‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’

Arama

Şam'da 'örgüt aklından devlet aklına' evrilme...

Şam’da kurulan geçiş yönetimi, "örgüt aklından devlet aklına" evrilme sürecinde derin bir meşruiyet krizine saplandı. Geçiş yönetiminin eski rejim mekanizmalarını taklit eden merkeziyetçi refleksleri, Suriye’yi demokratik bir inşa sürecinden ziyade, otoriter bir restorasyon çıkmazına itiyor.

22/09/2026 09:37 | Son Güncelleme : 19/11/2026 22:32 | Okunma Sayısı : 147 | Super Admin


Şam'da 'örgüt aklından devlet aklına' evrilme...
‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

Şam'da 'örgüt aklından devlet aklına' evrilme sürecinde kriz

 

suriye-analiz--i6ab2bf86041df.jpg

Şam’da kurulan geçiş yönetimi, "örgüt aklından devlet aklına" evrilme sürecinde derin bir meşruiyet krizine saplandı. Geçiş yönetiminin eski rejim mekanizmalarını taklit eden merkeziyetçi refleksleri, Suriye’yi demokratik bir inşa sürecinden ziyade, otoriter bir restorasyon çıkmazına itiyor.

Suriye, yarım asırlık Baas diktatörlüğünün çöküşünün ardından tarihinin en kritik eşiğinde. Sahada yaşanan gelişmeler ne salt bir ekonomik buhranla ne dış müdahalelerle ne de münferit bir asayiş sorunuyla açıklanabilecek nitelikte. Ülke; iktidarın yapısı üzerindeki hegemonya kavgasının, çelişen bölgesel hesapların, halkların demokratik kazanımlarına dönük tasfiye girişimlerinin ve bizzat yönetici elitin kendi içindeki güç mücadelesinin kesiştiği çok boyutlu bir kriz sarmalından geçiyor. Şam’daki geçiş yönetiminin eski rejim mekanizmalarını taklit eden merkeziyetçi refleksleri, Suriye’yi demokratik bir inşa sürecinden ziyade, otoriter bir restorasyon çıkmazına itiyor.

"Örgüt Aklından " Devlet Aygıtına

Heyet Tehrir el-Şam (HTŞ) öncülüğünde şekillenen ve Ahmed eş-Şara liderliğinde kurumsallaşmaya çalışan geçiş yönetiminin en temel açmazı, silahlı bir hareketin hiyerarşik mantığı ile çoğulcu bir toplumun yönetimi arasındaki uzlaşmaz çelişkide yatıyor. Rejimin devrilmesinde askeri bir "mızrak ucu" olarak öne çıkan yapı, Şam'da iktidarı devraldıktan sonra kapsayıcı, eşitlikçi ve demokratik bir geçiş mekanizması inşa etmek yerine gücü merkezileştirme yolunu seçti.

Bu durum, iktidar aygıtının "dar bir çevrenin tekelinde" kalmasına yol açarken, geçici yönetimin halk nezdindeki rıza üretimini zayıflattı. İdari mekanizmaların tek bir fraksiyonun kontrolüne girmesi, hem toplumun geniş kesimlerinde yabancılaşma yarattı hem de devletleşme iddiasındaki yapının kurumsal kapasitesini felç etti. Geçiş yönetimi, fiili denetimini ulusal bir meşruiyete dönüştüremediği oranda, krizleri siyasetle değil, klasik güvenlikçi yöntemlerle bastırma eğilimine girdi.

Sokağın Öfkesi ve Ekonomik Yıkım

Ülkenin pek çok kentinde sokakları hareketlendiren, barikatların kurulmasına ve lastiklerin yakılmasına yol açan protestoların fitili, akaryakıt fiyatlarına yapılan fahiş zamlarla ateşlendi. Mazot fiyatlarına yansıyan yaklaşık yüzde 40, benzine gelen yüzde 28’lik artış, zaten yıllardır savaş koşulları altında ezilen, temel gıda ve enerjiye erişemeyen halkın yaşam damarlarını tıkadı.

Ancak sokaktaki bu infiali yalnızca teknik bir zam kararına indirgemek sahadaki gerçekliği perdelemek anlamına gelir. Halkın meşru talepleri; doğrudan geçim krizinden, yokluktan ve adaletsiz kaynak dağıtımından besleniyor. Öte yandan, sokağın haklı öfkesinin siyasal alanda çeşitli güç odakları tarafından araçsallaştırıldığı bir denklem de işliyor.

Yönetim içi klikler ile sahada nüfuz arayan bölgesel aktörlerin bu hoşnutsuzluğu kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirme çabası, krizi ekonomik bir darboğazdan çıkarıp doğrudan bir "yönetememe krizine" dönüştürüyor. Yaşanan bu toplumsal hareketlilik, siyasal ve idari olarak kapsayıcı olmayan hiçbir otoritenin halkın temel ihtiyaçlarını güvenceye alamayacağını çıplak bir şekilde ortaya koyuyor.

Paris- Washington Hattının Faturası

Şam yönetiminin uluslararası alanda attığı adımlar, Paris’te yürütülen diplomasi trafiği ve Washington ile geliştirilen temaslar, sahadaki dengeleri doğrudan etkileyen bir pazarlık zeminine işaret ediyor. Şam, diplomatik tanınma elde etmek, BM ve ABD yaptırımlarından sıyrılmak ve uluslararası rehabilitasyonunu tamamlamak adına dış güçlere çeşitli taahhütler sundu. Bu taahhütlerin sahadaki ilk pratik sonucu ise, Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi’nin tasfiyesine dönük hamleler oldu.

Halep’in Şêx Meqsud ve Eşrefiye mahallelerinden başlayarak Fırat’ın doğusuna uzanan askeri yönelim; uluslararası güçlerin desteğini arkasına alan tekçi bir ulus-devlet restorasyonunun yansıması oldu. Şam yönetimi, petrol, doğalgaz, su kaynakları ve stratejik barajların bulunduğu bölgeleri merkezi denetime alarak ekonomik can damarlarını kontrol etmek istedi.

Ankara’nın sınır hattında herhangi bir statüye izin vermeyen güvenlik öncelikli politikaları ile Şam’ın merkeziyetçi tahkimat arayışı, bu noktada kesişti. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Şam temaslarının ardından derinleşen güvenlik eksenli iş birliği mesajları, bölgesel aktörlerin sahadaki statükoyu kendi lehlerine konsolide etme gayretini yansıttı. Ancak halkların meclisler ve öz yönetim modelleriyle inşa ettiği iradeyi görmezden gelerek, askeri dayatmalarla kaynaklara el koyma politikası, Suriye’de kalıcı barışın değil, yeni ve uzun soluklu etnik-bölgesel gerilimlerin zeminine dönüştü.

Şam'ın Çoklu Sıkışmışlık Hâli

Şam’daki kriz yalnızca sokakla ya da dış güçlerle sınırlı değil; bizzat iktidar bloğunun kendi iç dinamikleri de derin çatlaklar barındırıyor. HTŞ’nin devlet aygıtına dönüşme hamlesi, geçmişte aynı çatı altında yer alan daha radikal fraksiyonlar ve geleneksel İslami gruplar arasında ciddi bir rant ve mevki savaşı başlatmış durumda. Yönetimin merkezileşmesi ve karar mekanizmasının daralması, dışlanan veya ikincil plana itilen çevrelerin sokağın tepkisini fırsat bilerek kazan kaldırmasına zemin hazırlıyor.

Bu iç gerilime paralel olarak Şam, güneyden gelen yoğun bir İsrail askeri baskısıyla karşı karşıya. İsrail’in Suriye topraklarına dönük periyodik hava saldırıları ve tampon bölge dayatmaları, Şam’ın manevra alanını sınırlandırıyor. Şam yönetimi, Paris’te verdiği güvenlik taahhütleri ile sahadaki dengeler arasında "zaman kazanma" taktiği güdüyor. Hizbullah ve İran bağlantılı gruplarla doğrudan topyekûn bir savaşa girmenin iç dinamikleri büsbütün havaya uçuracağını bilen Ahmed eş-Şara liderliği, açık çatışma yerine sınırlandırma ve güvenlik operasyonlarıyla durumu idare etmeye çalışıyor.

Ankara ile ilişkilerini derinleştirerek batıdan gelen baskıları dengelemek isteyen yönetim, aynı zamanda Suriye sahasının tamamen İsrail’in güvenlik arka bahçesine dönüşmesinden kaçınmaya çalışıyor. Bu çoklu sıkışmışlık hali, Şam’ın bağımsız karar alma mekanizmasını felç ederken, kriz yönetimini giderek daha kırılgan kılıyor.

Sonuç: Güvenlikçi Çıkmaz ve Demokratik Çözüm İhtiyacı

Suriye'nin önündeki tablo açık; eski rejimin yöntemlerini devralarak krizleri salt bir "iç güvenlik tehdidi" olarak gören, sokaktaki açlığı ve itirazı dış müdahalelere havale eden bir aklın ülkeyi istikrara kavuşturma şansı yoktur. Dünün ezilenlerinin bugünün iktidar aygıtını tekeline alarak Kürtlerin, Dürzilerin, Arapların ve diğer tüm inanç ile kimliklerin haklarını yok sayması, çözümsüzlüğü derinleştirmekten başka bir sonuç üretmeyecektir.

Kuzey ve Doğu Suriye halklarının ortaya koyduğu yerel demokrasi tecrübesini askeri operasyonlarla ve diplomatik pazarlıklarla boğmaya çalışmak, merkeziyetçi ulus-devlet ezberinin Suriye halklarına dayattığı tarihi bir yanılgıdır.

Suriye’nin ihtiyacı olan şey; bir askeri gücün diğeri aleyhine kurduğu kırılgan bir tahakküm değil, halkların eşit yurttaşlık zemininde bir arada yaşamasını güvence altına alacak yeni, demokratik bir toplumsal sözleşmedir. Bu sözleşme inşa edilmedikçe, Şam’daki her otorite halkın değil, yalnızca küresel ve bölgesel güçlerin çatışma alanının birer geçici aktörü olarak kalacaktır.

MA / E. Pejder Altan

Beğendim
Bayıldım
Komik Bu!
Beğenmedim!
Üzgünüm
Sinirlendim
Bu içeriğe zaten oy verdiniz.

‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

Bunlar da ilginizi çekebilir

İktidar Yeni Parti'yi süreç dışına itti | #NasılYapmalı

İktidar Yeni Parti'yi süreç dışına itti | #NasılYapmalı

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, 18 Kasım’da yaptığı açıklamayla çözüm süreci kapsamında kurulması planlanan Meclis İzleme Komisyonu’na üye vermeyeceklerini duyurdu. Gerekçe ise iktidarın demokratikleşme konusunda verdiği sözleri yerine getirmemesi, kayyım uygulamalarının sürmesi ve AİHM ile AYM kararlarının uygulanmaması.

6 saat önce
Ayşegül Doğan:  Süreci siyasi ranta dönüştürmeyin

Ayşegül Doğan: Süreci siyasi ranta dönüştürmeyin

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin siyasi hesaplara ve seçim tartışmalarına kurban edilmemesi gerektiğini vurgulayan Ayşegül Doğan, sürecin başarıya ulaşması için bütün siyasi partilerin sorumluluk alması ve demokratikleşme adımlarının geciktirilmemesi çağrısı yaptı

7 saat önce
Hatimoğulları’ndan siyasi partilere

Hatimoğulları’ndan siyasi partilere

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin hiçbir siyasi partinin dar çıkarlarına kurban edilmemesi gerektiğini söyleyen Tülay Hatimoğulları, ‘Ölümler durmuş ilelebet dursun istiyoruz. Kayıtsız şartsız bu süreci herkes desteklemeli. Muhalefeti de desteklemeli, iktidardakiler de desteklemeli. Milliyetçisi de, sosyal demokratı da, solcusu da, sağcısı da; biz barış konusunda toplum olarak 86 milyon yurttaş olarak kilitlenmeliyiz ki barışı, inşasını başarabilelim bu ülkede’ dedi

8 saat önce
Yorumlar

‘Sansür hayır! Habere Özgürlük ve İnsanca yaşamak İçin..!"