Saraçhane Ders (ler)inden 2025 1 Mayıs’ında, Taksime!
Döndük dolaştık yine ve bir kez daha geldik aynı noktaya: 2025 1 Mayıs’ında Kadıköy’e gidiyorlar; dedikleri kocaman lafları, “iddiaları”nı bir kez daha “es” geçip, erteleyerek!
28/04/2025 04:47 | Son Güncelleme : 20/11/2026 05:27 | Okunma Sayısı : 425 | Sibel Özbudun
Saraçhane Ders (ler)inden 2025 1 Mayıs’ında, Taksime!
Sibel Özbudun-Temel Demirer
“Sarayda yaşayan başka,
Kulübede yaşayan başka düşünür.”[1]
Döndük dolaştık yine ve bir kez daha geldik aynı noktaya: 2025 1 Mayıs’ında Kadıköy’e gidiyorlar; dedikleri kocaman lafları, “iddiaları”nı bir kez daha “es” geçip, erteleyerek!
Malum: Her yıl olduğu gibi bu yıl da 1 Mayıs öncesi Taksim Meydanı’nda kutlama yapılıp yapılmayacağı tartışması yaşandı, yaşanıyor, yaşanacak da! Hükümet, beklendiği üzere “Taksim”i yine 1 Mayıs kutlamalarına kapattı…
“1 Mayıs kutlamaları için Taksim’i 1977’den sonra ilk kez Erdoğan açtı” diye böbürlenen AKP ve yandaş medyası, alanın ne oldu da kapatıldığını yine söylemiyorken; birileri de bu keyfiliğe boyun eğiyor.
“Taksim Meydanı’nda kutlama yapmak şart mı?” diyenlere bir kez daha hatırlatalım: Taksim’in işçi sınıfı ve radikal sosyalistler için elbette anlamı var. 1977’de devlet güçlerinin Taksim’de gerçekleştirdiği katliam, egemenlerin işçi sınıfı ve emekçilere karşı yürüttüğü savaşın yeni bir merhaleye evrildiğinin göstergesiydi: izleyen baskıcı uygulamalar, yasaklar ve nihayetinde 1980 darbesiyle birlikte askeri rejim eliyle hayata geçirilen örgütsüzleştirme ve yoksullaştırma dayatmacılığı, 1 Mayıs katliamının gerisindeki “niyet”i gözler önüne olanca açıklığıyla serer. Şimdi bize “unutun bunları,” diyorlar… Bin kez hayır! 1977 1 Mayıs Taksim’inden vaz geçmek, işçi sınıfı belleğinden vaz geçmektir…
Rusya’da 1905’deki “Kanlı Pazar” ile Ekim Devrimi’nin gerçekleştiği Uritski Meydanı nasıl bir öneme sahipse, bizim için de Taksim öyledir, ve öyle kalacaktır.[2]
Tam da bunun için Antonio Gramsci’nin, “Toplumu, mülk sahibi sınıfların çılgın ve kudurmuş güçlerinin sürüklediği ekonomik yıkım ve barbarlık uçurumuna düşmekten yalnızca işçi sınıfı kurtarabilir”; Bertolt Brecht’in, “İşçi sınıfının insanlığa karşı hiçbir borcu yoktur. İnsanlık ona borçludur,” saptamalarına büyük değer verenlerden olarak, liberallerin, ulusalcıların, CHP takipçilerinin 1 Mayıs manipülasyonları artık sadece midemizi bulandırıyor!
Daha bir yıl önce, 2024’de sendika bürokratlarının, “Yasak meşru değil, halk Taksim’de olacak… 1 Mayıs Taksim’dir… İşçiler, sendikalar ve aydınlar iktidarın yasak kararına inat 1 Mayıs’ta Taksim’e çıkmakta kararlı...” ifadeleri unutulabilir mi?
Hatırlayın: AYM kararını anımsatarak 1 Mayıs’ı Taksim Meydanı’nda kutlama kararlılığını vurgulayan DİSK Başkanı Arzu Çerkezoğlu “1 Mayıs’ta Taksim’de olmak işimize, ekmeğimize, emeğimize, onurumuza sahip çıkmaktır,”[3] demişti.
Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK), Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB), Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve Türk Dişhekimleri Birliği (TDB) tarafından 1 Mayıs programına ilişkin ortak açıklamada 1 Mayıs İşçi Bayramı’nı Taksim’de kutlayacaklarını duyurup; “Taksim’de olmak işçinin, emekçinin hakkıdır. Omuz omuza emekçilerin taleplerini haykıracağız,”[4] iddiasıyla Anayasa Mahkemesi kararına, CHP’ye güvenenler Saraçhane’deki barikatları ilk terk edenler oldu!
İktidarın abluka altına aldığı İstanbul 2024 1 Mayıs’ında Saraçhane’de toplanan kitleye polis adım attırmadı. 1 Mayıs’ta Saraçhane’ye çağrı yapan DİSK ve KESK alanı ilk terk eden örgütler oldu.
Saat 10.00’a yaklaşırken birkaç küçük grup tarihi su kemeri önüne kurulan barikatın önüne yürümeye başladı. Barikat önünde, “Her yer Taksim, her yer direniş”, “İşçilere değil patronlara barikat” ve “Yaşasın 1 Mayıs” sloganlarını attı. Ardından DİSK heyetinin ‘polisle görüşmek üzere’ barikata doğru yürümesi Saraçhane’de toplanan kitle içinde heyecana neden oldu. Birkaç dakika dahi sürmeyen görüşmeden sonra DİSK Başkanı Arzu Çerkezoğlu ve DİSK Yönetim Kurulu üyeleri hızla DİSK otobüsünü konuşlandırdıkları caddeye döndü.
DİSK heyetinin hızla otobüse dönmesi DİSK heyetiyle beraber barikata yürüyen kitlenin heyecanını dindirmeye yetmedi. Tertip komitesi toplantısı esnasında polis barikata yüklenenlere biber gazı ve plastik mermiyle müdahale etti. Barikata yüklenen kitle kimi zaman sloganlarla, kimi zaman şarkılarla barikatı aşmanın yollarını denedi. Saraçhane’den Taksim’e yürüme kararını alan, emekçileri Saraçhane’ye sıkıştıran DİSK, KESK, TMMOB, TTB ve TDB barikata yüklenenler arasında yer almadı.
Tertip komitesinin toplantısı bitti. Toplantının ardından DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu açıklama yapmak üzere otobüsün terasına çıktı. Arzu Çerkezoğlu, polisin tarihi su kemeri önündeki müdahalesi devam ederken konuştu. Otobüsün önünde DİSK, KESK ve CHP vardı. Çerkezoğlu burada yaptığı kısa konuşmada, “Buradaki irade zengini daha zengin, yoksulu daha yoksul yapan bu adaletsiz düzene karşı Türkiye işçi sınıfının, emekçilerin, halkın iradesidir. Bu irade, bizi yoksullaştıracak politikalar hayata geçirirken bizleri yerli halk olarak görenlere karşı Türkiye halkının irade beyanıdır. Bu meydan bundan sonra attıkları her adımda bu iradeyi görecekler. Bu iradeyi tanıyacaklar” dedi.
Çerkezoğlu’nun konuşmasından sonra “1 Mayıs faaliyetinin sonlandığı” anonsu yapıldı. CHP, DİSK ve KESK üyeleri alandan ayrıldı. Kitle bu karara tepki gösterdi. Tertip komitesince yapılan duyurunun ardından polis müdahalesi sertleşti.[5]
Ardından, gözaltılar ile sonrası malum!
1 Mayıs 2024’de Adıyaman Karadağ’daki bir inşaatta çalışan Cezayirli Abdelkarım Boudjemah’ın (24) çalıştığı esnada üzerine inşaat kalıbı düşerek öl(dürül)düğü[6] söz konusu kesite ilişkin herhangi bir öz eleştirel değerlendirme yap(a)mayan DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, 2025 1 Mayıs’ı yaklaşırken, “Türkiye’nin dört bir yanındaki meydanlarda buluşmaya, İstanbul’da da bu yasakçı tutum karşısında Taksim irademize sahip çıkarak milyonlarca sınıf kardeşimizle birlikte Kadıköy Meydanı’nda 1 Mayıs’ı kutlamaya karar verdik,”[7] açıklaması yaparken (“Taksim iradesine sahip çıkarak Kadıköy’de kutlamak” ne demekse??); DİSK, KESK, TMMOB, TTB “1 Mayıs İşçi Bayramı’nda Kadıköy Rıhtım Meydanı’ndayız,” demesine dediler de; “1 Mayıs’ta Taksim gereklidir, haktır, mümkündür!”[8] itirazları hemen yükseldi.
Açıklamanın hemen ertesinde, 1 Mayıs’ta Kadıköy kararının geniş bir mutabakatla alındığını ifade eden Arzu Çerkezoğlu kararı birlikte aldığı yapıların toplantıda ayrı, kamuoyunda ayrı tutum sergilemesini eleştirdi. Bu mutabakatın arkasında durduklarını ve politik gerekçelerini anlatmaya çalıştıklarını ifade eden Çerkezoğlu, eğer bu kararı tek başlarına savunacaklarsa o zaman kendilerinin de DİSK Genel Merkezi önünden Taksim’in yolunu tutabileceklerini belirterek[9] ekledi:
“Biz, toplantı tutanaklarına da yansıyan bu geniş mutabakata uygun davrandık, sorumluluğunu aldık. Bugün de bu mutabakatın arkasında duruyor, ‘ölü taklidi’ yapmıyor, politik gerekçelerini anlatıyoruz. Gelin, iç tartışmalara takılmadan, etkileşimlerin değil, iş yerlerinin ve gerçek hayatın sesine kulak vererek, Türkiye’nin dört bir yanında coşkulu ve kararlı 1 Mayısları hep birlikte inşa edelim!”[10]
Politikada buna “top çevirmek” ya da “demagoji” denir!
Demagoglar için emek “en yüce değil, en cüce değerdir” artık!
Postmodern anlatının “sınıftan kaçış”ları 1 Mayıs tutumlarıyla net biçimde ortaya çıkmıştır! Sınıfsallıktan azade yasalcı bir liberalizm öne çıkmaktadır.
“Yasalar”a yaslananlara sormak gerek?!
“Taksim Meydanı’nda gösteri olursa insanların meydanda gezme, esnafın iş yapma özgürlüğü engellenir... ‘Güvenlik sorunları çıkar,’ türünden ‘ucuz gerekçelere’ sarılanlara değil kargalar, IQ seviyesi 30 üzeri olan az akıllılar bile katıla katıla güler.
Taksim’i kapatacağız diye, neredeyse tüm İstanbul’u, Türkiye polisinin yarısını, TOMA’ları kullanarak kapattılar. Görüntüler savaş alanını andırıyordu. 1960, 1971, 1980 sıkıyönetim ve askeri yönetim görmüş olanlar dahi böyle bir Saraçhane savunması görmemişti. Su kemerlerinin üzerinde keskin nişancılar. Namlular belediye binasının önündeki parka dönüktü.
Bu kadar şeyi göze alıp 1 Mayıs için Saraçhane’ye koşan “İnsanlar soruyordu, ‘Madem yürümeyecektiniz, neden insanları Saraçhane’ye topladınız’?”[11] Arif Nacaroğlu’nun ifadesiyle…
Haksız değillerdi elbette…
Çünkü onlar krizle sarsılan coğrafyamızın en zor dönemlerden birini yaşıyordu ve emekçilerin milli gelirden aldığı pay yüzde 26’ya düşmüştü.
Kapitalizmin azgınlaştığı, neo-liberalizmin tüm haklara saldırısıyla işçi haklarının savunulmasının her geçen gün daha zorlaştığı kesitte, sendikalaşma oranı yüzde 15’in altındaydı; özel sektörde yüzde 5’i bile bulmuyordu. Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu’nun (ITUC) 148 ülkeyi kapsayan raporuna göre Türkiye, 2023’de “çalışanlar için en kötü 10 ülke” arasında yer alıyordu.[12]
Bunlar yetmezmiş gibi, “2002’de ücretle çalışanların istihdamdaki payı yüzde 50 idi. 2024’de bu pay yüzde 70’in üstüne çıktı”![13]
Görülmesi gerek: Karl Marx’ın “Modern sanayinin gelişmesinin dengeyi her gün biraz daha işçinin aleyhine, kapitalistin lehine değiştirmek zorunda olduğunu ve bundan dolayı kapitalist üretimin genel eğiliminin, ücretlerin ortalama düzeyini yükseltmek değil, düşürmek, ya da emek değerini az çok en alt sınırına indirmek olduğunu göstermeye yetecektir,”[14] biçiminde tarif ettiği hâl, XXI. yüzyılda da güncelliğini koruyor.
Avrupa Sendika Konfederasyonu verilerine göre, 2022’de Avrupa ülkelerinde bir haftalık tatil yapamayan işçilerin sayısı 2 milyon kişi artış göstererek 39.7 milyona çıktı. Tatil yoksulluğundaki en büyük artış Fransa’da gerçekleşirken;[15] eşitsizlik toplumsal sınıflar, toplumsal mekânlar, bölgeler ve ülkeler arasında ve küresel çapta tarihte görülmemiş ölçüde derinleşmiş durumdadır. Daha da önemlisi, bu çaptaki eşitsizliği dünya zenginleri lehine meşru kılacak olanaklar da tükenmiş görünüyor. Tam da bu nedenle, zaman, emekçi sınıflar bakımından isyanlar ve devrimler zamanıdır.
1 MAYIS’IN MEYDANI TAKSİM VE AKP
1 Mayıs bir meydan kavgası değil, sınıf kavgasıdır ve Taksim de onun simgesidir. Çünkü 1 Mayıs kanla yazılmış bir emek hareketinin anma tarihidir.
İlk kez 8 saatlik çalışma günü talep eden işçiler 1856’da Avustralya’da eylem yapmış, bunu 1886’da 1 Mayıs günü Amerika’nın Şikago kentinde yapılan ve 4 Mayıs’a kadar süren eylemler izlemiştir. Eylemlerin yapıldığı Haymarket (Samanpazarı) meydanına atılan bir bomba sonucu polis ve işçilerden ölen olmuş, olayın sorumlusu olarak beş sendikacı yargılanmış ve 1877’de idam edilmişlerdir.
1889’da İkinci Enternasyonal 1 Mayıs’ı birlik, mücadele ve dayanışma günü olarak kabul etmiş ve o tarihten sonra 1 Mayıs’lar tüm dünyada dayanışma ve hak talep etme günü olarak anılmaya başlamıştır. Bayram değildir. Emeğin en yüce değer olduğunu hatırlatma günüdür
Bir kez daha: 1 Mayıs bayram değildir. Sermayenin hiç dinmeyen sömürüsüne karşın işçi sınıfının haklı direnişinin, dayanışmasının sergilendiği, beklentilerinin yöneticilere hatırlatıldığı ve geçmiş acıların anıldığı gündür.
AYM bile kararında Taksim Meydanı’nın 1 Mayıs İşçi Bayramı ile özdeşliğini tescil eder; bu bağlamda Taksim’de 1 Mayıs kutlamasını engellemek, hak ihlâlidir.
Buna rağmen AKP hükümeti 1 Mayıs’ın İstanbul’un en önemli ve merkezi meydanında kutlanmasını engellemeye çalışırken bu günün dünyanın önde gelen şehirlerinde, bu şehirlerin en önemli meydanlarında ve en merkezi yerlerinde kutlandığını gözardı ediyor. Oralarda bizdeki gibi fobiler ve tabular pek yok; “Trafik aksar, şehir merkezinde gösteri olmaz” diye saçma sapan gerekçeler pek yok. Tersine dünyanın büyük kentlerinde 1 Mayıs gösterileri en merkezi ve en önemli meydanlarda yapılıyor. İşte dünyanın 1 Mayıs meydanları:
Londra’nın Trafalgar Meydanı: Londra’nın merkezindeki en büyük ve en önemli meydanlardan biri. Sadece 1 Mayıs’a değil geçmişten bugüne çeşitli siyasal ve toplumsal gösterilere de ev sahipliği yapıyor.
Paris’in Bastille Meydanı (Place de la Bastille): Paris’te 1 Mayıs gösterilerinin yapıldığı meydan Paris’in en merkezi yerlerinden biri ve aynı zamanda 1789 Fransız devriminin simgesi.
Washington DC’de Union Station, Capitol Building, Beyaz Saray güzergâhı: 1 Mayıs gösterileri bu güzergâhta yapılıyor. Bu güzergâh Washington DC’nin kalbi sayılır. Ankara’da TBMM veya Anıtkabir’in hemen yanında 1 Mayıs gösterisi yapmakla eşdeğer.
New York’ta Union Square: New York Manhattan’daki önemli ve tarihi meydanlardan biri. Bu meydan da geçmişten bu yana gösterileriyle meşhur.
Moskova’da Kızıl Meydan: Siyasal ve tarihsel önemi ve konumu üzerinde fazla söze hacet yok. Sadece Moskova’nın değil Rusya’nın hatta dünyanın en önemli meydanlarından biri ve Kremlin’in önü.
Berlin’de Alexanderderplatz (Alexander Meydanı): Berlin’in önemli meydanlarından biri, Roma’da San Giovanni Meydanı, Sidney’de Macquarne Caddesi ve Parlamento önü; Viyana’da City Hall (Belediye Önü), Atina’da şehir merkezi, Barcelona’da şehir merkezi, Belfast’ta Art College Square (şehir merkezi), Havana’da Devrim Meydanı, Hong Kong’da Victoria Park ve Hükümet Meydanı, Los Angeles’ta şehir merkezi, Manila’da City Hall (Belediye) ve Başkanlık Sarayı Önü, Tel Aviv’de Rabin Meydanı.
1 Mayıs dünyanın önde gelen şehirlerinin en merkezi ve en önemli meydanlarında kutlanıyor. İşçiler, emekçiler şehirlerin en merkezi yerlerinde seslerini yükseltiyor.[16]
Kolay mı?
Doğası gereği 1 Mayıs sınıfsal bir öze sahip olmadır; Taksim yasağının gerçek gerekçesi! Yani yasağın kökeni 1977 1 Mayıs’ına dayanır. Sınıf mücadelesinin yükselişini 77 Taksim Katliamı ile durdurma girişimi, devrimci sürecin önünü kesmeye yönelik karanlık hesaplar bugün net bir şekilde açığa çıktı.
1977 1 Mayıs katliamından sonra adım adım uygulamaya alınan otoriter baskıcı süreç, coğrafyamızda işçi sınıfının devrimci gelişiminin değerleri ve kazanımları üzerinden yürürlüğe konuldu. Taksim yasağıyla başlatılan ve sendikaları dağıtmaya yönelik girişimler olağanüstü mahkemelerle sürdürüldü. Bu girişimler karşısında 1980’e kadar toplumsal güçlerin direnişi çeşitli provokasyon ve terör uygulamalarıyla paralize edilerek, baskıların yolu açıldı.
Bu süreç, Taksim yasağıyla başladı. Taksim alanının alınması sembolik öneminin ötesinde, sınıf mücadelesinde başarma yolunda güveni ve motivasyonu, gericiliğin geriletilmesi ve demokrasi mücadelesinde bir atılımı ifade edecektir. Coğrafyamızda emek ve özgürlük mücadelesinin üzerindeki ölü toprağını ortadan kaldıracak ideolojik ve kitlesel bir eyleme dönüşen bir işlev görmesi açısından, Taksim’in 1 Mayıs Alanı olarak kazanılması bu nedenle önemlidir.
Bu özelliğiyle Taksim Meydanı şahsında işçi sınıfının “Birlik, Mücadele ve Dayanışma Günü”, işçilere, bölünmüşlük ve dağınıklığa son vererek birleşip güç olmaya, yani örgütlülüğe; kapitalistler ve hükümetlerinin yoğunlaştırdıkları sömürü ve zorbalığa karşı mücadeleye ve hem birbirleriyle hem de sömürü ve zorbalığa uğrayan geniş emekçi kitlelerle kapitalistler ve hükümetlerinin saldırılarına karşı dayanışmaya olan yaşamsal ihtiyaçlarını bir kez daha hatırlatır.
AKP bunun farkındadır ve 2013’den beri Taksim’de 1 Mayıs’(lar)ı engellemektedir.
Siz bakmayın 2009’dan sonra Taksim’i yeniden açan AKP ve Erdoğan’ın “özgürlükçü” söylemine! O söylem baştan aşağıya yalandır ve 2013 sonrası yasaklar yeniden başlayınca, yalan ayan beyan ortaya çıkmıştır.[17]
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan 1 Mayıs kutlamaları ve Taksim tartışmaları ile ilgili olarak, “İşçimizin alın teri, Taksim Meydanı’na sığmayacak kadar büyük” diyerek ekledi: “1977 yılında Taksim’de kaybettiğimiz 34 işçimizi, emekçimizi rahmetle yad ediyorum. Ancak Taksim’de hayatlarını kaybeden emekçilerimizin isimlerini bile hatırlamayanların, onların aziz hatıralarını kullanarak, bu alanda kitlesel kutlama inadı, 1 Mayıs’ın dayanışma ruhunu zedelemektedir. Bildiğiniz gibi, 1 Mayıs’ta kaybettiğimiz canlarımızı Taksim’de anmak için sendikalarımıza, sınırlı katılımlarına izin verilmektedir”![18]
İstanbul Valisi Davut Gül, “Taksim bu tür etkinliklerin tamamına kapalı. Taksim’in dışındaki herhangi bir alanda kutlanacak” derken;[19] İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya da ekledi: “Taksim’de 1 Mayıs kutlanmaması yasaklama değil kısıtlama, 7 yıldır uygulanıyor. AYM kararı belli,[20] 100 kişi ile toplanıp çelenk bırakılabilir, sendika temsilcileriyle konuştum”![21]
Bunlar böyleyken, bir de burjuva medyası işbaşında... Örneğin 1 Mayıs’ta iktidar manşetlerinde sermayenin hedeflerine yer verdi, yasakları övdü.
2011 ve 2012 yıllarında yasak olmadan Taksim’de kutlanan 1 Mayıslara dair “Tabu yıkıldı”, “Taksim dar geldi”, “Katliamdan şenliğe” manşetleri atan iktidar gazeteleri 2024 1 Mayıs’ında manşetlerinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Taksim dayatmasını masum bulmuyorum” sözlerine yer verdi. Gazeteler işçilerin günü 1 Mayıs’ta saflarını da belli ederek sermayeyi tercih etti.
Bu elbette “tesadüfi” değil; sınıfsal bir gerçektir. Anaakım medya, sermayenindir!
Yalnız edya değil: Örneğin AKP yıllardır sistemli biçimde grev hakkını yok ediyor.[22] Etkili hiçbir greve izin vermiyor. Şirketlerin kârları için milli güvenlik bahanesiyle işçilerin haklarını feda ediyor. Türkiye’de grev hakkı artık kâğıt üzerinde bile değil, ayaklar altındadır. Başkanlık rejimi sonrasında grev yasaklama kararları iyice keyfileşti.
Bakmayın siz grevin Anayasal bir hak olmasına. Bakmayın siz Türkiye tarafından onaylanan uluslararası sözleşmelerin grev hakkını güvence altına almasına. Bakmayın siz Anayasa Mahkemesi’nin “millî güvenlik” bahaneli grev erteleme kararlarını Anayasaya aykırı bulmasına. Türkiye’de aslında grev hakkı yoktur.
AKP hükümetleri Türkiye’yi bir grev yasağı ülkesine çevirdi. 1980 sonrasında en çok grev erteleme/ yasaklama kararnamesi yayımlanan dönem AKP’li yıllar oldu. Öyle ki 2003-2023 kesitinde yaklaşık 90 bin işçi greve çıkabilirken 200 bine yakın işçinin grevi ise yasaklandı. Greve çıkabilen 90 bin işçinin grevlerinin bir bölümü grev sırasında yasaklandığı için gerçekte grev hakkını kullanabilen işçi sayısı 90 binin bile çok altında kaldı.
AKP hükümetleri döneminde bir bölümü Bakanlar Kurulu, bir bölümü OHAL Kararname ve bir bölümü de Cumhurbaşkanı kararıyla olmak üzere toplam 21 grev erteleme (yasaklama) kararı alındı.[23]
Tablo tam da böyleyken;[24] AKP iktidarı yıllardır, 12 Eylül darbesini hazırladığı ve anayasanın 34. Maddesine aykırı olan 2911 Sayılı Yasa’nın valilere verdiği yetkiye sığınarak “Taksim’de 1 Mayıs kutlamalarına” izin vermiyor…
Bu arada 2024’de ise, önce temel referanslarının hukuk ve insan hakları olduğunu ve emeğin kutsallığını vurgulayan, sonra da Taksim’in yasak olduğunu tekrar ilan eden İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın “gerekçeleri”, toplantı ve gösteri yürüyüşü güzergâhları arasında değil, yayalar ve trafik var, güvenlik sağlanamaz, vatandaşların huzuru, teröristler idi![25]
Evet, alınan tedbirler sayesinde kentin zarar görmediğini belirterek, İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’ya, mülki idare amirlerine ve kolluk kuvvetlerine teşekkür eden İstanbul Valisi Davut Gül, “Ulaşım kısıtlaması ve diğer tedbirler nedeniyle verdiğimiz geçici rahatsızlık nedeniyle herkesten özür dilerim,”[26] derken; İstanbul’da işçi ve emekçilerin 1 Mayıs’ı Taksim’de kutlaması AYM kararına rağmen polis biber gazı ve plastik mermilerle engellenirken Cumhurbaşkanı Erdoğan sosyal medya hesabından “tebrik” mesajı yayımladı, “Ülkemizle birlikte tüm dünyada kutlanan 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü’nü tebrik ediyorum. Helal rızık peşinde koşan tüm işçi ve emekçi kardeşlerime selam ve sevgilerimi gönderiyorum,” ifadelerini kullandı.
İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, Taksim’de 1 Mayıs’ı kutlamak isteyen işçi ve emekçileri biber gazı ve plastik mermi ile engelleyen polisleri “tüm dünyaya örnek” diyerek övdü. Yerlikaya, sosyal medya paylaşımında “1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü’nde kanunsuz gösteri ve yürüyüşüne karşı büyük bir ferasetle, sağduyuyla karşı koyan; toplumsal olayların nasıl yönetilmesi gerektiği konusunda, dünyadaki tüm polis teşkilâtlarına örnek olan İstanbul’daki kahraman polislerimize teşekkür ediyorum. Sizlerle iftihar ediyorum. Milletimizin destek ve duası sizlerle.” ifadelerini kullandı![27] Geriye biber gazı, cop, Taksim’e çıkmaya çabalarken yerlerde sürüklenerek, polis tekmeleriyle gözaltına alınanların görüntüleri kaldı…
“Diyalog”, “AYM Kararı”, vb’leri; tümü nafiledir bunların![28] Çözüm sınıf mücadelesinin yükseltilmesidir…
SENDİKA BÜROKRASİSİNE “HAYIR”!
1 Mayıs artık sendika bürokrasisine emanet edilemeyecek ya da Peter Maiwald’ın, “Haber şöyle geldi İşçi B’ye/ O memlekette/ Durum umutsuz./ İşçi B sordu:/ Orada/ Hiçbir işçi yaşamıyor mu?,”[29] dizelerindeki kadar ciddi bir iştir.
“Neden” mi?
Georges Politzer’in, “Sömürücü sınıfların iktidar gücü yalana dayanır,” vurgusuyla müsemma tabloda sedikal bürokrasi işçi sınıfının başına beladır; Jack London’ın, “Emekçi sınıfla ortak hiçbir şeyiniz yok. Sizin adınıza başkaları çalıştığı için elleriniz yumuşacık. Yediğiniz sürüyle şey yüzünden karınlarınız yuvarlacık,”[30] biçiminde betimlediği asalak(lar)dır.
Öz Sağlık-İş üyesi işçilerin ortalama ücreti 30 bin TL iken, yöneticilerinin maaşı 150 bin TL’dir. 182 sendika bürokratına ödenen tutar, 27 milyon 300 bin TL civarındadır![31]
AKP’ye yakınlığı ile bilinen Sağlık Sen yönetimindeki 122 kişi kamu sağlık tesislerinde yönetici pozisyonundadır![32]
AKP döneminde sendikal hareket yüzde 10’un altına, toplu sözleşmeden yararlanan örgütlü işçi oranı da yüzde 5’in altına düşmüşken;[33] sendikal bürokrasi her daim işçi haklarını kesen baltanın sapı oldu![34]
Türk-İş, Hak-İş vb’leri gibi, DİSK de bundan muaf değil elbette!
Hepimize “DİSK yönetimi sınıf kavgasının neresinde?”[35] sorusunu sorduran “DİSK bürokratlarının CHP sevdası”[36] herkesin malumuyken; “DİSK büyürse işçi sınıfı büyür,”[37] sanrıları ajitatif bir yalandan ibarettir.
Saraçhane’de ve ondan da önceki yıllarda yaşananlar bir “sır” değil. DİSK’nin emekçilerin yanında görünüp, oradan soluğu sermaye partisi CHP’nin yanında alması, 1 Mayıs’ı bir politik oyun malzemesine indirgemesidir ve kılavuzu CHP olan DİSK’in tutumu kesinlikle kabullenilmemelidir!
Tekrar pahasına, ısrarla hatırlatıyoruz!
2024’de DİSK Başkanı Arzu Çerkezoğlu, “Taksim Meydanı 1977’den beri yüreğimizdeki yaradır; yeniden yasaklandığı 2013’den beri en büyük hasretimizdir… Bu yıl, 2024 Mayıs’ında yüzümüzü Taksim’e dönüyoruz. Dünyanın her yerinde olduğu gibi ülkemizde de işçilerin ve emekçilerin, 1 Mayıs’ı kendi belirledikleri, kentin en merkezi meydanlarında, İstanbul’da Taksim’de coşkuyla kutlama hakları vardır. Kararları herkes için bağlayıcı olan Anayasa Mahkemesi kararını verdi ve bu karar kesin: 1 Mayıs’ta Taksim’de olmak her işçinin, emekçinin hakkıdır. Bu hakkı engellemek hukuk dışıdır. İşçi sınıfının dünya çapında yürüttüğü ‘Demokrasi’ kampanyasına bizler 1 Mayıs’ta Taksim’de olma irademizi büyüterek güç vereceğiz. Şimdi demokrasi zamanı, şimdi Taksim zamanı diyoruz! Kararımız kesindir: Bizler İstanbul’da 1 Mayıs sabahı bir elimizde karanfil, bir elimizde çocuklarımızla yüzümüzü Taksim’e dönecek ve yürüyeceğiz…”[38]
“Taksim’in 1 Mayıs alanı olduğu gerçeğinin 2013 yılından beri tamamen keyfi biçimde yok sayılmasına, inkâr edilmesine 2024 1 Mayıs’ında artık son verilmelidir… Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve son olarak Anayasa Mahkemesi kararları bu konuda sözünü söylemiştir. 2023 yılında Anayasa Mahkemesi’nin aldığı son karara göre de ‘1 Mayıs’ta Taksim’de olmak her işçinin, emekçinin hakkıdır.’ Bu kesin ve son kararın ardından bizlerin 1 Mayıs’ta Taksim’de olmasını engellemeye çalışmak mümkün değildir. Hiç kimsenin anayasal düzeni tanımama anlamına gelecek olan böylesi bir yaklaşımı savunmamasını umut ediyoruz... İdarenin görevi bize başka bir alan göstermek değildir, bizim anayasal bir hak olarak gerçekleştireceğimiz bu barışçıl etkinliğe katılanların güvenliğini sağlamaktır. İktidar hukuk dışı bir yasakla 1 Mayıs’ı huzursuzluk gününe çevirme inadından artık vazgeçmeli…”[39]
“Cumhuriyet’ten, halkın egemenliğinden söz ediyorsak, toplumun 4’te 3’ü ücretliler. Emeğimize, Cumhuriyet’e sahip çıkmalıyız,”[40] derken Anayasa Mahkemesi’nin kararını hatırlatan DİSK Genel Sekreteri Tayfun Görgün de, “İzin istemedik, sendikal bir eylem içim izne gerek yok… Doğrudan bu karardaki ifadelerle söylersek, ‘1 Mayıs’ta Taksim’de olmak her işçinin, emekçinin hakkıdır’ ve bizler de bu hakkı kullanacağız,”[41] diye eklemesine eklemişti ama! Saraçhane barikatlarını ilk terk edenler de yine o sendikal bürokratlar ile CHP’leri oldu…
TARİH VE DEVLET REFLEKSİ NOTLARI!
Egemenler, 1 Mayıs’ı hiç sevmedi. Sağı ile ezdi “reformist (denilen!) solu”yla da manipüle ederek, “ehlileştirme”ye kalkıştı!
Kolay mı?
Tarihte büyük günler, büyük kavgalar sonucu doğmuştur. Bu, 1 Mayıs için de böyledir.
İşçi sınıfının uluslararası birlik, dayanışma ve savaşım günü olarak 1 Mayıs, işçi sınıfının burjuvaziye karşı yürüttüğü, emek ve özgürlük eksenli mücadelenin sonucunda doğmuş ve dünya işçi sınıfının savaşımı tarihine altın harflerle geçmiştir.
İlk kez 1856’da Avusturalya’nın Melbourne kentinde taş duvar ustaları ve inşaat işçileri uzun çalışma saatlerine karşı çalışma saatlerinin 8 saate düşürülmesi talebinde bulunarak iş bırakıp, 21 Nisan 1856’da Melbourne Üniversitesi’nden Parlamento Evi’ne kadar bir yürüyüş gerçekleştirdiler. Avusturalyalı işçilerin ardından ABD’de ki işçiler de aynı taleplerle iş bırakıp eyleme geçti.
1880’li yıllardan sonra dünyanın pek çok ülkesinde aynı talepler doğrultusunda kitlesel grevler yaygınlaşmaya başladı. 1889’da Uluslararası İşçi Kardeşliği Teşkilâtı Paris Kongresi’nde yılın bir gününü işçilerin ortak bayramı ve mücadele günü ilan edilmesi kararını aldı.
ABD’li sendikacıların önerisi üzerine o günün “1 Mayıs” olması kararı alındı ve o günden bugüne, 1 Mayıs işçi sınıfının ve ezilen dünya halklarının “birlik, mücadele ve zafer” günü olarak kutlanageldi.
Evet, uluslararası birlik ve mücadele günü olarak 1 Mayıs, emeğin başkaldırı tarihinin ücretli köleliğe meydan okumasıydı ve işçi sınıfının XIX. yüzyılda yaşadığı sefaletle mücadelesinin günü olarak ortaya çıktı; Friedrich Engels’in, İngiltere’de işçi sınıfının durumunu şu sözlerle anlattığı koşullarda:
“Bu işçilerin kendilerine ait mal ·ve mülkleri yoktur; geçimleri tamamen ücretlerindendir, yani genelde elden ağza gider. Tümüyle atomlardan oluşan toplum onların durumu hakkında parmağını kıpırdatmaz; kendilerine ve ailelerine bakmalarını onlara bırakır, ama onlara bunun araçlarını etkin ve sürekli bir biçimde vermez. Her emekçi, hatta en iyileri bile, o nedenle, sürekli olarak işini ve aşını yitirme tehdidine, yani açlıktan ölmeye açık yaşar ve bir çoğu böylece yiter gider...”[42]
Söz konusu mücadelenin en önemli taleplerinden biri de 8 saat işgünüydü. Avusturya’dan, Yeni Zelanda’ya yürütülen mücadelelerle bu hak kazanıldı.
ABD’de Chicago’lu işçilerin 8 saat mücadelesi Albert Parsons’un, “Eğer asılırsam cani olduğumdan değil, emekçi olduğumdan asılacağım!” haykırışıyla betimlenirken; mücadelenin önderleri idam sehpasına götürülürken o dönemde Enternasyonal marşı olan Marseillais’i söylediler. August Spies’in asılmadan önceki son sözleri “Gün gelecek sessizliğimiz, bugün astığınız seslerden çok daha büyük olacak,” olurken; 1 Mayıs’ı tarihe Uluslararası İşçi Bayramı olarak geçirdiler…
Nihayetinde II. Enternasyonal, 1886 Amerikan grevi ve mücadelede hayatını kaybeden işçilerin anısına 1890’da 1 Mayıs’ı Uluslararası Birlik, Mücadele ve Dayanışma Günü ilan etti.
Coğrafyamıza gelince: Yerkürede işçi sınıfı mücadelesine paralel olarak, sanayileşen ve modernleşen Osmanlı’da da XIX. yüzyılın ikinci yarısı işçi eylem ve grevlerine sahne olmaya başladı. Tanzimat döneminde ilk kez Hasköy tersanesinde, ücretlerini alamayan işçiler greve çıkarken, bunu aynı yıl telgraf işçilerinin grevleri izledi.
Osmanlı’da işçi hareketinin en fazla yoğunlaştığı yerler, Selanik, İstanbul ve İzmir’di. Tanzimat’tan Abdülhamit dönemine kadar, zam, iş koşulları gibi gerekçelerle greve ve eylemlere çıkan Osmanlı işçi sınıfının yükseliş dönemi ise 1908 oldu. II. Meşrutiyetin ilan edildiği yıla, fabrikalarda, tersanelerde, demiryollarında direnişe geçen işçilerin mücadelesi damgasını vuracaktı.
Hükümetteki İttihatçıların grev ve sendika yasaklarına rağmen 1909’da ilk kez düzenlenen 1 Mayıs, 1908 grevlerinin yaktığı ateşi yeniden alevlendirdi. Aynı yıl yine Selanik ve Ürgüp’te başlayan grevler bu kez Anadolu’ya yayıldı, Bursa, Bilecik ve Adapazarı’nda işçiler greve çıktı. Dört dilde ortak yayınlanan 1 Mayıs bildirisinde, emeğe dair yasaların yanında herkes için seçme ve seçilme hakkı da istendi. Bursalı ipek işçisi kadınlar gazetelere mektup yazarak, sefaletlerini ve mücadelelerini ülkenin diğer illerindeki sınıf kardeşlerine şöyle duyuruyorlardı:
“Daima eziyet, daima felâket. Daima sıkıntı ve sefalet. İşte günlük durumumuz, dileğimiz. Duyarlı insanlar, var olan toplumun bolluk ve mutluluğunu yöneten düşünürler topluluğu, işçi kızların genel çığlıkları karşısında niçin bu derecede dilsiz kalıyorlar?”
1912’de ise ilk kez İstanbul’da Pangaltı’da 1 Mayıs eylemi düzenlendi. İşgal altındaki İstanbul’da Osmanlı Sosyalist Fırkası’nın örgütlediği 1 Mayıs’ta işçile,r Hürriyet Meydanı’nda “Bağımsız Türkiye” pankartı ile yürüdüler.
1923’de kutlanan 1 Mayıs’ta yerli ve yabancı şirketlerde çalışan işçiler greve çıkarak yabancı şirketlere el konulmasını, 1 Mayıs’ın resmen işçi bayramı olarak tanınmasını, sekiz saatlik işgününü ve sendika, grev haklarını talep etti.
Yürütülen mücadelenin karşılığı olarak 1923’de 1 Mayıs resmen işçi bayramı ilan edilse de hemen 1924’de engellendi. Sekiz saatlik işgünü talebinde bulunan işçiler tutuklandı ve gösteriler yasaklandı. Ardından 1925’de Takrir-i Sükûn kanunu ile 1935’e dek 1 Mayıs yasaklandı.
Ancak 1935’de manipüle ederek, “ehlileştirme” operasyonuyla 1 Mayıs “Bahar ve Çiçek” bayramı ilan edildi.[43] Lakin işçi sınıfının kararlı mücadelesi, 1970’ler itibariyle 1 Mayıs’ı Türkiye’nin toplumsal mücadeleler tarihi içerisindeki en önemli günlerden biri hâline getirdi. 1976’da Taksim Meydanı’nda ilk kitlesel 1 Mayıs gerçekleştirildi
Bir yıl sonra, 1977’de ise katliamı devreye sokuldu!
Böylelikle Türkiye’nin en büyük kitle gösterisi ve en vahşi katliamlarından birisi yaşandı. Emperyalizm ve işbirlikçi burjuvazi CIA’sı, Kontgerilla (onun sivil kolu Ülkü Ocakları) ve MİT’in eliyle yükselen halk muhalefetini sindirmek için 34 insanın katledildiği büyük bir provokasyon planı yaşama geçirildi.[44]
Daha sonra yapılan araştırmalar, incelemeler, ifşaatlar katliamın kontgerilla faaliyeti olduğu gerçeğini ortaya koyacaktı. MİT’ten sorumlu başkan yardımcılarından Sadi Koçaş 8 Mayıs 1987’de Hürriyet Gazetesi’ne röportajda 1 Mayıs Katliamını kontrgerillanın gerçekleştirdiğini itiraf ederek, “1 Mayıs olayının o gün ortaya çıkmadığını, 1968-1969 ve 1970’lerden itibaren en az 7-8 senelik olayların bir birikimi olduğunu” söyledi.
İtiraftan da anlaşılacağı gibi kontrgerilla sadece 1 Mayıs 1977’den değil, karanlıkta kalan cinayet ve katliamlardan da sorumluydu.
Özetle 1977 1 Mayıs’ı 12 Mart sonrası yeniden yükselişe geçen toplumsal muhalefeti bastırmak için emperyalistler ve onların yerli işbirlikçilerince gerçekleştirişmiş bir katliamdı. Sonrasında devrimci yükselişi engellemek için Çorum, Maraş vb. katliamlar tezgâhlandı.
Bunlarında yetmediği yerde 24 Ocak neoliberal “dönüşüm”ünün ebesi, 12 Eylül darbesi devreye sokuldu.
Burada durup işçiler ve 1 Mayıs konusunda devlet refleksine ilişkin bir şeylerin altını çizerek hızla sıralayalım:
İstanbullu işçiler Taksim’i ilk kez 26 Ağustos 1950 günü “komünizmi tel’in” için doldurmuşlardı. O zaman devlet arkalarındaydı. 15 Mart 1953 günü patronları protesto etmek için çıkmaya çalıştıklarında ise devleti karşılarında buldular![45]
İstanbul Valiliği, 2024’de 1 Mayıs için Taksim’de çelenk bırakmak isteyen Emniyet Teşkilâtı Sendikası’na izin vermedi![46]
AYM’nin hak ihlâli kararına rağmen, İçişleri Bakanlığı 1 Mayıs için Taksim’e yasak koydu. İktidar İstanbul’u abluka altına alırken, Saraçhane’de bir araya gelen işçilerin Taksim’e yürümek istemesi üzerine polis müdahalede bulundu![47]
İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, 1 Mayıs nedeniyle Taksim Meydanı’na çıkmak isteyenlere yönelik polis müdahalelerinde 210 kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Bakan Yerlikaya, Türkiye genelinde ise 226 kişinin gözaltına alındığını bildirdi![48]
Devlet 2023 yılında gerçekleşen 1966 işçi ölümünün sadece 69’unu inceledi![49]
İşçi alacaklarının hesaplanmasında kullanılan yasal faiz oranı 19 yıl aradan sonra yüzde 9’dan yüzde 24’e çıkarıldı. Faiz oranının çok yetersiz olduğu vurgusuyla Avukat Özveri, “Açık bir sınıfsal tercihtir. İşçinin parası pula dönüyor,” dedi![50]
Balıkesir’in Karesi ilçesinde 24 Aralık’ta bir patlayıcı fabrikasında meydana gelen, 11 işçinin yaşamını yitirdiği patlamada ölen işçiler “kusurlu” sayıldı. Patlamada yaşamını yitiren kadın çalışanlar Selin Karanlıkoğlu ve Özlem Ö<span style="mso-bidi-font-size: 12.0pt; font-family: 'Abadi',sans-serif; color: #074f6a
Bunlar da ilginizi çekebilir
‘Fon krizi’ son kriz olabilir mi?
Erdoğan rejimi, 2026 “fon krizi”nin çalkantıları içinde açık denizde apansız patlak veren fırtınaya yakalanmış arızalı bir tekne gibi her gelen dalgayla biraz daha savruluyor. Bu krizin derinliğini ve kendine özgü dinamiklerini teşhis edemeyenlere ve 2015’ten bu yana birbirini izleyen darbeler sürecinde yenilgici bir ruh haline kapılanlara, bu da 25 yıldır gelip giden, bir süre sonra yatışması kaçınılmaz bir başka kriz gibi görünebilir.
6 saat önceKürt Sorunun Çözümünde MİT Başkanı,Bahçeli'nin...
Çözüm Sürecinin Hangi Aşamasındayız. Çözüm sürecine dair birinci, ikinci, üçüncü aşamalar gibi sıralamalar yapılıyor. İlginç olan bu sıralamaları devlet yapmıyor. Kürt Politik Hareketi yapıyor. Bu sürecin iki temel aşaması var. Birincisi PKK’nin Silahlı Mücadeleyi sonlandırma kararı ve bunun hayata geçirilmesi. İkincisi ise birincisine bağlı olarak devletin atacağı hukuki, politik ve toplumsal adımlardır.
2 gün önceİspanya’daki hareketlerin arka planı: Soldaki kopuş..!
İspanya’da son yıllarda sınıf mücadelesinin yeniden canlanma dinamikleri ve kiracılar hareketinin yaptığı büyük atılımın arka planında, en genç kuşak işçilerin ve öğrenci-genç işçilerin hızla siyasallaşma ve yeni mücadele kanalları açma süreçleri var. Özellikle Bask, Katalonya ve İspanya solunda 2018-2024 döneminde yaşanan “büyük ayrışma ve kopuş dalgası”, genç kuşakların daha devrimci bir eğilimle yeniden örgütlenmesine ve mücadelesine yeni bir motivasyon, taban inisiyatifi ve yeni kanallar açmaya başladı.
5 gün önce


Yargıtay'da kaybolan dosya ile Gürsel Tekin'in alakası var?