‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’

Arama

Yapay zekânın görünmeyen devrimi

1937’de iktisatçı Ronald Coase bir soru sormuştu: “Firmalar neden var?”

20/11/2025 17:21 | Son Güncelleme : 20/11/2026 01:11 | Okunma Sayısı : 316 | Super Admin


Yapay zekânın görünmeyen devrimi
‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

Yapay zekânın görünmeyen devrimi:

Şirketlerin sessiz çözülüşü ve aracısız ekonomi çağı

Osman Akın-i691f2421a5fae.png

1937’de iktisatçı Ronald Coase bir soru sormuştu: “Firmalar neden var?”

Yanıtı basitti ama çarpıcıydı: işlem maliyetleri.

Satıcı bulmak, fiyat pazarlığı yapmak, sözleşme hazırlamak ve tüm bunları piyasada yönetmek hem zor hem pahalıydı. Bu yüzden şirketler doğdu — piyasadaki sürtünmeyi azaltmak için.

Bugünse, neredeyse bir yüzyıl sonra, aynı soruya yeniden dönüyoruz.

Ama bu kez cevabı insan değil, yapay zekâ veriyor.

Aracıların Sonu: AI Ajan Ekonomisi

 

Reklamlardan, markalardan, algoritmik önyargılardan etkilenmeden sizin çıkarınıza kararlar alabilen bir sistem.

Bu ajan, Amazon’u atlayarak doğrudan üreticiye ulaşıyor.

Aynı ürünü isteyen yüzlerce kullanıcıyı buluyor, toplu alım pazarlığı yapıyor, kargo düzenliyor — hepsi milisaniyeler içinde.

Böyle bir dünyada “mağaza” kavramının bir anlamı kalıyor mu?

Muhtemelen hayır.

Çünkü dijital aracı ortadan kalktığında, fiziksel vitrin de artık gereksiz hale geliyor.

Yeni savaş: Kimin için çalışıyor bu ajan?

Ancak bu yeni düzende bir savaş kapıda.

İki tür ajan ortaya çıkacak:

BYO (Bring Your Own) Agent: Yalnızca sizin çıkarınıza çalışan, tüm platformlarda sizin adınıza hareket eden bağımsız ajanlar.

Bowling-Shoe Agent: Platformların sağladığı, ama asıl olarak o platformun çıkarlarını koruyan ajanlar.

Bu, kullanıcı sadakatiyle kurumsal kâr arasındaki yeni cephe.

Kısacası: Kimin tarafındasın?

Kullanıcı özerkliği mi, platform kontrolü mü?

Yeni internet soğuk savaşı tam da burada başlayacak.

İş dünyası yeniden yazılıyor

İş bulmak bile artık farklı bir forma bürünüyor.

Bir ajan, milyonlarca ilanı tarayıp ücret pazarlığını sizin yerinize yapıyor, kültürel uyumu değerlendiriyor.

Siz yalnızca son aşamada, insanî bir görüşme için devreye giriyorsunuz.

Ne özgeçmiş var, ne ön yazı, ne de “görüşmeden sonra sessizlik”.

Ama bu noktada yeni bir sorun doğuyor: Ajan tıkanıklığı.

Milyonlarca yapay zekâ aynı işe milisaniyeler içinde başvurduğunda sistem boğuluyor.

Platformlar, sistemi dengelemek için “friksiyon”u —küçük ücretler ya da çaba kanıtı gereklilikleri gibi— yeniden devreye sokmak zorunda kalacak.

İnsan mı, Ajan mı?

Bir diğer kriz ise kimlik.

Bin AI ajanın aynı kişi adına hareket ettiği bir dünyada, “Gerçekten insan mısın?” sorusu yeniden anlam kazanacak.

Bu, “Sybil saldırısı” olarak bilinen fenomeni doğuracak: sahte çokluklar, çoğaltılmış kimlikler.

Sonuçta yepyeni bir sektör doğacak: Proof-of-Personhood — kimliğinizi gizliliği bozmadan, kriptografik olarak doğrulayan sistemler.

Şirketlerin sessiz çözülüşü

20. yüzyıl, devasa şirketlerin çağıydı.

21. yüzyıl ise onların sessiz çözülüşünü görecek.

Çünkü işlem maliyetleri sıfıra düştüğünde, şirketlerin varlık nedeni de ortadan kalkacak.

Uber, Zillow, Upwork…

Bunlar yalnızca bu yeni çağın ham prototipleriydi.

Yapay zekâ ajanları piyasayı daha verimli hale getirmekle kalmayacak, firmalar ile tüketiciler arasındaki sınırları da eritecek.

Piyasa sıvılaşacak.

Şirket duvarları çözülüp gidecek.

Üreticiyle tüketici, aynı ağda, aynı hızda buluşacak.

Yeni dönem: Friksiyonsuz dünya

Coase’un “sürtünme” dediği şey ortadan kalktığında, şirketler de anlamını yitirir.

Çünkü bir şeyin varlık nedeni yok olduğunda, kendisi de yok olur.

Yapay zekâ, iş yapma biçimlerimizi değiştirmekten fazlasını yapacak:

Neden çalıştığımızı, kimin için çalıştığımızı ve birlikte üretmenin anlamını da yeniden tanımlayacak.

21. yüzyılın gerçek devrimi, makinelerin insanları değiştirmesi değil, insanların aracıları terk etmesidir.

Sonuç…

Yapay zekâ çağında, piyasa bir organizma gibi davranacak — akışkan, kendini optimize eden, merkezi olmayan bir yapı.

Ve belki de Coase’un 1937’de sorduğu o soru yeniden yankılanacak, ama bu kez başka bir tınıyla:

“Firmalar neden var?”

Belki de artık yoklar

Beğendim
Bayıldım
Komik Bu!
Beğenmedim!
Üzgünüm
Sinirlendim
Bu içeriğe zaten oy verdiniz.

‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

Bunlar da ilginizi çekebilir

‘Fon krizi’ son kriz olabilir mi?

‘Fon krizi’ son kriz olabilir mi?

Erdoğan rejimi, 2026 “fon krizi”nin çalkantıları içinde açık denizde apansız patlak veren fırtınaya yakalanmış arızalı bir tekne gibi her gelen dalgayla biraz daha savruluyor. Bu krizin derinliğini ve kendine özgü dinamiklerini teşhis edemeyenlere ve 2015’ten bu yana birbirini izleyen darbeler sürecinde yenilgici bir ruh haline kapılanlara, bu da 25 yıldır gelip giden, bir süre sonra yatışması kaçınılmaz bir başka kriz gibi görünebilir.

2 saat önce
Kürt Sorunun Çözümünde MİT Başkanı,Bahçeli'nin...

Kürt Sorunun Çözümünde MİT Başkanı,Bahçeli'nin...

Çözüm Sürecinin Hangi Aşamasındayız. Çözüm sürecine dair birinci, ikinci, üçüncü aşamalar gibi sıralamalar yapılıyor. İlginç olan bu sıralamaları devlet yapmıyor. Kürt Politik Hareketi yapıyor. Bu sürecin iki temel aşaması var. Birincisi PKK’nin Silahlı Mücadeleyi sonlandırma kararı ve bunun hayata geçirilmesi. İkincisi ise birincisine bağlı olarak devletin atacağı hukuki, politik ve toplumsal adımlardır.

2 gün önce
İspanya’daki hareketlerin arka planı: Soldaki kopuş..!

İspanya’daki hareketlerin arka planı: Soldaki kopuş..!

İspanya’da son yıllarda sınıf mücadelesinin yeniden canlanma dinamikleri ve kiracılar hareketinin yaptığı büyük atılımın arka planında, en genç kuşak işçilerin ve öğrenci-genç işçilerin hızla siyasallaşma ve yeni mücadele kanalları açma süreçleri var. Özellikle Bask, Katalonya ve İspanya solunda 2018-2024 döneminde yaşanan “büyük ayrışma ve kopuş dalgası”, genç kuşakların daha devrimci bir eğilimle yeniden örgütlenmesine ve mücadelesine yeni bir motivasyon, taban inisiyatifi ve yeni kanallar açmaya başladı.

5 gün önce
Yorumlar

‘Sansür hayır! Habere Özgürlük ve İnsanca yaşamak İçin..!"