Ekin

Türkiye'de İfade ve Basın Özgürlüğü

 

Türkiye’de Basın ve İfade Özgürlüğü

Ali Barış Kurt tutuklandı; AYM’den gazeteci Yelda Çiçek’e ilişkin “hak ihlali” kararı; BirGün gazetesinden 3 gazeteci gözaltına alındı; Gezi davasında 3 beraat 

Gazeteci Ali Barış Kurt tutuklandı 

Yargıtay tarafından 2 yıl 4 aylık hapis cezası onanan gazeteci Ali Barış Kurt, 7 Şubat günü İstanbul'da gözaltına alındı. Sosyal medya paylaşımları ve gazetecilik faaliyetleriyle suçlanan Kurt, Bostancı İlçe Emniyet Müdürlüğüne götürüldü.  

 8 Şubat’ta Kartal Adliyesi’ne sevk edilen Kurt, tutuklanarak Maltepe 1 No’lu L Tipi Kapalı Cezaevi'ne götürüldü. 

AYM’den gazeteci Yelda Çiçek’e ilişkin “hak ihlali” kararı

Anayasa Mahkemesi, Diyarbakır'da belediyelere kayyum atanmasına karşı 21 Ağustos 2019'da düzenlenen protestolara ilişkin haber takibi yaparken gözaltına alınan gazeteci Yelda Çiçek hakkında hak ihlali kararı verdi. 

Anayasa’nın 36. Maddesi'nde güvence altına alınan "adil yargılanma hakkı”nun ihlaline hükmeden AYM, dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır 4. Asliye Ceza Mahkemesine gönderdi. 

Çiçek hakkında "20911 Sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet etmekten" iddianame hazırlanmıştı. İddianameyi kabul eden Diyarbakır 4. Asliye Ceza Hakimliği, Yelda Çiçek'e 22 Eylül 2021’de görülen karar duruşmasında 1 yıl 8 ay hapis cezası vermişti. Hakimlik, hükmün açıklanmasının geriye bırakılmasına karar vererek, cezayı ertelemişti. Çiçek'in avukatı karara, itiraz etmiş, Diyarbakır 11. Ağır Ceza Mahkemesi hükmün geri bırakılmasına yönelik karara yapılan itirazı reddetmişti. 

Çiçek bunun üzerine avukatı aracılığıyla basın ve ifade özgürlüğü hakkının ihlal edildiğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştuu. Başvuruda, Yelda Çiçek’in gazetecilik faaliyeti kapsamında protesto eylemini takip ettiği belirtilerek, gazeteci olduğunu belgeleyen basın kartını polise göstermesine rağmen gözaltına alındığı, gazetecilik faaliyetinin engellendiği belirtilmişti. 

  

Yelda Çiçek’in, gözaltı, savcılık ve mahkemede gazeteci olduğuna dair yaptığı savunmalar ve sunulan belgelere rağmen bunun gerekçeli kararda tartışılmadığına dikkat çekilen başvuruda, Çiçek’in polise karşı direndiği, eylemci olduğuna dair dava dosyasında hiçbir bilgi ve belge bulunmadığına işaret edildi. Başvuruda, ayrıca orantısız müdahale ile başvurucunun ifade ve basın özgürlüğü hakkının ihlal edildiği vurgulandı. 

BirGün gazetesinden 3 gazeteci gözaltına alındı

Birgün gazetesinin internet sitesi Yayın Koordinatörleri Uğur Koç ve Berkant Gültekin ile Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Yaşar Gökdemir, Sabah gazetesinin İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Akın Gürlek'e ziyaretinin haberini haberleştirdikleri gerekçesiyle 9 Şubat’ta gözaltına alındı. 

"Terörle mücadelede görev almış kişileri hedef gösterme" şüphesiyle emniyet müdürlüğüne götürülen gazeteciler, ifadelerinde "haberde bir suç unsuru olmadığını, kimseyi hedef gösterme niyetinde olmadıklarını" belirtti. 

Daha sonra savcılığa götürülen gazeteciler, burada ifade verdikten sonra serbest bırakıldı. 

Gazeteci Furkan Karabay hakkında sosyal medya paylaşımı gerekçe gösterilerek “kamu görevlisine hakaret,” (TCK 125/3) “terörle mücadelede görev almış kişileri hedef göstermek” (TMK 6/1) ve “yanıltıcı bilgiyi yayma” (TCK 217/A) iddialarıyla dava açıldı. 

RTÜK’ten haber bültenlerine uyarı: “Sunucular taraflı ve maksatlı”

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından yayıncı kuruluşlara ana haber bültenleriyle ilgili genel bir uyarı yayımlandı. RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin 8 Şubat günü sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, RTÜK izleme uzmanları tarafından gerçekleştirilen incelemelerde, ana haber bültenlerinde çok sayıda şiddet içeriğine yer verildiğinin ve haber sunucularının tarafsızlıktan uzak, maksatlı yorumlar yaptığının tespit edildiğini belirtti.

Haberlerde, ülkede "olumlu olaylar" yaşanmadığı algısı yaratılıp vatandaşların karamsarlığa ve yalnızlığa düşürülmek istendiğinin görüldüğünü aktaran Şahin, "Yayıncı kuruluşlarımızın, haber içeriklerinde editoryal bağımsızlıkları bulunmaktadır. Ancak bu bağımsızlık kamu yararı, toplum huzuru ve toplumdaki güven ortamını zedelemeyecek şekilde çalışmayı gerektirmektedir." ifadesini kullandı. 

Şahin, ana haber sunucularının olaylar karşısında kendi siyasal görüşlerini de içeren maksatlı yorum ve analizlerde bulunmalarının bir sorun olduğunu kaydederek, en üst sınırdan yaptırım uygulanacağını kaydetti. 

Gazeteci Mustafa Mert Bildircin’e yönelik “dini değerleri aşağılama” suçlaması

BirGün muhabiri Mustafa Mert Bildircin hakkında Diyanet İşleri Başkanlığı ile ilgili yaptığı haberler gerekçe gösterilerek dava açılması talep edildi. Dosyada müşteki sıfatıyla yer alan Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş adına verilen dilekçede, kurum ve başkanı hakkındaki haberlerin “dini değerleri aşağıladığı” (TCK 216/3) savunuldu. 

Dilekçede ayrıca Bildircin’e “halkı kin ve düşmanlığa tahrik” (TCK 216/1) ve “yanıltıcı bilgiyi yaymak” (TCK 217/A) suçlamaları yöneltildi. 

Bildircin, Ankara’da bulunan Çankaya Karakolu’nda ifade verirken, avukatı Ali Deniz Ceylan da yazılı savunma sundu. 

Gazeteciler Necla Demir Arvas ve Velat Ekinci “örgüt üyeliği” suçlamasıyla yargılanacak

İstanbul merkezli soruşturma kapsamında 17 Ocak’ta yapılan ev baskınlarında gözaltına alınan ve 20 Ocak’ta “örgüt üyeliği” (TCK 314) iddiasıyla tutuklanan gazeteci Necla Demir Arvas hakkında hazırlanan iddianame tamamlandı. 

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hazırlanan 53 sayfalık iddianamede, PKK/KCK’nin tarihsel gelişimine ve örgütsel yapısı anlatılması yer aldı. İddianamede, 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Günü, bütçenin kadınlara ayrılmaması, 2023 yılında işlenen hak ihlalleri, kadın katliamlarına dair program, esnek ve uzaktan çalışma, şiddete karşı kadınların eylemleri, deprem alanlarında kadınların maruz kaldığı şiddet, anayasa tartışmaları, “çözüm süreci” tartışmaları, PKK Lideri Abdullah Öcalan üzerindeki tecritle ilgili programlar yer aldı. 

Aynı operasyonda gözaltına alınan gazeteci Velat Ekinci hakkında da 8 sayfalık iddianame hazırlandı. Dört sayfası PKK/KCK tarihçesine ayrılan iddianamede, Güncel Prodüksiyon’un yetkilisi olmasına ve buna dair resmi evraklar olmasına rağmen, Ekinci’nin Medya Haber TV yetkilisi olduğu savunuldu. Ekinci’nin Medya Haber TV yetkilisi olduğu iddiası ve daha önce çalıştığı MA kurum kartının bulunması nedeniyle “örgüt üyesi olduğu” savunuldu. 

Her iki iddianame de İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edildi. 

Üç gazetecinin X hesaplarına erişim engeli

Gazeteciler Fehim Işık, Hayko Bağdat ve Metin Cihan’ın X hesaplarına erişim engeli getirildi. 

Gazeteci Yüsra Batıhan’a “yanıltıcı bilgiyi yayma” suçlamasından verilen hapis cezasının gerekçeli kararı açıklandı 

Gazeteci Yüsra Batıhan’a “yanıltıcı bilgiyi yayma” iddiasıyla verilen 10 ay hapis cezasının gerekçeli kararı açıklandı. Davaya bakan Ankara 75. Asliye Ceza Mahkemesi, Batıhan’ın yetkili kişiler ile görüşmeden yaptığı paylaşımın gazetecilik faaliyeti kapsamında değerlendirilemeyeceğini savundu. 

Kahramanmaraş’ta 6 Şubat 2023’te meydana gelen depremlerin etkilediği Hatay’da yaşananlarla ilgili, Mezopotamya Ajansı’nda (MA) yayımlanan “Cenazeler gömülüyor, devletin haberi yok” ve “HDP’nin depremzedeler için gönderdiği 30 konteynere el konuldu” başlıklı haberlerinde yaptığı alıntıları sosyal medya hesabından paylaşan gazeteci Yüsra Batıhan hakkında “yanıltıcı bilgiyi yayma” iddiasıyla iddianame hazırlanmıştı. 

Ankara 75. Asliye Ceza Mahkemesinde 21 Ocak 2025’te görülen davanın karar duruşmasında Batıhan’a 10 ay hapis cezası verilmişti. Mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermişti. 

Gazeteciler Mehmet Kamış ve Ali Çolak’ın yargılandığı dava Mayıs ayına ertelendi 

Gazeteciler Mehmet Kamış ve Ali Çolak’ın “Türkiye Büyük Millet Meclisini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs,” (TCK 311/1) “Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs,” (TCK 312/1) “Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs,” (309/1) ve “örgüt üyeliği” (TCK 314) suçlamalarıyla yargılandığı davanın 25. duruşması 13 Şubat 2025 günü İstanbul 26. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. 

P24 tarafından takip edilen duruşmada Mehmet Kamış ve Ali Çolak ile taraf avukatları hazır bulundu. 

Katılan TBMM avukatı, şikayetlerinin devam ettiğini belirterek sanıkların cezalandırılmasını istedi.  

Mehmet Kamış’ın avukatı, müvekkili hakkında uygulanan imza atma yükümlülüğü şeklindeki adli kontrol tedbirinin kaldırılmasını talep etti. Ali Çolak’ın avukatı Enes Malik Kılıç ise müvekkili hakkında hazırlanan Bank Asya bilirkişi raporuna ilişkin beyanda bulundu: “İnceleme yapılan hesap 1997’de açılan bir maaş hesabı. Müvekkilin hesap hareketlerine baktığımızda şüpheli herhangi bir işlem görünmüyor. Herhangi bir örgütsel talimat olmadığı açıktır.”  

Adli kontrol tedbirlerinin devamına karar veren mahkeme, davayı 6 Mayıs tarihine erteledi. 

Delal Akyüz’ün ev hapsi kaldırıldı 

Gazeteci Delal Akyüz'ün "örgüt üyeliği” (TCK 314) iddiasıyla yargılandığı davanın ilk duruşması 12 Şubat 2025 günü İzmir 13. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. 

Akyüz, duruşmaya Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) aracılığı ile bağlandı. Akyüz’ün avukatları Hazal Sümeli ile Halil Konuk duruşmada hazır bulundu. 

Duruşmada, mahkeme Akyüz hakkında daha önce İzmir 20'nci Ağır Ceza Mahkemesi tarafından "örgüte yardım etmek" iddiasıyla açılan davanın görülmekte olan dosya ile birleştirilmesine karar verdi.   

Suçlamalara karşı savunma yapan Akyüz, uzun yıllardır gazetecilik yaptığını, mesleki faaliyetlerim gerekçe gösterilerek, bir iddianamenin hazırlandığını söyledi. "Talimat ile haber yapmıyorum" diyen Akyüz, "İddianame yaptığım belli başlı haberleri almış suçlama konusu yapılmış. Gazetecilik yaptığım için yargılanıyorum" dedi. 

Savunma, adli kontrol tedbirlerinin kaldırılmasını istedi. Savcı, adli kontrol tedbirlerinin devamını talep etti. 

Mahkeme heyeti Akyüz hakkındaki “ev hapsi” adli kontrolünün kaldırılmasına karar verdi. Yurtdışı yasağı adli kontrolünün devamına karar veren heyet, davayı 12 Mayıs 2025 gününe erteledi. 

Gazeteciler Esra Solin Dal, Mehmet Aslan ve Erdoğan Alayumat’ın yargılandığı dava ertelendi 

Gazeteciler Esra Solin Dal, Mehmet Aslan ve Erdoğan Alayumat hakkında “örgüt üyeliği” (TCK 314/2) suçlamasıyla açılan davanın ilk duruşması 11 Şubat 2025 günü İstanbul 25. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. 

P24’ün takip ettiği duruşmada, Erdoğan Alayumat ile avukatları hazır bulundu. Mehmet Aslan ise duruşmaya Ankara Adliyesinden SEGBİS ile bağlandı. 

Hakkında yürütülen “örgüt propagandası” soruşturması kapsamında ek savunma veren Mehmet Aslan, “Herhangi bir konuda haber yapmak neden propaganda olsun? Gazetecilik faaliyeti suç kabul edilemez” dedi. 

Aslan’ın avukatı Habat Demircan, P24 tarafından avukat Benan Molu’ya hazırlatılan uzman görüşünü dosyaya sunduklarını belirterek, “Söz konusu uzman görüşü müvekkilim yönünden hazırlanmıştır ancak dosya kapsamına ilişkin bir görüştür. Uluslararası mahkemelerin verdiği kararlar ışığında hazırlanmış bu görüşün yargılama aşamasında esas alınmasını talep ederiz” dedi.

Alayumat ve avukatı ise bu aşamada herhangi bir beyanlarının olmadığını söyledi.  

Mahkeme, haklarında açık soruşturma bulunan Alayumat ve Aslan’ın dosyalarının akıbetinin sorulması için İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına müzekkere yazılmasına karar verdi. Dava 6 Mayıs tarihine ertelendi.  

Yapıcı, Ekmekçi ve Altınay yeniden yargılandıkları "Gezi davası"nda beraat etti

“Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüse yardım” (TCK 312) suçundan haklarında verilen 18’er yıl hapis cezası Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafından bozulan Mücella Yapıcı, Yiğit Ali Ekmekçi ve Ali Hakan Altınay “2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununa muhalefet” suçlamasıyla yeniden yargılandığı davanın beşinci duruşması 11 Şubat 2025 günü İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü.

P24 tarafından takip edilen duruşmada sanık avukatları hazır bulundu. Sanıklar ise duruşmaya katılmadı.

Esas hakkındaki mütalaasını sunan savcı, somut ve maddi bir delil elde edilemediğinden sanıkların “2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununa muhalefet” suçundan beraatını istedi.

Mahkeme, Yapıcı, Ekmekçi ve Altınay'ın, “Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüs etme” suçunu işlediklerine dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve yeterli delil bulunmadığından sabit bulunmayan atılı suçtan ayrı ayrı beraatına hükmetti.

Haberin ayrıntılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Üç gazetecinin adli kontrol şartı kaldırıldı

Haklarında ayrı ayrı iddianame düzenlenen Mezopotamya Ajansı (MA) muhabirleri Semra Turan ve Tolga Güney ile JinNews muhabiri Melike Aydın'ın mesleki faaliyetleri gerekçe gösterilerek "örgüt üyeliği” (TCK 314) iddiasıyla yargılandıkları davaların ilk duruşmaları 10 Şubat 2025 günü İzmir 13. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü.

Mahkeme, her bir savunma sonrası ayrı ayrı kararını açıkladı.

Mahkeme, Melike Aydın ve Tolga Güney'ın ev hapsi adli kontrol şartı ile Semra Turan'ın adli kontrol şartının kaldırılmasına karar verdi.  Gazetecilerin yurt dışı adli kontrol şartı ise kaldırılmadı.

Davalar 12 Mayıs 2025 gününe ertelendi.

En az 33 gazeteci ve medya çalışanı cezaevinde

Gazeteci Ali Barış Kurt’un tutuklanmasının ardından, 14 Şubat 2025 itibarıyla, Türkiye’de en az 33 gazeteci ve medya çalışanı tutuklu veya hükümlü olarak cezaevinde bulunuyor.          

Ayrıntılı listeye bu bağlantıdan erişilebilir.

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Basın özgürlüğü ihlallerindeki artış temel insan haklarına tehdit oluşturuyor

P24 de dahil olmak üzere 42 basın özgürlüğü ve ifade özgürlüğü grubu, medya kuruluşu ve sivil toplum örgütü, gazetecilere yönelik artan baskıyı kınayan ortak bir bildiri yayınladı

 

P24, Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI) ve diğer 40 basın özgürlüğü ve medya grubuna katılarak, Türkiye'de medya özgürlüğüne yönelik son baskıları kınadı, bunların ülkedeki bağımsız medya, demokratik söylem ve temel insan hakları için varoluşsal bir tehdit oluşturduğunu söyledi ve yetkilileri adalet ilkesini gözetmeye ve keyfi tutuklamalara ve gözaltına alınan gazetecileri serbest bırakmaya çağırdı.

 

5 Şubat 2025 tarihli açıklamanın tam metni şöyledir:

 

"Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI), aşağıda imzası bulunan basın özgürlüğü, ifade özgürlüğü, insan hakları ve gazeteci örgütleri ve medya kuruluşlarıyla birlikte, Türkiye'de son dönemde artan basın özgürlüğü ihlalleri konusunda ciddi endişelerini dile getiriyor ve bu durum yeni yıla sıkıntılı bir başlangıç olarak işaret ediyor. Keyfi tutuklamaların, gözaltıların, adli kontrol önlemlerinin ve mahkumiyetlerin sık sık kullanılması, ülkedeki bağımsız medya, demokratik söylem ve temel insan hakları için varoluşsal bir tehdit oluşturmaktadır.

 

Türkiye, demokrasi ve insan hakları temellerini güvence altına almak için, kendi anayasasında yer alan güvencelerin yanı sıra, ifade ve basın özgürlüğünün korunmasına ilişkin uluslararası standartlarla uyumlu uygulamaları güvence altına almalıdır.

 

Sadece Ocak 2025'te en az dokuz gazeteci tutuklandı, altısı hapse mahkûm edildi, beşi gözaltına alındı, 23'ü soruşturmalarla karşı karşıya kaldı ve biri polis engellemesiyle karşılaştı. İşte son bir ayda basın özgürlüğü ihlallerinin endişe verici bir şekilde hızlanmasının zaman çizelgesi (aşağıdakiler kapsamlı bir liste değildir):

 

Yetkililer 2 Ocak'ta   gazeteciye karşı  soruşturma başlattı

Aslıhan Gençay

Hatay'daki yolsuzlukla ilgili haberlerinden dolayı. Makalesine erişimi engellediler ve dezenformasyon yasasının ihlali de dahil olmak üzere birden fazla suçlamayla suçladılar - araştırmacı gazeteciliği bastırmaya yönelik açık bir girişim.

7 Ocak'ta Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı,  hakkında  soruşturma başlattı.

21 gazeteci

 Kobani davasının son duruşmasını takip eden gazeteciler, iddia edilen yetkisiz fotoğrafçılık nedeniyle potansiyel para cezalarıyla karşı karşıyadır; bu, rutin mahkeme muhabirliğini etkili bir şekilde suç sayan bir harekettir.

17 Ocak'ta koordineli bir operasyonla  gözaltına alınanların  sayısı 10'a  yükseldi.

altı gazeteci – Reyhan Hacıoğlu, Necla Demir, Rahime Karvar, Vedat Örüç, Velat Ekin ve Ahmet Güneş

 – birden fazla şehirde. Hukuki temsile erişim de dahil olmak üzere temel yasal hakları reddedildi ve daha sonra   ifadeleri kaydedilmeden 20 Ocak'ta  tutuklandılar . Yetkililerin tek gerekçesi meşru gazetecilik faaliyetleri gibi görünüyor. (Not: Ahmet Güneş  4 Şubat'ta serbest bırakıldı.)

21 Ocak'ta Rudaw TV muhabiri

Rawin Sterk Yıldız

İstanbul'un Beyoğlu semtinde bir gözaltını belgelendirirken polis müdahalesiyle  karşılaştı  . Kendisini açıkça bir gazeteci olarak tanımlamasına rağmen, kamuya açık olayı belgelemesi engellendi.

23 Ocak'ta, rahatsız edici bir karar beş gazetecinin yargılanmasına yol açtı:

 Yakup Çetin, Ahmet Memiş, Cemal Azmi Kalyoncu, Ünal Tanık, Yetkin Yıldız, Gökçe Fırat Çulhaoğlu

- terörle ilgili bir davada , güvenilir bir kanıt bulunmamasına rağmen, 25 aydan altı yıla kadar değişen  ağır cezalar  aldı  .

24 Ocak'ta   gazetecinin  tutuklanması

Eylem Babayiğit

 “Örgüt üyeliği” suçlamasının keyfi olarak kullanıldığını bir kez daha ortaya koydu.

28 Ocak'ta   gazetecilerin  gözaltına alınması

Barış Pehlivan, Seda Selek ve Serhan Asker

 bir uzman tanıkla kaydedilmiş bir telefon görüşmesinin yayınlanmasının ardından, kamu yararına olan konuların kapsanmasıyla ilgili sınırlamalar konusunda endişeler ortaya çıktı. Mahkeme,   Seda Selek ve Serhan Asker'i adli kontrol tedbirleri kapsamında serbest bıraktı .

 28 Ocak'ta T24 köşe yazarı hakkında  soruşturma başlatıldı

Şirin Payzın

 Sosyal medya paylaşımları nedeniyle “terör propagandası” yapıldığı iddiasıyla açılan dava, gözetimin ve çevrimiçi ifade özgürlüğünün suç sayılmasının endişe verici bir şekilde yaygınlaştığını gösteriyor.

28 Ocak'ta   gazetecinin  mahkumiyeti

Safiye Alagaş

Kürt yanlısı JINNEWS'in eski haber editörü olan Alagaş, altı yıl üç ay  hapis cezasına çarptırıldı . Alagaş,  duruşma öncesi bir yıl geçirdi  ve şu anda temyizi beklerken serbest.

29 Ocak'ta Halk TV Genel Yayın Yönetmeni

Suat Toktaş

, program koordinatörü

Kürşad Oğuz

ve gazeteci

Barış Pehlivan

 bir uzman tanıkla kaydedilmiş bir telefon görüşmesini yayınladıkları için  gözaltına  alındılar  . Pehlivan ve Oğuz  adli kontrol tedbirleri altında  serbest bırakılırken , Toktaş tutuklandı — yetkililer kaçma riski ve olası delil karartması gerekçesiyle keyfi gözaltı kriterlerinin endişe verici bir şekilde kullanıldığını gösterdi. Türkiye'nin en büyük özel TV kanallarından biri olan Halk TV, eleştirel programlarıyla tanınıyor.

Yayın düzenleyicisinin kararları basın özgürlüğünü tehdit ediyor

Türkiye'nin yayın düzenleyicisi RTÜK, eleştirel medya kuruluşlarını hedef alma konusunda endişe verici bir örüntü sergiledi. Gazetecilerin kayıtlı bir telefon görüşmesini yayınlamaları nedeniyle gözaltına alınmasından hemen önce, RTÜK Başkanı  aynı yayınla ilgili olarak medya kuruluşları ve gazeteciler için olası sonuçlar konusunda uyardı  ve etkili bir şekilde yaklaşan baskının sinyalini verdi. Açıklamasında, Halk TV'yi izinsiz bir bilirkişiyle yapılan bir telefon görüşmesini kaydedip yayınlamakla ve devam eden yasal işlemleri etkilemeye çalışmakla eleştirdi.

 

Bu olay, eleştirel medyaya yönelik daha geniş bir düzenleyici baskı örüntüsünü yansıtıyor. RTÜK, 2024'te  24 yayın yasağı uygulayarak  toplam 81,5 milyon Türk lirası (yaklaşık 2,2 milyon avro veya 2,3 milyon dolar) tutarında para cezası verdi ve bunların çoğu hükümeti eleştiren medyayı hedef aldı.

 

Eleştirel medya kuruluşlarını cezalandırmak için düzenleyici yetkilerin sistematik olarak kullanılması, Türkiye'de yayın düzenlemesinin bağımsızlığı ve medya çoğulculuğu üzerindeki etkisi konusunda ciddi endişelere yol açmaktadır.

 

Son bir örnekte,   20 Ocak 2025 sabahının erken saatlerinde patlak veren ve  78 kişinin ölümüne yol açan Bolu'daki yıkıcı otel yangınının ardından  , RTÜK Başkanı  medya kuruluşlarına yalnızca resmi kaynaklardan gelen bilgileri haber yapmaları talimatını verdi  . Bu talimattan kısa bir süre sonra, Bolu 2. Sulh Ceza Mahkemesi,   Bolu Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talebi üzerine felaketin haberlerine yayın yasağı koydu .

 

Yargısal denetim tedbirleri: Sansür için yeni bir araç

Hapishanedeki gazetecilerin sayısında bir azalma görülse de, bu durum  basın özgürlüğünü kısıtlamanın alternatif yolları olarak yargısal kontrol önlemlerinin (seyahat yasakları, polis karakollarında düzenli kontroller ve ev hapsi gibi) kullanılmasına yönelik rahatsız edici bir değişimi maskeliyor. Bu eğilim, gazetecilerin hareket ve ifade özgürlüğünü kontrol etmeyi amaçlayan eşit derecede antidemokratik bir uygulamayı temsil ediyor. Bu önlemlerin sistematik olarak uygulanması, artan çevrimiçi sansürle birleşince, bağımsız gazeteciliği susturma yöntemi olarak geleneksel gözaltının yerini alıyor gibi görünüyor.

 

Son vakalar bu örüntüyü örneklemektedir. Gazeteciler gözaltına alındıktan kısa bir süre sonra adli kontrol tedbirleri altında serbest bırakılırken,  seyahat yasaklarının ,  ev hapsinin  ve diğer kısıtlamaların keyfi olarak uygulanması mesleki görevlerini etkili bir şekilde yerine getirme yeteneklerini engellemeye devam etmektedir. Başlangıçta adli işlemleri güvence altına almak için istisnai çözümler olarak tasarlanan bu tedbirler, giderek basın özgürlüğü üzerinde caydırıcı bir etki yaratmak için silah olarak kullanılmaktadır.

 

Türkiye'de basın özgürlüğünün bu korkunç ihlalleri ışığında, Türk yetkililerini adalet ilkelerini korumaya, keyfi tutuklamalara ve gözaltılara maruz kalan gazetecileri serbest bırakmaya ve gazeteciliğin kamu yararı ve demokrasiyi ilgilendiren konulardaki tartışmaları teşvik etmedeki hayati rolünü korumaya çağırıyoruz."

 

İmzalandı:

 

Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI)

 

Avrupa Gazeteciler Derneği (Uluslararası)

 

Belçika Avrupa Gazeteciler Derneği (AEJ Belçika)

 

Bulgaristan Avrupa Gazeteciler Derneği (AEJ Bulgaristan)

 

Gazeteciler Cemiyeti (GC)

 

Bulgar Helsinki Komitesi

 

Katalan PEN

*****

İfade ve Basın Özgürlüğü Gündemi: Üç ayda 58 gazeteciye gözaltı, 11 tutuklama

 

2024’ün son çeyreğinde 102 ayrı davada 181 gazeteci yargılandı. Toplamda 18 gazeteciye 24 yıl, 11 ay, 16 gün hapis cezası ve 19.860 TL adli para cezası verildi. Gazetecilere 25 yeni dava açıldı, 58 gazeteci gözaltına alındı, 11 gazeteci tutuklandı

 

Expression Interrupted platformu tarafından hazırlanan “İfade ve Basın Özgürlüğü Gündemi” raporlarının 12’ncisi yayımlandı. Dava takip çalışmaları ve açık kaynak araştırması sonucunda elde edilen veriler ışığında hazırlanan rapor, 2024 yılının Ekim, Kasım ve Aralık aylarını kapsamakta.

 

Rapordaki bulgular, Türkiye’de basın ve ifade özgürlüğü alanında yıllardır yaşanan gerilemenin 2024 yılının son çeyreğinde sert müdahalelerle devam ettiğini gösterdi.

 

Raporun tam metnine bu bağlantıdan erişilebilir.

 

Suriye’nin kuzeyindeki gelişmeleri takip eden gazeteciler Cihan Bilgin ve Nazım Daştan’ın 19 Aralık’ta Türkiye’ye ait olduğu iddia edilen SİHA ile düzenlenen saldırıda öldürülmesi ve meslektaşlarının öldürülmesini protesto eden onlarca gazetecinin gözaltına alınıp aralarından yedi medya mensubunun tutuklanması bu rapor döneminde basın özgürlüğüne yönelik en sert müdahaleler arasında kayda geçti.

 

Gözaltı, soruşturma ve dava sayısında artış

 

Ekim, Kasım ve Aralık aylarında en az 58 gazeteci ve medya çalışanı, yaptıkları haberler veya sosyal medya paylaşımları sebebiyle açılan soruşturmalar/davalar kapsamında veya haber takibi/protesto eylemi sırasında en az bir kez gözaltına alındı. Bu rakam, İfade ve Basın Özgürlüğü Gündemi raporlarında bugüne dek bir çeyrekte kayıtlara geçen en yüksek gözaltı sayısı oldu.

 

Aynı dönemde 44 gazeteci hakkında en az bir soruşturma açıldığı veya devam eden soruşturmalar olduğu ve 21 gazeteci ile beş medya kuruluşu hakkında toplam 25 yeni dava açıldığı kayıtlara geçti. Bu bulgular, Türkiye’de basın özgürlüğüne yönelik baskının giderek yoğunlaşmakta olduğunun göstergesi oldu.

 

Cezaevindeki gazeteci sayısı da son çeyrekte yeni tutuklamalarla artışa geçti. Rapora konu dönemde 11 gazeteci, haklarında açılan soruşturmalar kapsamında tutuklandı. Üç gazeteci cezaevinden tahliye oldu. Bu gelişmeler sonucunda, 1 Ekim 2024 itibarıyla 26 olan cezaevindeki gazeteci sayısı, 31 Aralık 2024 itibarıyla 34 olarak kayıtlara geçti.

 

181 gazeteci yargılandı, 18 gazeteciye hapis veya para cezası verildi

 

Rapor döneminde bir yandan gazetecilere mesleki faaliyetleri gerekçe gösterilerek yeni soruşturma ve davalar açılırken, daha önceki dönemlerde açılmış davaların görülmesine de devam edildi.

 

Üç aylık dönemde toplamda 181 gazeteci ve bir gazete hakkında açılmış 102 dava görüldü. Görülen 102 davanın 11’i, gazetecilere bu dönemde veya daha önce açılmış yeni davalardı.

 

Bu dönemde ilk derece mahkemeleri 27 davayı karara bağladı. Sonuçlanan davaların 11’inde 18 gazeteci toplamda 24 yıl, 11 ay, 16 gün hapis cezası ile 19.860 TL adli para cezası ödemeye mahkûm edildi.

 

Gazeteciler en çok “örgüt propagandası” suçlamasıyla yargılandı

 

Bu dönemde gazeteci davalarında en sık kullanılan suçlamalar “terör örgütü propagandası yapmak” ve “örgüt üyeliği” suçlamaları oldu. Gazeteciler toplam 24 ayrı davada “terör örgütü propagandası yapmak” (TMK 7/2), 20 ayrı davada ise “terör örgütüne üye olmak” (TCK 314/2) suçlamasıyla yargılandı.

 

Üçüncü sırada 18 ayrı davada kullanılan “hakaret/kamu görevlisine hakaret” (TCK 125) suçlaması yer alırken gazeteciler 13 davada ise “Cumhurbaşkanına hakaret” (TCK 299) ile suçlandı.

 

Gazetecilere tehdit, şiddet, saldırı; faillere cezasızlık

 

Türkiye’de basına yönelik baskıların bir diğer ayağını oluşturan engelleme, polis şiddeti, saldırı, tehdit ve hedef gösterme vakaları da yılın son çeyreğinde hız kesmedi. Bu dönemde gazetecilere ve medya kuruluşlarına yönelik en az 20 saldırı, engelleme, şiddet içeren polis müdahalesi, tehdit veya hedef gösterme vakası kayıtlara geçti.

 

Gazetecilerin ve medya kuruluşlarının maruz kaldıkları ihlaller nedeniyle açılan davalar da rapor döneminde devam etti. Bu davaların beşinde karar çıktı. Sonuçlanan iki davada, gazetecilere yönelik saldırıların faili olarak yargılanan toplam üç sanıktan ikisinin beraatine, bir sanığa ise 4.800 TL adli para cezası verilmesine ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildi. Bu kararlar, gazetecilere karşı işlenen suçlarda cezasızlık algısını büyütmeye devam etti.

 

Açık Radyo’ya lisans iptali, Yeni Yaşam’a toplatma kararı

 

Rapor döneminde medya kuruluşlarına yönelik kısıtlama ve müdahaleler de devam etti.

 

Açık Radyo’nun lisansının Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) kararıyla iptal edilmesi üzerine yayınının durdurulması, Yeni Yaşam gazetesinin Ekim ve Kasım aylarında yayınlanan farklı sayıları hakkında, haber içerikleri ve haber fotoğrafları gerekçe gösterilerek verilen toplatma kararları, Mezopotamya Ajansı’nın (MA) internet sitesine erişimin “millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması” gerekçesiyle engellenmesi, aralarında gazeteciler ve haber sitelerinin hesaplarının da bulunduğu en az 119 sosyal medya hesabına erişimin “FETÖ propagandası” iddiasıyla engellenmesi, ve Ankara’daki TUSAŞ tesislerine yönelik saldırının ardından sosyal medya platformları X, Instagram, Facebook, YouTube ve TikTok’a erişimin kısıtlanması, bu rapor döneminde kayıtlara geçen önemli müdahaleler arasında yer aldı.

 

RTÜK yayıncılara 31 milyon TL ceza kesti

 

Yılın son üç ayında RTÜK de medya kuruluşları üzerinde finansal baskı unsuru olmayı sürdürdü. Üst Kurul, çoğunluğu muhalif çizgide olan yayın kuruluşlarına haber ve tartışma programlarında kullanılan bazı ifadelerin ve 6112 sayılı Kanun’un 8. maddesinde sıralanan “yayın ilkelerini ihlal ettiği” gerekçesiyle toplamda 31.459.795 TL tutarında idari para cezası kesti.

 

“Etki ajanlığı” kanun teklifi gündemden düşmüyor

 

Hükümet, basın ve ifade özgürlüğü üzerinde yeni bir baskı aracı olarak kullanılacağı endişesiyle karşı çıkılan “etki ajanlığı” kanun teklifini bu dönemde Türkiye Büyük Millet Meclisine sundu. Basın meslek örgütleri ve muhalefet partilerinin itirazları sonucunda daha önce 9. Yargı Paketi kapsamından çıkarılan teklifin yeni metninde “yabancı bir devlet veya organizasyonun stratejik çıkarları veya talimatı doğrultusunda suç işlemek” şeklinde yer verilen suç tanımı, içerdiği muğlak ve geniş yorumlanabilecek ifadeler sebebiyle ifade özgürlüğüne yönelik ağır ihlallere yol açacağı endişeleriyle eleştirilerin odağında yer almaya devam etti.

 

Her ne kadar kanun teklifi 13 Kasım’da geri çekildiyse de AKP milletvekilleri, düzenlemeye itiraz eden muhalefet partileri ile yeniden görüşüleceğini, çözüm önerisi getirilmediği takdirde teklifin mevcut haliyle yeniden Meclise sunulacağını ifade etti.