Ortadoğu küresel ticaret ve enerji çıkmazında
Doğu Akdeniz’den Kızıldeniz’e uzanan küresel ticaret ve enerji nakil hatlarının kontrolü, bölgesel aktörler arasındaki stratejik rekabeti ve yeni ittifak arayışlarını derinleştiriyor.
11/10/2026 09:03 | Son Güncelleme : 19/11/2026 22:35 | Okunma Sayısı : 119 | Super Admin
Ortadoğu küresel ticaret ve enerji çıkmazında
Analiz
|
|
Doğu Akdeniz’den Kızıldeniz’e uzanan küresel ticaret ve enerji nakil hatlarının kontrolü, bölgesel aktörler arasındaki stratejik rekabeti ve yeni ittifak arayışlarını derinleştiriyor.
Küresel ticaret rotalarının denetimi, enerji nakil hatlarının güvenliği ve yeni ittifak arayışları Ortadoğu coğrafyasını bir güç mücadelesi sahasına çevirdi. İsrail öncülüğünde temelleri atılan İbrahimi Anlaşmaları, mimarisi ile buna karşı alternatif arayışlar içinde olan aktörlerin hamleleri, sahadaki diplomasi ve güvenlik dengeleri yeniden şekilleniyor.
Bölgedeki diplomatik temaslar ve sahadan yansıyan veriler; Basra Körfezi’nden Kızıldeniz’e, Libya açıklarından Doğu Akdeniz’e uzanan geniş hat üzerinde çok taraflı bir rekabetin derinleştiğine işaret ediyor.
IMEC ve Kalkınma Yolu
Bölgedeki temel jeopolitik çatışma, Asya ile Avrupa arasındaki tedarik zincirlerinin hangi güzergâh üzerinden Akdeniz ve küresel pazarlara bağlanacağı sorusu etrafında düğümleniyor. Yeni Delhi'deki G20 Zirvesi'nde imzalanan mutabakatla temelleri atılan Hindistan-Ortadoğu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC); Hindistan’dan başlayıp Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Suudi Arabistan ve Ürdün üzerinden İsrail’in Hayfa Limanı’na, oradan da deniz yoluyla Yunanistan’ın Pire Limanı üzerinden Avrupa’ya uzanmayı hedefliyor. Bu hat, İsrail’in Körfez ülkeleriyle normalleşme sürecini ekonomik bir altyapıyla tahkim etme amacı taşıyor.
Buna karşılık Ankara’nın, bölgesel denklemde transit merkez konumunu korumak ve kendisini devre dışı bırakan koridor projelerini dengelemek adına Basra Körfezi merkezli alternatif projelere yöneldiği görülüyor. Irak, Türkiye, Katar ve BAE arasında Nisan ayında imzalanan dörtlü mutabakatla somutlaşan "Kalkınma Yolu Projesi", Basra’daki büyük Fav Limanı’ndan başlayarak demir ve kara yolu hatlarıyla Türkiye üzerinden Avrupa’ya kesintisiz bir ticaret koridoru açmayı hedefliyor. Sahadan edinilen bilgilere göre Ankara’nın, Körfez'den Akdeniz'e uzanan hatlarda denetimi tek bir eksene bırakmamak adına İslamabad ve Riyad ile temaslarını sıklaştırdığı, bölgesel analizlerde "karşı ağırlık diplomasisi" olarak adlandırılan bir hat izlediği ileri sürülüyor.
Libya ve Doğu Akdeniz Denklemi
Kızıldeniz ve Basra Körfezi'ndeki rota mücadelesi, Akdeniz havzasında Libya faktörü ve Doğu Akdeniz Gaz Forumu (EMGF) üzerinden gelişen enerji rekabetiyle doğrudan kesişiyor. İsrail, Mısır, Yunanistan ve Güney Kıbrıs ekseninde kurgulanan ve Doğu Akdeniz gazını Türkiye’yi dışarıda bırakarak Avrupa’ya taşımayı hedefleyen EastMed boru hattı projesi, Ankara’nın 27 Kasım 2019’da Trablus hükümetiyle imzaladığı Deniz Yetki Alanları (MEB) Mutabakatı ile sahada fiili bir engelle karşılaşmıştı.
Sahadaki son gelişmeler, Körfez-İsrail eksenli ticaret ve enerji projelerinin deniz ayağının Libya açıklarındaki bu yetki alanıyla doğrudan temas ettiğini gösteriyor. Türkiye’nin Libya ile kurduğu deniz yetki kalkanı, aynı zamanda Akdeniz açıklarındaki seyrüsefer ve kablo/boru hattı geçişlerinde Ankara’nın onayını zorunlu kılan bir jeopolitik kaldıraç işlevi görüyor. Uzmanlar, Ankara’nın Libya’daki askeri ve siyasi varlığı ile Doğu Akdeniz’deki deniz yetki iddialarının, İbrahimi Anlaşmaları çerçevesinde Akdeniz’e taşınmak istenen ticaret projelerini dengelemeye dönük yapısal bir hamle olduğu değerlendirmesinde bulunuyor. Enerji koridorları üzerindeki rekabet, Libya’dan Babülmendep’e kadar kesintisiz bir deniz hakimiyeti mücadelesine dönüşmüş durumda.
Bölgesel Denklemler ve Vekalet Alanları
Bölgedeki gerilimin tırmandığı bu süreçte, güvenlik çevrelerinin takibine giren ve bölgesel diplomasiye yansıyan çeşitli değerlendirmeler de öne çıkıyor. Bölgedeki kaynaklarca dile getirilen ve bağımsız mercilerce doğrulanmayan iddialarda, Filistin ve Lübnan sahalarındaki aktörlerin bölgesel gerilimden bağımsız olmadığı, sahadaki hareketliliğin Doğu Akdeniz’deki güç mücadelesiyle bağlantılı olabileceği öne sürülüyor.
Körfez ve İsrail güvenlik çevrelerinin bölgesel temaslar üzerinden izlediği bu hareketlilik, tarafların birbirini sahada sınırlandırma arayışı olarak yorumlanıyor. Ancak sahadaki yapısal gerçeklikler, aktörlerin tarihsel pozisyonları ve ideolojik ayrışmaları ışığında incelendiğinde doğrudan bir ortaklığın önündeki engeller dikkat çekiyor:
1 - Tarihsel ve Askeri Karşıtlık: Lübnan Hizbullahı, doğrudan Tahran ekseninin operasyonel omurgasını oluşturuyor. Suriye sahasında Kusayr, Halep ve İdlib hatlarında Hizbullah militanları ile Türkiye’nin desteklediği muhalif gruplar uzun yıllar doğrudan çatıştı. Bu derin askeri ve ideolojik ayrışma, Ankara ile Hizbullah arasında doğrudan ve sahaya inen bir operasyonel ortaklık kurulmasını yapısal olarak sınırlandırıyor.
2 - Hamas’ın Çok Boyutlu Pozisyonu: Sünni bir hareket olan Hamas, Ankara ile siyasi ve diplomatik ilişkilerini sürdürürken, askeri ve lojistik alanda Tahran ile bağlarını koruyor. Ankara’nın Hamas üzerindeki etkisi daha çok siyasi müzakereler ve ateşkes zeminleriyle sınırlı kalırken; hareketin askeri kanadının sahadaki kararları Gazze ve yerel komuta dinamiklerince belirleniyor.
Bu çerçevede bölgesel analistler, dolaşıma sokulan koordinasyon iddialarının sahadaki fiili bir askeri koalisyondan ziyade, tarafların birbirine karşı yürüttüğü psikolojik ve diplomatik baskı hamlelerinin bir parçası olabileceğine dikkat çekiyor.
Kızıl deniz ve Afrika Boynuzu: Sebdi ve Turksom Hattı
Jeopolitik mücadelenin güney ayağı ise Yemen, Babülmendep Boğazı ve Somali kıyı şeridinde düğümleniyor. Ensarullah (Husiler) hareketinin Babülmendep Boğazı’ndan geçen ticari gemilere yönelik füze ve İHA eylemleri, Süveyş Kanalı üzerinden işleyen küresel konteyner trafiğini durma noktasına getirirken, navlun fiyatlarını artırarak bölgesel aktörleri güvenlik mimarisini yeniden kurmaya zorluyor.
Sahadan yansıyan değerlendirmelere göre Suudi Arabistan, Husilerin yarattığı güvenlik risklerini bertaraf etmek amacıyla alternatif arayışlara girerken, bölgesel ittifak modellerinden sahada beklediği doğrudan askeri korumayı sağlayamadı. Riyad’ın bu boşluğu kapatmak adına BAE kanalıyla İsrail ile örtülü bir güvenlik koordinasyonu arayışında olduğu yönündeki iddialar öne çıkıyor.
Türkiye ise Kızıldeniz ve Aden Körfezi’ndeki krizde taraf olmaktan kaçınarak Afrika Boynuzu’ndaki stratejik ağırlığını pekiştiriyor. Ankara ile Mogadişu arasında imzalanan 10 yıllık Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Anlaşması doğrultusunda Türk Silahlı Kuvvetleri, Somali karasularının güvenliğini sağlama ve deniz yetki alanlarını koruma misyonunu üstlendi. TÜRKSOM Askeri Eğitim Üssü ve Aden Körfezi’nde görev yapan Türk Deniz Görev Grubu fırkateynleri, Türkiye’nin Babülmendep Boğazı’nın güney çıkışındaki deniz ticaretini bağımsız bir aktör olarak izlemesine ve bölgedeki enerji rotalarında söz sahibi kalmasına olanak tanıyor.
Çok Boyutlu Güç Dengeleri ve Sahanın Geleceği
Bölgedeki gelişmeler; ticaret koridorları, deniz yetki alanları ve askeri üsler üzerinden yürütülen mücadelenin salt diplomatik temaslarla sınırlı kalmadığı, çok cepheli bir denge savaşına evrildiğini gösteriyor.
İsrail’in İbrahimi Anlaşmaları ve IMEC koridoru ile kurmaya çalıştığı hatta karşı, sahadaki aktörlerin alternatif hatlar ve fiili direnç odakları yaratma arayışı Doğu Akdeniz’den Kızıldeniz’e kadar olan alanda çatışma potansiyelini diri tutuyor. Irak'ın Basra kıyılarından Türkiye'ye uzanan Kalkınma Yolu ile Somali kıyılarındaki Türk deniz varlığı, Akdeniz ve Kızıldeniz arasındaki enerji denkleminin tek bir eksen tarafından kontrol edilemeyeceğini gösteriyor. Vekil aktörlerin hareketliliği ile devletlerin koridorlar üzerindeki egemenlik ısrarı, Ortadoğu genelindeki fay hatlarının önümüzdeki dönemde de kırılgan kalmaya devam edeceğine işaret ediyor.
MA / E. Pejder Altan
Bunlar da ilginizi çekebilir
Trump, Putin ve Şi'den dört maddelik deklarasyon
ABD, Rusya ve Çin arasındaki görüşme 4 maddelik deklarasyonun imzalanmasıyla sona erdi. Dünyanın dört bir yanında askeri, siyasi, ekonomik hegemonya ve rekabet halinde olan emperyalist devlet liderleri, dünyaya barış ve istikrar getireceklerini ileri sürdü.
11 saat önceUkrayna-Rusya savaşı bitmiyor
Medyascope Yayın Yönetmeni Ruşen Çakır, Ömer Taşpınar ve Gönül Tol, Transatlantik programında Rusya-Ukrayna savaşındaki son durumu, barış ve ateşkes ihtimallerini, ABD'nin dış politikasını ve Avrupa'nın güvenlik politikalarını değerlendiriyor.
2 gün önceFransa’da yeniden grev: Emekçiler ve öğrenciler bir kez...
Fransa'da hükümetin maaş endeksi artışını reddetmesi üzerine kamu emekçileri greve çıktı. Lise ve üniversite öğrencilerinin de desteğiyle ülke genelinde eylemler düzenlendi. Fransa’da gençlik mücadelesi ve emek hareketi bir kez daha sokakta buluşuyor.
2 gün önce



Yargıtay'da kaybolan dosya ile Gürsel Tekin'in alakası var?