Yazmak Eyleminin Yazarlar
Yazmak yaşamaktır; yaşama dokunmayan yazın, bir tomar kâğıt israfıdır. [2] Durup dururken yazamaz insan. Yazmak için bir derdinin, tarafının olması gerek. Başka türlüsü olmuyor, olamaz da.
18/07/2025 01:59 | Son Güncelleme : 19/11/2026 23:52 | Okunma Sayısı : 306 | Temel Demirer
Yazmak Eyleminin Yazarları [*]
Temel Demirer
“Biz yazarlar doktor değiliz,
hastaların çektiği acıyız.” [1]
Yazmak yaşamaktır; yaşama dokunmayan yazın, bir tomar kâğıt israfıdır. [2]
Durup dururken yazamaz insan. Yazmak için bir derdinin, tarafının olması gerek. Başka türlüsü
olmuyor, olamaz da.
“Yazmak” dedim: Yazarın görevi sorunu çözmek değil, soruna taraf olarak ifade etmektir. Tam da
bunun için yazar, başkalarından daha çok zorlukları göğüslemek zorunda olandır.
Yazabilmek için okumak, ama esas olarak yaşamayı bilmek gerek. Çünkü düşünmek, yazmanın ilk
adımıdır; düşünmenin en iyi yolu da yaşama dokunarak yazmaktır.
Carlos Fuentes’in, “Başlangıçta yaşamak için, sonra da ölmemek için yazarsın,” vurgusundaki üzere
insan her şeyden önce yaşam için yazmalıdır.
Kolay mı?
Necip Mahfuz’un, “Yaşamak ile yazmak arasında bir ayrım yapamıyorum,” vurgusundaki üzere
yazan kalemin düşü sizi her yere götürürken; yazmak için yaşamalı, yaşamak için yazmamalı.
Bir şey söylemek istediğin için yazmazsın, söyleyecek bir şeyin olduğu için yazarsın. Tam da bunun
için yazmak, kalbin nefes alıp verişini kâğıda dökmek ve özgürlüğü haykırarak, amacın yazıya
geçirildiğinde güç kazanacağını unutmamaktır.
Yazmak, inandığınız şeyi keşfedip, gerçekleri yazma eylemiyken; “Tarihçi kaydeder, ama romancı
yaratır,” der Edward Morgan Forster.
“Yazmak” eylemdir; bir tutkudur, ifade biçimidir, sessizliği kanatıp/ başkaldıran özgürlüktür,
duruştur, var oluş meselesidir; Sait Faik’i delirmekten kurtaran imdat çekicidir [3] ve bir “suç”tur aslında.
George Henry Lewes, “Dünya, ‘Nasıl yazdığınıza’ değil, ‘Ne yazdığınıza’ bakar,” derken ekler Sait
Faik Abasıyanık: “Yazı yazmak için bana çiçek, kuş hürriyeti değil, içimdeki aşkın, deliliğin, oturmaz
düşüncenin hürriyeti lazım.”
· Özetle “Yazmak, dağınık düşünce dizilerini bir araya getirerek ve zihne yüklenen tüm verileri
nihai bir genellemeye tabi tutarak yapılan uzun bir zihinsel sürecin doruk noktası”yken; [4] “Edebiyatın
durumu bambaşkadır, o hayatı tasarlar.” [5]
İtiraz eden, karşı çıkan, tarif eden yazar eleştiri ve aydınlanmanın özünü oluşturur; “Edebiyat,
içimizdeki donmuş denize inen balta olmalıdır,” Franz Kafka’nın ifadesiyle.
“Hayır” yazmak emretmek değildir; sözünü ettiğim bu değil; “Edebiyat eserlerine, öz saygımızı
destekledikleri için değil, tam da bizi -çoğu zaman affedicilikten uzak bir biçimde- kendi kusur ve kör
noktalarımızla yüzleşmeye zorladıkları için kıymet verebiliriz.” [6] Tıpkı “Kelime dağarcığımız çok fakir
olduğu için hayatta başımıza gelen pek çok şey isimsiz kalır,” ifadesindeki üzere John Berger’in, veya “İyi
bir roman okurken cümleler ve kelimeler görünmez olur,” [7] sözü üzere Murat Gülsoy’un…
* * * * *
Yazmak eyleminin önemli faillerinden Yaşar Kemal, “Bir ülkede yoksulluk varsa onu yazmayan
yazar, yazar değil, insan bile olamaz. Yoksulluk, insanlığın en aşağılanmış yeridir. En utanç verici yanıdır.
İnsanlar yoksul olmamalı,” vurgusuyla hepimize hatırlatır:
“Bugün bu ülkede yaratıcılığımız eksilmişse, vicdanımız vurdumduymaz olmuşsa, şiddet
hayatımızın her alanında üstümüze çökmüşse, hiçbir kuruma güvenimiz kalmamışsa, bunlar bir kuşak ömrü
süregelen bir kirli savaşın insanlığımızda açtığı yaralardır.”
“Ben, insanların iyiliğine, hakseverliğine, onuruna, çağımızın getirdiği güzel düşüncenin kötülükleri
yeneceğine, çağımızın yenilmez halk gücüne inanırım.” [8]
“Ağacın yaprağı ne kadar çoksa rüzgârı da o kadar çok olur.”
“Zulme sessiz kalan, bir gün zulme uğrar; haksızlığa karşı durmak insanın onurudur
“Açıldı geliyor şafağın ucu, doğdu doğacak güne merhaba.”
Yaşar Kemal yazarlığa dair önemli ipuçları verirken; “Ben hiçbir ülkeden, hiçbir şehirden, hiçbir
kabileden değilim. Ben yolun oğluyum,” diyen Amin Maalouf da şunları ekler: “Yaraların hissedilmesi için
tanımlanmaya ihtiyaçları yoktur.” “Sevmeyi bilmiyorsan şayet, neye yarar güneşin doğması ve batması…”
2
* * * * *
Yazmak Halikarnas Balıkçısı Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın satırlarında mavinin enginliğidir;
“Cumhuriyet birdir ve bölünemez. Özgürlük, eşitlik, kardeşlik ya da ölüm,” satırlarıyla müsemma Charles
Dickens’ın, “Çıkışı insan kendisi bulur, çıkış noktası kendisi gelmez.” “Çok küçük bir anahtar çok ağır bir
kapı açacaktır,” diye tarif ettiğidir.
Ya da Erdal Öz’ün ‘Deniz Gezmiş Anlatıyor’ (1976), ‘Gülünün Solduğu Akşam’ (1986)’dır.
Veya Albert Camus’nün, “Kafka’nın dünyası, insanın, gerçekte eline hiçbir şey geçmeyeceğini
bilerek, banyo küvetinde balık avlamak gibi acı verici bir lükse kendini kaptırdığı, tanımlanamaz bir
evrendir,” diye tarif ettiği, Franz Kafka’nın, “Zerre kadar anlamadıkları şeyler hakkında konuşuyorlar. Sırf
aptallıkları sayesinde kendilerinden bu kadar emin olabiliyorlar”…
“Hiç kimse gerçekten sevildiğine, sevileceğine inanmıyor. Sahteliğin tüm zamanların rekorunu
kırdığı bir devir”…
“Kendi sofrasından düşen kırıntıları yiyor; bir süre için öbürlerinden daha tok hissediyor kendini,
ama sofrada nasıl yenilir bunu unutuyor; ancak artık geride yenecek kırıntı da kalmıyor,” [9] satırlarıyla
resmettiği vahşettir.
Sormadan geçmeyelim: Dünyada ve ülkemizde yaşadığımız gerçekler karşısında, Franz Kafka
hayatta olsaydı, kim bilir daha kaç ‘Dava’, kaç ‘Dönüşüm’, kaç ‘Amerika’ yazardı? O ünlü karamsar
günlüklerine, “Acılar dışında, hiçbir şeye gücüm yok” yerine; “Artık acılara bile gücüm yok” der miydi?
“Babaya Mektup” kitabına, “Başka Despotlara Mektup” serisini ekler miydi?
Kafka kendini, günden güne anlamını yitiren bir dünyanın tutsağı olarak görüyordu. Yazmak, sürekli
yazmak; öykü, roman yazmak, günlük yazmak, mektup yazmak onu çıldırmaktan alıkoyan tek şeydi.
Çıldırmamak için yazdı, yayınlamak için değil. Ölümünden sonra yazdığı her şeyin yakılmasını vasiyet
etmişti. Yakın dostu Max Brod, bu isteği yerine getirmedi ve Kafka’yı dünya edebiyatına kazandırdı.
“Benim yalnızlığım insanlarla doludur” diyen, “yalnızlıktan güç alan” Kafka’nın tüm eserlerinde
yapayalnız kahramanlar, tutsak kahramanlar çatışma içindedir. Kendileriyle, çevreleriyle, gerçeklerle,
düşlerle ve bin bir olasılıkla çatışırlar. Var oldukları için çatışırlar. Seçim yapmak söz konusu değildir.
Çünkü Kafka’ya göre “Cevap sandığın şey, çoğu kez sorudur.” Öyleyse Kafka ya da kahramanlarının bir
yol, bir yanıt önermelerini nasıl bekleyebiliriz? Dünyanın anlamsızlıkları, soruları, görecelikleri, değişimleri,
olasılıkları arasında yaşamak, varlığını sürdürmek (ve Kafka için yazmak) bile bu karanlığın tek umudu
değil de nedir? [10]
* * * * *
Yazmak konusunda, “Ölmeyi göze alabilmeniz için önce yaşamanız gerekir,” diyen John Steinbeck,
altını çizmeden geçmez: “Konuşmak, salt alışkanlıktan doğuyorsa ne gereği vardı ki?” [11]
Konuşmanın bir alışkanlığa dönüşmeyip, yazmanın ölmeyi göze alabildiği bir cüret anlamını
taşıması “olmazsa olmaz” olduğunun göz ardı edilmemesi gerekir; Kemal Tahir’in, “İnsanın başına bu
memlekette her şey gelir, bunların en önünde akıl almaz alçaklık, sefil kişisel çıkar, korkunç aptallıklar
vardır,” diye tarif ettiği koşullarda.
Bunun için Mahmut Makal’ın ısrarı [12] ile Leyla Erbil’in, “Bu düzen böyle gitmez; iyiler kötüleri her
zaman yenmiştir, gene yenecektir; göreceksiniz,” satırlarındaki umut; Michel de Montaigne’in, “Aklımızın
ardından gidelim. İnsanların takdiri de canı isterse arkamızdan gelsin,” kararlılığı ve “Bütün toptancı
yargılar çürük ve tehlikelidir,” [13] hükmü vazgeçilemezdir!
Bu arada belirtmeden geçmeyelim: Yazın bilgeliği bizi bulmaz; başka birinin bizim yerimize
çıkamayacağı bir yolculuğun ardından onu biz bulabiliriz…
Bu da gerçek bir keşif yolculuğudur, yeni topraklara ulaşan ve eski(mişi) yeni gözlerle gören; “Yeni
manzaralar aramak yerine yeni gözler geliştirin,” ifadesindeki üzere Marcel Proust’un…
Ya da Octavio Paz’ın, “Ne dün var, ne de yarın. Gün yalnız bugün, her şey burda, burda işte şimdi
önünüzde,” [14] sözündeki gibi…
Veya Cesare Pavese’nin, “Eğer acı çekiyorsak, suç her zaman bizdedir,” [15] uyarısını “es”
geçmeden…
Sonra bir de Fernando Pessoa’nın, “Her şey ilgimi çeker, ama hiçbir şey beni avucunda tutamaz,”
satırlarındaki duruştan vazgeçmeden! [16]
* * * * *
İfadeye gayret ettiklerime anlamlı örneklerden birisi de “Satın alınamayan şeyleri severim ben.
Deniz gibi, gökyüzü gibi, ay gibi, güneş gibi ve sevgi gibi,” diyerek ekleyen Sabahattin Ali’dir:
3
“İnsan dünyaya sadece yemek, içmek ve koynuna birini alıp yatmak için gelmiş olamazdı! Daha
büyük ve insanca bir sebep lâzımdı.”
“Biz istiyoruz ki, bu memlekette yapılan her iş, üç beş kişinin çıkarına değil, bu toprakları dolduran
milyonların yararına olsun.”
“Kendi menfaatlerini milletlerin menfaatinden üstün tutanlara, kendi hak edilmemiş ekmeklerini
yiyebilmekte devam etmek için milletlerini kölelik zincirleri, cehalet karanlığı, korku uyuşukluğu içinde
bırakmaya çabalayanlara lânet olsun.”
Ayrıca “Kitabına ciğerini koyanın kellesi koltuğunda gerek,” [17] vurgusuyla Sabahattin Eyuboğlu…
“Biliyorum bir gün karanlıkta kesecekler yolumuzu. Ya siz çocuklar, nasıl anlatmalı sizlere olup
bitecekleri? Çocuklar, bizim dediğimiz yüzümüze utanç duymadan bakmaktır. Mal değil mülk değil
istediğimiz size namuslu bir dünya bırakmaktır,” diyen Vedat Türkali…
“Anlattığı bir dünyalar” [18] ile Vüsat O. Bener…
“Suçum neymiş benim? Ezilen sömürülen yoksul halka bir kurtuluş önlemi önermek suç mu?” diyen
Yusuf Atılgan…
“Bilinç, bir insanın başına gelebilecek en yüce, en erdemli beladır.” “Kendi mutluluğundan başka
hedefi olmayan insan kötüdür.” “Kötüler, kendilerine tahammül edildikçe daha çok azarlar.” “Bu devirde
duyguları olan birinin iyi olabilmesi mümkün mü?” soru ve saptamalarıyla Lev Tolstoy da değerli
örneklerdir.
22 Aralık 2024 15:54:56, İstanbul.
N O T L AR
[*] Ümüş Eylül Kültür-Sanat Dergisi, No: 55, Nisan-Mayıs-Haziran 2025…
[1] Alexander Herzen.
[2] Bkz: i) Temel Demirer, “Yazmak-Nihai Kertede- Eylemdir”, Güney Dergisi, N0:62, Ekim-Kasım-Aralık 2012; ii)
Temel Demirer, “Yazar(lık) ya da İki Kemal”, Güney Dergisi, No:99, Ocak-Şubat-Mart 2022; iii) Temel Demirer, “Hayallerimizi
Emziren Yazmak Eylemi”, Güney Dergisi, No:93, Temmuz Ağustos Eylül 2020; iv) Temel Demirer, “Yazmak Eylemine
Mündemiç Notlar”, Kaldıraç Dergisi, No:192, Temmuz 2017; v) Temel Demirer, “Bir Sanat Dalı Olarak Edebiyat”, Kaldıraç
Dergisi, No: 236, Mart 2021; vi) Temel Demirer, “Yazar(lar)ın Eylemidir Yazmak”, Kaldıraç Dergisi, No: 258, Ocak 2023; vii)
Temel Demirer, “Yazdığınız Yaşam ya da Safsatadır!”, Kaldıraç Dergisi, No:210, Ocak 2019; viii) Temel Demirer, “Doğan
Hızlan Vesilesiyle Eleştiri ve Yazmak Üstüne”, Kaldıraç Dergisi, No:228, Temmuz 2020; ix) Temel Demirer, “İyi Ki Yazdılar”,
Kaldıraç Dergisi, No:265, Ağustos 2023; x) Temel Demirer, “Firari Yaşam(ın)ın Yazmak Eylemi”, Birgün Gazetesi, 4 Mayıs
2017; xi) Temel Demirer, “Sorumluluğuyla Yazmak ve ‘Ödül(lendirilmek)’ Meselesi”, Kaldıraç Dergisi, No:220, Kasım 2019;
xii) Temel Demirer, “Yazmayı Yazmak Yapan”, Patika Dergisi, No:89, Nisan-Mayıs-Haziran 2015; xiii) Temel Demirer,
“Satırlarda Akan Yaşamın Bilgeliği”, Ümüş Eylül Dergisi, Yıl:6, No: 23, Mayıs-Haziran 2017;
https://temeldemirer.blogspot.com/2017/05/satirlarda-akan-yasamin-bilgeligi.html ; xiv) Temel Demirer, “Post-Modern
Söylencelere İnat, Yazmak”, Rojnameya Newroz, Aralık 2022… https://temeldemirer.blogspot.com/2023/03/post-modern-
soylencelere-inat-yazmak.html ; xv) Temel Demirer, “… ‘Yazmak’tan Anladığım”, Görüş, Nisan 2023…
https://temeldemirer.blogspot.com/2023/04/yazmaktan-anladigim.html ; xvi) Temel Demirer, “Yıka Yıka Yaratarak Yazmak”,
Rojnameya Newroz, Ağustos 2018… https://temeldemirer.blogspot.com/2018/10/yika-yika-yaratarak-yazmak.html ; xvii) Temel
Demirer, “Yazmak Serüvenine Bir Bakış”, Rojnameya Newroz, Şubat 2021…
https://temeldemirer.blogspot.com/2021/03/yazmak-seruvenine-bir-bakis.html ; xviii) Temel Demirer, “Bir Yaratıcılık Hâli:
Yazmak”, Ümüş Eylül Dergisi, No:12, Temmuz-Ağustos-Eylül 2014… https://temeldemirer.blogspot.com/2014/09/bir-
yaraticilik-hali-yazmak.html ; xix) Temel Demirer, “… ‘Yazmak’ Babında Bir Dosta”, Rojnameya Newroz, Yıl:4, No:122, 25
Şubat 2010… https://temeldemirer.blogspot.com/2012/04/yazmak-babinda-bir-dosta.html
[3] Sait Faik, ‘Haritada Bir Nokta’ başlıklı öyküsünün son satırında, “Yazmasam deli olacaktım,” der.
[4] Jack London, Martin Eden, çev: Gülen Aktaş, Oda Yay., 1995.
[5] Fernando Pessoa, Huzursuzluğun Kitabı, çev: Saadet Özen, Can Yay., 2006
[6] Rita Felski, Edebiyat Ne İşe Yarar?, çev: Emine Ayhan, Metis Yay., 2010.
[7] Ertuğrul Ogan, “Yazar Murat Gülsoy”, Birgün Pazar, 20 Ağustos 2023, s.13.
[8] Yaşar Kemal, Bir Bulut Kaynıyor, Cem Yay., 1974.
[9] Franz Kafka, Aforizmalar, çev: Osman Çakmakçı, Türkiye İş Bankası Yay., 2017.
[10] Zeynep Oral, “Kafkaesk Dünyamız”, Cumhuriyet, 23 Mayıs 2024, s.11.
[11] John Steinbeck, İnci, çev: Belkıs Çorakçı Dişbudak, Milliyet Yay., 1996.
[12] Tahir Şilkan, “Köy Enstitülerinden Yetişen Yazarlar: Mahmut Makal”, İnsancıl Dergisi, Yıl:34, No: 409, Ağustos
2024, s.19-21.
[13] Michel de Montaigne, Denemeler, çev: Sabahattin Eyüboğlu, Cem Yay., 1999, s.135
[14] Octavio Paz, Ölüm Çiçekleri, çev: A. Cengiz Büker, Okyanus Yay., 1996, s.62.
[15] Cesare Pavese, Yaşama Uğraşı, çev: Cevat Çapan, E Yay., 1990.
[16] “Bugün aniden saçma fakat isabetli bir sonuca ulaştım. Bir aydınlanma anında hiç kimse, kesinlikle hiç kimse
olmadığımı kavradım. Şimşek çaktığında bir şehir olduğunu sandığım yerin gerçekte çölleşmiş bir arazi olduğunu gördüm ve beni
bana gösteren aynı uğursuz ışıkta çölün üzerinde bir gökyüzü görünmüyordu. Dünyadan önce var olma ihtimalim çalındı. Yeni bir
bedende gelseydim, bunu kendim olmadan yapmak zorundaydım, yeniden dirilmek için, özüm olmadan. Ben var olmayan bir
şehrin varoşlarıyım, yazılmamış bir kitabın can sıkıcı önsözüyüm. Ben hiç kimseyim, hiç kimse. Ne, nasıl hissedeceğimi, ne nasıl
düşüneceğimi, ne de nasıl seveceğimi bilirim. Henüz yazılmamış bir romanda havada süzülen bir karakterim ve içime hayatı
üflemeyi tam olarak becerememiş birilerinin hayalinde var olmadan önce yok oldum.” (Fernando Pessoa.)
[17] Öner Yağcı, “Sabahattin Eyuboğlu: Kitabına Ciğerini Koyanın Kellesi Koltuğunda Gerek”, Cumhuriyet Kitap, No:
1769, 11 Ocak 2024, s.12.
[18] Feridun Andaç, “Vüsat O. Bener’in Anlattığı Bir Dünyadan…”, Cumhuriyet Kitap, No: 1778, 14 Mart 2024, s.10.
Bunlar da ilginizi çekebilir
‘Fon krizi’ son kriz olabilir mi?
Erdoğan rejimi, 2026 “fon krizi”nin çalkantıları içinde açık denizde apansız patlak veren fırtınaya yakalanmış arızalı bir tekne gibi her gelen dalgayla biraz daha savruluyor. Bu krizin derinliğini ve kendine özgü dinamiklerini teşhis edemeyenlere ve 2015’ten bu yana birbirini izleyen darbeler sürecinde yenilgici bir ruh haline kapılanlara, bu da 25 yıldır gelip giden, bir süre sonra yatışması kaçınılmaz bir başka kriz gibi görünebilir.
41 dakika önceKürt Sorunun Çözümünde MİT Başkanı,Bahçeli'nin...
Çözüm Sürecinin Hangi Aşamasındayız. Çözüm sürecine dair birinci, ikinci, üçüncü aşamalar gibi sıralamalar yapılıyor. İlginç olan bu sıralamaları devlet yapmıyor. Kürt Politik Hareketi yapıyor. Bu sürecin iki temel aşaması var. Birincisi PKK’nin Silahlı Mücadeleyi sonlandırma kararı ve bunun hayata geçirilmesi. İkincisi ise birincisine bağlı olarak devletin atacağı hukuki, politik ve toplumsal adımlardır.
2 gün önceİspanya’daki hareketlerin arka planı: Soldaki kopuş..!
İspanya’da son yıllarda sınıf mücadelesinin yeniden canlanma dinamikleri ve kiracılar hareketinin yaptığı büyük atılımın arka planında, en genç kuşak işçilerin ve öğrenci-genç işçilerin hızla siyasallaşma ve yeni mücadele kanalları açma süreçleri var. Özellikle Bask, Katalonya ve İspanya solunda 2018-2024 döneminde yaşanan “büyük ayrışma ve kopuş dalgası”, genç kuşakların daha devrimci bir eğilimle yeniden örgütlenmesine ve mücadelesine yeni bir motivasyon, taban inisiyatifi ve yeni kanallar açmaya başladı.
5 gün önce


Yargıtay'da kaybolan dosya ile Gürsel Tekin'in alakası var?