.11.
[23] Mustafa Bildircin, “Hükümlü ve Tutuklu Sayısında Rekor Artış”, Birgün, 24 Mayıs 2023, s.3.
[24] Mustafa Bildircin, “Tutuklular İçin Yeterli Yatak Bile Verilmiyor”, Birgün, 26 Mayıs 2023, s.8.
[25] Rahmi Turan, “Helâl Olsun! Cezaevi Yapımında Şampiyonuz!”, Sözcü, 12 Haziran 2024, s.11.
[26] Dilan Esen, “Adalet Aranıyor!”, Birgün, 7 Nisan 2022, s.14.
[27] “3 Ayda Bin 596 Hak İhlâli”, Yeni Yaşam, 25 Ocak 2024, s.5.
[28] Dilan Esen, “Tutuklular Adeta Yaşam Savaşında”, Birgün, 25 Eylül 2022, s.7.
[29] Dilan Esen, “Cezaevi İdaresi ‘Yargı Dağıtıyor’…”, Birgün, 14 Eylül 2022, s.7.
[30] Deniz Güngör, “Cezaevinde Bir Yatağa İki Tutuklu”, Birgün, 21 Ocak 2024, s.15.
[31] “10 Kişilik Koğuşa 26 Tutuklu Konuldu”, Yeni Yaşam, 25 Ekim 2023, s.5.
[32] Deniz Güngör, “Kayıtlar, Mahkûma İşkenceyi Kanıtladı”, Birgün, 19 Şubat 2024, s.6.
[33] Umut Serdaroğlu, “Dere Yatağındaki Cezaevinde Endişe”, Birgün, 25 Mayıs 2023, s.9.
[34] “Tutuklu Mermi Çekirdeği ile Yaralandı”, Yeni Yaşam, 9 Ağustos 2023, s.5.
[35] Fırat Can Aslan, “Zindan İçinde Zindandayız”, Yeni Yaşam, 2 Ekim 2024.
[36] “Masamın üzeri yine ülke coğrafyasının her yerine yayılmış hapishanelerden gelen mektuplarla dolu... Murat,
Yasemin, Yasin, Sercan, Aytaç, Mesude, Nuriye, Yasin... Silivri, Edirne, Diyarbakır, Tekirdağ, Elazığ, Kocaeli, İzmir, Ankara,
Sincan... Müteahhitler gece gündüz durmadan çalışıp ülkeye hapishane binası yetiştirmeye çalışıyor!
İnci gibi dizilmiş harfler, sözcükler, tümceler... Kimi resimlerle, çiçek resimleri, kalp resimleri ya da gözyaşı ve kan
damlaları resimleri ya da sloganlarla bezenmiş... Her sayfada koskoca GÖRÜLMÜŞTÜR damgaları... Kimi tehditkâr, sitemkâr ya
da suçlayıcı “Niye bizi görmüyorsunuz, sesimizi duyurmuyorsunuz?” diye haklı bir öfkeyi dışa vururken kimi çaresizliği ya da
direnci paylaşıyor!” (Zeynep Oral, “Mahkûmlara İşkence”, Cumhuriyet, 4 Ağustos 2022, s.11.)
[37] “Cezaevinde Haklar Gasp Ediliyor”, Yeni Yaşam, 8 Ağustos 2023, s.5.
[38] “Cezaevleri İşkence Yuvası”, Yeni Yaşam, 11 Kasım 2023, s.5.
[39] “Mahpusların Dış Dünyayla İletişimi Koparılıyor”, Evrensel, 2 Mayıs 2024, s.3.
[40] “Ege Cezaevlerinde 1 Yılda 785 Hak İhlâli Yaşandı”, Birgün, 26 Temmuz 2023, s.9.
[41] Sercan Sinecan, “Cezaevleri Hak İhlâlleriyle Dolu”, Birgün, 13 Temmuz 2022, s.6.
[42] Filiz Gazi, “İsyanın Nedeni Hak İhlâlleri”, Birgün, 6 Şubat 2022, s.7.
[43] Dilan Esen, “Baskıyı Cezayla Sürdürüyorlar”, Birgün, 18 Eylül 2022, s.6.
[44] Hüseyin Şimşek, “Mahkûmlara Gökyüzü de Yasak”, Birgün, 1 Aralık 2022, s.7.
[45] “Cezaevinde Şüpheli Ölüm”, Birgün, 27 Mart 2023, s.7.
[46] “Cezaevinde İşkenceye Dava”, Birgün, 3 Temmuz 2022, s.11.
[47] “Özel İşkence Grubu Getirildi”, Yeni Yaşam, 2 Ağustos 2023, s.5.
[48] Nagihan Yılkın, “Maltepe 1 No’lu Kapalı Cezaevi’nde Şüpheli Ölüm!”, Cumhuriyet, 4 Aralık 2023, s.3.
[49] “Batman Cezaevi’nde Tutsaklara Tekmil, Çıplak Arama Dayatması”, Yeni Yaşam, 9 Ağustos 2024, s.5.
[50] “Cezaevlerinde 12 Eylül Uygulaması”, Birgün, 24 Ağustos 2024, s.9.
[51] “Güven’i Tehdit Eden Gardiyan Hakkında Suç Duyurusu”, Yeni Yaşam, 26 Şubat 2022, s.8.
[52] İsmail Arı, “Habere El Koydular”, Birgün, 8 Haziran 2024, s.8.
[53] Timur Soykan, “Çıplak Arama Skandalı”, Birgün, 26 Mayıs 2023, s.8.
[54] Savcılık, limon suyunu incelemek üzere Ankara Batı 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nden yedi gün süre talebinde bulundu.
İncelemenin ardından savcı, iki isimden 2 ve 3 Mayıs’ta savunma istedi. Aynı zamanda siyasetçi Ayla Akat Ata, Meryem Beli,
Dilek Yağlı da soruşturma kapsamında ifade verdi. Ata, yıllardır “kireç sökücü” talebiyle dilekçe verdiklerini ayrıca kantin fişine
yazdıklarını ancak bu güne değin verilmediğini, bu nedenle kireci doğal yöntemlerle sökmek için söz konusu limonlu kavanozu
hazırladıklarını söyledi. Söz konusu kavanoza dair 2 Temmuz’da “uzmanlık raporu” alındığı ve kavanozda yer alan sıvının “etil
alkol” olduğu ileri sürüldü. Ancak raporun nereden alındığına dair bir bilgiye yer verilmedi. Ayla Akat Ata, Meryem Beli, Dilek
Yağlı, Pervin Oduncu ve Ayşe Yağcı’nın cezalandırılması talep edilen iddianame, 27 Temmuz 2023’de Ankara Batı 11. Asliye
Ceza Mahkemesi tarafından kabul edildi. (Mehmet Aslan, “Tutuklu kadına ‘Limon Suyundan’ Dava Açıldı”, Yeni Yaşam, 10
Ağustos 2023, s.5.)
[55] “Coronaya Yakalanan Tutuklulara İlaçları Verilmiyor”, Yeni Yaşam, 26 Şubat 2022, s.8.
[56] Esra Solin Dal, “1 Yılda En Az 426 Mahpusun Tahliyesi Ertelendi”, 14 Eylül 2024…
https://www.evrensel.net/haber/528182/1-yilda-en-az-426-mahpusun-tahliyesi-iyi-halli-olmadigi-gerekcesiyle-ertelendi
[57] “15 Kadın Mahpusun Tahliyesi 1’er Yıl Uzatıldı”, 23 Ekim 2024… https://artigercek.com/guncel/idare-ve-gozlem-
kurulu-yine-devrede-15-kadin-mahpusun-tahliyesi-1er-yil-uzatildi-321022h
[58] “Bolu Cezaevi’nde 12 Tutuklunun İnfazı 30 Kez Yakıldı”, Yeni Yaşam, 30art 2023, s.8.
[59] Fethi Balaman, “Baltacı’ya ‘Fotoğraf’ Cezası”, Yeni Yaşam, 21 Ağustos 2023, s.5.
[60] Berivan Altan, “17 Yıl Önceki Disiplin Cezasını Bahane Ederek İnfazı Yaktılar”, Yeni Yaşam, 19 Nisan 2022, s.8.
[61] Ada Sude Atak, “Çomak’ın Özgürlüğüne Keyfi Engel”, Birgün, 22 Ağustos 2024, s.9.
[62] Zeynep Oral, “İlhan Sami Çomak’a Özgürlük”, Cumhuriyet, 25 Ağustos 2024, s.11.
[63] Berfin Aydın, “Bir Biyopolitika İzdüşümü Olarak İnfaz Yakmalar”, Yeni Yaşam, 7 Kasım 2023, s.10.
[64] “Hasta Tutsaklar Ölüme Terk Ediliyor”, Devrimci Duruş, No:102, Mart 2022, s.18.
[65] “Hapishanelerde ‘Öldürme Politikası’ İzleniyor”, Atılım, Yıl:1, No:30, 1 Ekim 2021, s.18.
[66] “Hapishanelerden Tutsakların Cenazeleri Çıkıyor”, Atılım, Yıl:2, No:76, 19 Ağustos 2022, s.5.
[67] Tolga Güney, “Hasta Tutsaklar Ölüme Terk Ediliyor”, Yeni Yaşam, 18 Mart 2024, s.3.
[68] “2 Yılda 94 Hasta Tutuklu Öldü”, Birgün, 18 Mart 2024, s.7.
[69] “AKP’nin Cezaevi Karnesi”, Yeni Yaşam, 3 Ağustos 2022, s.5.
[70] “8 Ayda 43 Tutuklu Yaşamını Yitirdi”, 16 Ağustos 2022… https://avrupademokrat.com/8-ayda-43-tutuklu-yasamini-
yitirdi/
[71] “Tahliye Edilmeyen Baştin Hayatını Kaybetti”, Yeni Yaşam, 3 Ekim 2023, s.5.
[72] “Hasta Tutuklu Şakir Turan Hayatını Kaybetti”, Yeni Yaşam, 31 Ağustos 2023, s.5.
[73] “Hapishanede Şüpheli Ölüm: ‘Hastaneye Sevk Edilmedi’…”, Birgün, 24 Haziran 2023, s.8.
[74] Rukiye Adıgüzel, “Tahliyesi ‘Haberleşme Yaptığı’ İddiasıyla Engellendi”, Yeni Yaşam, 16 Ağustos 2024, s.5.
[75] Eylem Akdağ, “Tuğluk’a Yapılanlar Hukuksuzluğun Çıplak Hâli”, Yeni Yaşam, 25 Şubat 2022, s.8.
[76] “Kanser Hastası Kontrole Götürülmüyor”, Yeni Yaşam, 16 Ağustos 2024, s.5.
[77] “Tekli Hücrede Tutulan Hasta Tutsağın Tedavisi Yapılmıyor”, Yeni Yaşam, 9 Ağustos 2024, s.5.
[78] “Ağır Hasta Tutukluya Hücre Cezası Verildi, Kuşları Alındı”, Birgün, 21 Temmuz 2024, s.16.
[79] Hasan Şahingöz, “Mahpusların Hak ve Talepleri”, Yeni Yaşam, 25 Nisan 2024, s.10.
Bunlar da ilginizi çekebilir
‘Fon krizi’ son kriz olabilir mi?
Erdoğan rejimi, 2026 “fon krizi”nin çalkantıları içinde açık denizde apansız patlak veren fırtınaya yakalanmış arızalı bir tekne gibi her gelen dalgayla biraz daha savruluyor. Bu krizin derinliğini ve kendine özgü dinamiklerini teşhis edemeyenlere ve 2015’ten bu yana birbirini izleyen darbeler sürecinde yenilgici bir ruh haline kapılanlara, bu da 25 yıldır gelip giden, bir süre sonra yatışması kaçınılmaz bir başka kriz gibi görünebilir.
6 saat önceKürt Sorunun Çözümünde MİT Başkanı,Bahçeli'nin...
Çözüm Sürecinin Hangi Aşamasındayız. Çözüm sürecine dair birinci, ikinci, üçüncü aşamalar gibi sıralamalar yapılıyor. İlginç olan bu sıralamaları devlet yapmıyor. Kürt Politik Hareketi yapıyor. Bu sürecin iki temel aşaması var. Birincisi PKK’nin Silahlı Mücadeleyi sonlandırma kararı ve bunun hayata geçirilmesi. İkincisi ise birincisine bağlı olarak devletin atacağı hukuki, politik ve toplumsal adımlardır.
2 gün önceİspanya’daki hareketlerin arka planı: Soldaki kopuş..!
İspanya’da son yıllarda sınıf mücadelesinin yeniden canlanma dinamikleri ve kiracılar hareketinin yaptığı büyük atılımın arka planında, en genç kuşak işçilerin ve öğrenci-genç işçilerin hızla siyasallaşma ve yeni mücadele kanalları açma süreçleri var. Özellikle Bask, Katalonya ve İspanya solunda 2018-2024 döneminde yaşanan “büyük ayrışma ve kopuş dalgası”, genç kuşakların daha devrimci bir eğilimle yeniden örgütlenmesine ve mücadelesine yeni bir motivasyon, taban inisiyatifi ve yeni kanallar açmaya başladı.
5 gün önce


Yargıtay'da kaybolan dosya ile Gürsel Tekin'in alakası var?