‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’

Arama

Arzu Yılmaz: Süreç Yürümezse Kürtler Farklı İttifak...

Doç. Arzu Yılmaz, sürecin yürümemesi durumunda Kürtlerin Ortadoğu'daki diğer aktörler gibi farklı ittifak hedeflerine girebileceğini, ayrıca bu faaliyetlerin olduğunu ve bu seçimin yapılacağını da yetkili olduğunu söyledi. Doç. Dr. Arzu Yılmaz, sürecin yürümemesi durumunda Kürtlerin Ortadoğu’daki diğer aktörler gibi farklı ittifak arayışlarına girebileceğini, ayrıca buna haklarının olduğunu ve bu seçimi yapacak akla da sahip olduklarını söyledi.

12/10/2026 21:23 | Son Güncelleme : 19/11/2026 23:13 | Okunma Sayısı : 117 | Super Admin


Arzu Yılmaz: Süreç Yürümezse Kürtler Farklı İttifak...
‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

Arzu Yılmaz: Süreç Yürümezse Kürtler Farklı İttifak Arayışlarına Girebilir

 

Akedemisyen Arzu Yılmaz-6-i6acd4acf12ca4.png

              Doç. Arzu Yılmaz

 Doç. Arzu Yılmaz, sürecin yürümemesi durumunda Kürtlerin Ortadoğu'daki diğer aktörler gibi farklı ittifak hedeflerine girebileceğini, ayrıca bu faaliyetlerin olduğunu ve bu seçimin yapılacağını da yetkili olduğunu söyledi.

Doç. Dr. Arzu Yılmaz, sürecin yürümemesi durumunda Kürtlerin Ortadoğu’daki diğer aktörler gibi farklı ittifak arayışlarına girebileceğini, ayrıca buna haklarının olduğunu ve bu seçimi yapacak akla da sahip olduklarını söyledi.

Avrupa ve Ortadoğu toprakları ile denizlerinde cereyan eden kontrollü çatışmalar, ABD ile Çin arasındaki ticari rekabet, Rusya’nın Avrupa üzerindeki baskısından kaynaklanan ABD-Rusya gerilimi ve ABD-İsrail blokunun İran’a yönelik saldırılarının Yemen-Suudi Arabistan savaşına evrilmesi, öngörülemez bir aşamaya geçilmesi riskini barındırıyor. ABD’nin Ortadoğu’dan çekilme adımları, bölgede yeni çatışmaların tetiklenebileceği endişesini yaratıyor.

Türkiye-İsrail, İsrail-Suriye ve İsrail-İran gerilimleri ile diğer çatışmalar, Kürtlerin geleceğini doğrudan etkileyecek gelişmeler olarak not ediliyor. Her gün kurulan ve bozulan ittifaklarla şekillenen güç dengeleri, kendi içlerinde bölünmüş Kürtleri ciddi risklerle karşı karşıya bırakıyor.

Ortadoğu’daki gelişmeleri ve bunların bölgeye ve Kürtlere etkisini, Ortadoğu’yu yakından takip eden Doç. Dr. Arzu Yılmaz’a sorduk.

 

Önceki söyleşimizde “Dünyada düzenin değiştiğini, Ortadoğu’nun da bundan azade ele alınamayacağını” söylemiştiniz. Özellikle Ortadoğu’daki sancıyı, ademimerkeziyetçilik yanlısı güçlerle merkezlerin daha da güçlenmesini isteyen güçler arasındaki gerilim olarak tarif etmiştiniz. Bu gerilim sürüyor; ancak belli bir noktada somut bir şekle de kavuştu gibi. Suriye, bunun açık göstergesi gibi duruyor. Suriye’deki gerilim nasıl sonuçlandı?

Suriye’de merkezi bir yönetim kurma çabasında olanlarla ademimerkeziyetçi bir yapı kurmak, inşa etmek isteyenler arasındaki mücadele hâlâ devam ediyor. Kazanan hiçbir taraf da yok. Suriye’de hâlihazırda yaşanan bir illüzyon. İllüzyondan neyi kastediyorum? Hükümetin adı “geçici hükümet”. Bu hükümetin geçici olma hâlinin süresi için ilk geldiklerinde 4 yıl diyorlardı. En son New York’ta 6 yıldan bahsettiler. Dolayısıyla bu iki taraf arasında süren mücadelenin henüz bir galibinden bahsetmemize imkân verecek bir sonuç yok. Zira Ortadoğu’da yaşananlar henüz bir sonuca ulaşmaktan çok uzak. Sonuç ne zaman ortaya çıkacak? Sonuç, o güç dengesi Ortadoğu’da yeniden kurulduğunda ortaya çıkacak. Zaten bu, sadece Ortadoğu ya da Suriye özelinde bir sonuç değildir. Uluslararası ilişkilerde, sistemler açısından ancak bir güçler dengesinin kurulduğu durumda sonuçlardan bahsedebiliriz. İçinde bulunduğumuz süreç, henüz bu güç mücadelesinin sürdüğü bir süreç ve bu süreç içerisinde görünürdeki hedef, statükoyu korumak adına merkezleri tahkim etmek; ama bunun başarıya ulaşıp ulaşamayacağını belirleyecek olan da bu güç mücadelesinin neye evrileceği.

Türkiye medyası, Kürtlerin Suriye’de kaybettiğini yazdı, çizdi. Siz, sokakta herhangi bir Kürt ile yaptığınız münazaralarda benzer bir yaklaşım görüyor musunuz; Kürtler Suriye’de kaybetti mi? Bağımsız bir göz olarak ne görüyorsunuz?

Suriye’de kazanan ve kaybeden muhasebesini yapabileceğimiz bir sonucu henüz elde ettiğimizi söylemek mümkün değil.

Bu hikâyenin henüz nereye bağlanacağını kestirebilecek durumda değiliz. Esad’ın zorba, tek parti rejiminin yıkılışını gerçekleştiren bir halk devrimi değil. Bugünün Suriye’sinin gelecekte neye dönüşebileceğini anlamamız açısından bunun çok kilit bir öneme sahip olduğunu düşünüyorum. Tırnak içinde, “uluslararası komployla” bir zorba rejim düşürülüp yerine bir başka zorba rejim kurulmaya çalışılıyor. Bunun adına her ne kadar devrim denilse de buna bir halk desteği yok. İnsanların, 50-60 yıla dayanan baskıcı bir yönetimin nihayet düşmüş olmasından kaynaklı olarak yeni yönetime bir şans verme motivasyonuyla hareket ettikleri kanaatindeyim. İllüzyon dememin nedeni o. Kazanan ve kaybeden muhasebesini yapabileceğimiz bir sonucu henüz elde ettiğimizi söylemek mümkün değil.

Suriye’nin başına getirilen HTŞ üzerinden merkezileşme güçlendiriliyor gibi görünmüyor mu?

Merkezileşme çabalarının henüz kimin, hangi güçlerin üzerinden sonuca ulaştırılacağı açık bir soru olarak ortada duruyor. Birincisi, bu projeyi ortaya atan Amerika. Ancak belli ki bunun ne ekonomik ne siyasi ne de mali yükünü almaya niyetli. Bu projeyi öneriyor ama bunu gerçekleştirme kapasitesini ortaya koymaya hiç hevesli değil. Bunu gerçekleştirmek üzere belirlediği müttefiklerinin ise bunu gerçekleştirme kapasiteleri yok. Niyet edilen ve hedeflenen amaçlar ayrı. Kendi siyasi nüfuz alanlarının ötesinde askeri nüfuz alanlarını genişletme hedefi güdüyorlar. Şimdi, halkın desteğinin olmadığı, bunu gerçekleştirecek bir başat aktörün bulunmadığı, bölgesel aktörlerin ise bunu gerçekleştirme kapasitesinin sınırlı olduğu böyle bir durumda, retorikte bu hedefe hizmet ediyor görünseler bile pratikte merkezileşmenin altını oyan adımlar attıkları için merkezileşme çabalarının sonuç vermesi beklenemez.

Kürtler şu anda Suriye rejimiyle defacto da olsa bir birleşme sağlamış durumda. Bu durum ve güç ilişkileri, Kürtleri ve Kürt siyasetini nasıl etkileyecek?

Akedemisyen Arzu Yılmaz-i6acd4cd588d2b.png

Rojava deneyimi sadece bir askeri güce dayalı bir deneyim değildi. Aynı zamanda kendi kurumlarını; sivil, siyasi ve idari kurumlarını yaratan bir yönetim modeli geliştirilmişti. Esad devrildiğinden beri yaşanan büyük gerilimin ve şiddetin artarak devam etmesinin, entegrasyonun aslında sadece SDG’nin tasfiyesi ve SDG ölçeğindeki askeri yapının entegrasyonuyla sınırlı kalmasından kaynaklandığı kanaatindeyim. Çünkü diğer idari ve sivil kurumlar hâlâ yerinde. Benim görebildiğim kadarıyla, olağanüstü uluslararası baskı ve imkânların sınırlılığı çerçevesinde atılan pragmatik adımlar bize her ne kadar bir teslimiyet tablosuymuş gibi yansıyor olsa da sahada o kurumlar, sözünü ettiğim siyasi ve sivil kurumlar, işlevlerini ve misyonlarını eskisi gibi olmasa dahi asla bir tasfiye ölçeğine varmayacak bir gri alanda sürdürüyor. Suriye’de hâlâ süren gerilimin de temel nedeni bu. Şiddet bu nedenle artarak devam ediyor.

İsrail ve Türkiye, Suriye’de ne yapmak istiyor? Önümüzdeki dönemde Suriye için nasıl bir gelecek tasavvurunda bulunabiliriz? Kürtlerin Suriye’de nasıl bir pozisyon almaları gerekir?

 

İsrail ve Türkiye arasındaki gerilimin temel kaynağı, Amerika sonrası bölgede yeni düzenin yürütücülüğünü üstlenme konusudur.

Ortadoğu’da bir post-Amerika dönemi yaşanıyor. Yani Amerika sonrası bir Ortadoğu. Şimdi, bu Amerika sonrası Ortadoğu’da, biraz önce de söylemeye çalıştığım gibi, Ortadoğu’nun yeniden dizayn edilmesinin, kurulmak istenen bu yeni düzenin yürütücülüğünü üstlenmesi muhtemel Amerikan müttefikleri arasında bir rekabet var. Bana kalırsa İsrail ve Türkiye arasındaki gerilimin temel kaynağı bu. Henüz Amerika sonrası yeniden kurulan Ortadoğu düzeninde yüklenecekleri misyonun sınırlarının hem teritoryal hem siyasal hem de askeri anlamda ne olacağı konusunda müttefikler arasında bir uzlaşmaya varılamadığını görüyoruz. Örneğin Amerika, bunun bir ön hazırlığı olarak İbrahim Anlaşmaları’yla Amerika sonrası Ortadoğu’da kurulacak düzenin hangi omurga üzerinden gelişeceğinin ve bu omurga içerisinde tarafların birbirleriyle nasıl uzlaşabileceğinin zeminini yaratmaya çalışmıştı. Gazze Savaşı’ndan sonra o çerçeve büyük oranda zarar gördü. Bu yeni Trump yönetiminin iş yapma biçimi üzerinden gidecek olursak Suriye’de rejimin devrilmesi ve sonrasında görece hem bölge hem de Amerika için en düşük maliyetli dönüşümün Suriye’de kotarılması konusunda Türkiye’ye bir ödev verildiğini bugün artık rahatlıkla söyleyebilecek durumdayız.

Bu ödev tanımlamanızın somut karşılığı olarak neyi gösterebiliriz?

İdlib’e, HTŞ’ye ve Efrîn işgaline kadar götürebileceğimiz pek çok örnek verebiliriz. Türkiye’nin önünün açıldığını ve o cihatçı gruplarla ilişkilendiğini, IŞİD’e karşı koalisyon çerçevesinde o cihatçı grupların nasıl organize edildiğini gördük. Askeri olarak eğit-donat programı çerçevesinde organize edildiler. Ayrıca siyasi olarak, deyim yerindeyse, İdlib ölçeğinde eğitildiklerini ve tüm bunların hazırlıklarının yapılması ve hayata geçirilmesinde Türkiye’ye bir ödev verildiğini bugün söyleyebilecek durumdayız. Türkiye, bugün geldiğimiz noktada bu ödevi Amerikan yönetiminin bakış açısından başarıyla sonuçlandırmış görünüyor. Fakat İsrail, İran savaşında, tam da Amerika’nın, dediğim gibi Trump üzerinden yeniden temayüz eden müesses nizamının nazarında, olabilecek en düşük maliyetli dönüşümü gerçekleştirmede başarılı olamadı. Günün sonunda, Amerika sonrası düzenin yürütülmesinde görev alması beklenen bu iki müttefikten Türkiye’nin, deyim yerindeyse Suriye üzerinden verilen ev ödevini başarıyla tamamladığı; İsrail’in ise İran üzerinden verilen bu ödevi çok da düzgün yapamadığı ve Amerika’ya da yüksek maliyetler doğurduğu bir dönemdeyiz.

Sahadaki pek çok somut olay üzerinden var olduğunu söyleyebileceğimiz İsrail-Türkiye gerilimi nereye evrilir?

Bu rekabetin, bu gerilimin neye evrileceğini biraz da İran savaşının sonucuna bağlı olarak daha net görebileceğiz.

Bu gerilimin sürdüğü, İran dosyasının hâlâ apaçık olduğu bir süreçte, Türkiye’nin de içinde yer aldığı ve Mekke Antlaşması olarak tanımlayabileceğimiz bir oluşum ortaya çıktı. Bu ittifak, bu gerilimi olumsuz etkiler mi?

İbrahim Anlaşmaları, aynı zamanda bahsini ettiğimiz Amerika sonrası dönemin ön hazırlığıydı. Fakat Gazze Savaşı, en başta Suudi Arabistan’ın anlaşmalara dâhil olmasının zeminini zayıflattı. Böylesi bir süreçte karşımıza çıkan Mekke İttifakı, İbrahim Anlaşmaları’nın yürütülmesinin zorlaştığı bir aşamada açılan bir yan yol izlenimi veriyor.

Mekke İttifakı ya da Antlaşması ile oluşan bu bir araya geliş, IMEC projesinin güvencesini sağlayan İbrahim Anlaşmaları’nın etkisini yitirmesine neden olmaz mı?

Hayır. Bu çok önemli bir şey. Etkisini yitirmesine neden olmuyor. İbrahim Anlaşmaları’nın işlevini yerine getirmesinin mümkün olmadığı bir durumda devreye giren bir antlaşmadan, Mekke Antlaşması’ndan söz ediyoruz.

Bu yeni antlaşma, onu besleyen bir antlaşma mı?

Bugün geldiğimiz aşamada Mekke İttifakı’nın İsrail’e karşı bir yapılanma olmadığını söyleyebiliriz.

Evet. Şu anda ortaya çıkan tablonun daha çok ona hizmet ettiğini söyleyebilecek durumdayız. Dolayısıyla, nihayetinde biraz önce de söylediğim gibi, İran Savaşı’nın Mekke Antlaşması’nın aslında İbrahim Anlaşmaları’nın kaybettiği işlevi yerine getirdiği ve bu hâliyle belki İbrahim Anlaşmaları’nın Mekke İttifakı’na ya da belki de Mekke İttifakı’nın İbrahim Anlaşmaları’na eklemlendiği bir sonuca varması benim için sürpriz olmaz. Önemli olan, hangi tarafların hangi politik hedefte buluştuğu. Bugün geldiğimiz aşamada Mekke İttifakı’nın İsrail’e karşı bir yapılanma olmadığını söyleyebiliriz.

Öyle lanse edilmiyor mu?

Yemen Savaşı üzerinden ortaya çıkan hizalanma, bize bu ittifakın İsrail’e karşı değil, bir Şii ya da İran dominasyonuna karşı olduğunu, İran’a karşı bir yapılanma olduğunu düşündürüyor.

Mekke Antlaşması’nın, Türkiye’nin Ortadoğu’da egemen kılmak istediği hegemonyasını güçlendirmek ve İsrail’in kurmak istediği hegemonyayı etkisizleştirmek amacıyla yapıldığına dair yorumlar da yapılıyor. İbrahim Anlaşmaları’nın orijininde İsrail’in olmasına dayandırılan bu yoruma ne diyorsunuz?

Akedemisyen Arzu Yılmaz-i6acd4cd588d2b.png

Biraz önce sözünü ettiğimiz illüzyon ve geçicilik durumu sadece Suriye için geçerli değil. Biz bugün Ortadoğu ölçeğinde geçici bir deneme sürecinden bahsediyoruz. Mevcut ittifaklar çalışmadığı gibi yeni kurulan ittifakların da kalıcılığını iddia edebilecek durumda değiliz. Ben de sizin gibi düşünüyordum, ancak 7 Ekim’den sonra artık böyle düşünmüyorum. Bu, çok sert geçen bir güç mücadelesi ve bu güç mücadelesinin nihayetinde bir güçler dengesi kurulmadan, kurulacak herhangi bir ittifakın veya siyasi projenin sonuçlarını görebileceğimiz bir dönem değil. Onun için bu Mekke İttifakı’nı da mutlak bir yapı olarak değil, biraz önce kısaca özetlemeye çalıştığım yakın geçmişin kırılganlıklarını ve zorluklarını aşmaya dönük yeni bir ittifak girişimi olarak okumak pekâlâ mümkün. Geldiğimiz aşamada, henüz metnini bilmediğimiz o anlaşmanın en azından İsrail’e değil, İran’a karşı olduğunu söyleyebilecek durumda olduğumuzu düşünüyorum.

Karmaşık olduğu doğru. Bu karmaşıklık, Ortadoğu’daki yeni düzeni tek başına omuzlayacak güçte ve kapasitede bir bölgesel aktör olmamasından kaynaklanıyor. Ne Türkiye ne Suudi Arabistan ne İsrail ne de İran tek başına bu düzeni kurma ve sürdürme kabiliyetine sahip. Amerika’nın böyle bir gücü vardı. Kaldı ki o gücün bile sınırları Afganistan ve Irak’ta test edildi. Bu nedenle Mekke İttifakı’nı Türkiye’yi daha da güçlendirecek bir yerden okumak bana yanıltıcı geliyor. Buna, çok katmanlı ve krizli durumu yönetme kabiliyetine sahip olmayan bu bölgesel aktörlerin bir iş birliği olarak bakmak çok daha doğru. Bu iş birliğinden Türkiye mi daha kazançlı çıkacak, Suudi Arabistan mı daha kazançlı çıkacak ya da nükleer güç olan Pakistan mı daha kazançlı çıkacak, bunu henüz kestirmek için çok erken. Yani bunu söyleyebilecek durumda değiliz. Yalnız, bunun İran’a karşı aldığı pozisyonu biraz daha nüanslı düşünmek gerekir. Yani bu üç devletin en azından hâlihazırda oluşturduğu ittifakın, İran’la doğrudan bir cephe savaşına girişme konusunda hevesli olmadığını söyleyebilecek durumdayız. Hiç kuşkusuz bir caydırıcılık amacı taşıdığı muhakkak ama İran’a karşı cepheden pozisyon almayı en azından son seçenek olarak değerlendirecek bir yapıda olduğunu düşünebiliriz.

 

ABD, Suriye, Irak ve Federe Kürdistan’dan çekildi, çekiliyor. Yıllarca “koruyucu güç” olarak lanse edildi. Bugün oradan çekiliyor. Bu durum özellikle Kürtleri Suriye’de ve Irak’ta nasıl etkileyecek? ABD’nin olmadığı bir Kürdistan’ı ne bekliyor?

Amerika’nın olmadığı bir Ortadoğu’da Kürtler nasıl ayakta kalacak? Amerika’nın askeri olarak Ortadoğu’da bulunmasından bağımsız olarak, 90’lardan sonra Kürtlerin bir siyasal aktör olarak kendilerine Ortadoğu coğrafyasında yer bulmasına imkân veren bir zamanın ruhu vardı. Zamanın ruhu neydi? Ulus devletlerin zayıfladığı ve başarısız devlet örneklerinin çoğaldığı, birçok devlet dışı aktörün güç kazandığı bir Ortadoğu döneminde —bu sadece Kürtler için geçerli değil— Kürtler de kendi siyasal alanlarını konsolide etme imkânına kavuştular. Amerika’nın askeri varlığının Kürtlere sağladığı bir güvenlik şemsiyesi vardı, artık olmayacak.

Sağlıyor muydu?

Amerika’nın askeri varlığının Kürtlere sağladığı bir güvenlik şemsiyesi vardı, artık olmayacak. Bunun ortaya çıkardığı yeni bir risk var; Kürtler için bir güvenlik riski var. Kürtler, henüz bu güvenlik şemsiyesinin yerini yeni bir ittifakla doldurarak bu riski giderme imkânına sahip değiller.

Tabii ki sağlıyordu. Ama şunu gözden kaçırmamak gerekiyor: Saddam dönemindeki operasyonlar her ne kadar Kürtleri korumak adına yapılsa da temel motivasyon Kürtleri korumak değildi. O dönem Amerika’nın büyük stratejisi yeni dünya düzenini kurmaktı ve Körfez krizini bunun için bir fırsat olarak görüyordu. Bir güvenlik şemsiyesi sağlıyordu ama Amerika’nın temel motivasyonu Kürtleri korumak değildi. Bu, aynı şekilde Rojava için de geçerli. Rojava’da görece çok kırılgan bir güvenlik şemsiyesi sağlamış olsa da her zaman, üstelik son derece şeffaf bir şekilde söyledikleri gibi, bu taktik, geçici ve sadece IŞİD’le savaşla sınırlı bir güvenlik şemsiyesiydi. Askeri olarak bu güvenlik şemsiyesi artık ortada yok ve bunun ortaya çıkardığı yeni bir risk var; Kürtler için bir güvenlik riski var. Kürtler, henüz bu güvenlik şemsiyesinin yerini yeni bir ittifakla doldurarak bu riski giderme imkânına sahip değiller.

Nasıl doldurabilirler?

Türkiye’deki süreç, ortadan kalkan bu güvenlik şemsiyesinin yerini doldurmaya dönük bir girişim. Bakalım sonuç verecek mi?

Böyle mi görüyorsunuz?

Tabii ki, onu zaman içerisinde göreceğiz. Ama temelde benim baktığım yerden bu sürecin Kürtler açısından en önemli stratejik, nihai hedefi, yeni ortaya çıkan bu güvenlik problemlerine karşı yeni ittifaklar geliştirmek ve süreç de bu zorunluluğun sonuçlarından bir tanesi.

Bu süreç, şu anda Ortadoğu’dan çekilen ABD’nin sağladığı şemsiyenin yerine geçecekse ya da bunu böyle görürsek o zaman Türkiye’nin Kürtlere bakış açısında ve politikasında bir değişimi de ortaya koymuyor mu? Bu mümkün mü?

Tabii ki. Bu sürecin, Türklerle Kürtlerin barışının, Kürtlere bugüne kadar Amerika’nın Rojava ve Başur ölçeğinde sağladığı güvenlik şemsiyesinin yerine geçip geçemeyeceği belli değil. Her ne kadar bana kalırsa niyet bu olsa da. Ama en azından bu süreçle birlikte Kürtler, bu sert güç mücadelesi içinde bir hedef olmaktan kendilerini olabildiğince korudular. Ama en azından bu sürecin, tümüyle mükemmel bir çözüm olmasa bile, geçtiğimiz iki yıl boyunca Kürtlerin bir hedef olmasını engellemeye, hedef olmaktan çıkmasına yardımcı olduğunu tespit etmemiz gerekiyor. Sürecin, Kürtlerin güvenebileceği bir güvenlik şemsiyesi sağlayıp sağlayamayacağını ancak biraz önce konuştuğumuz dengelerin hangi noktada konsolide olacağına bağlı olarak konuşabiliriz.

Irak’ta devlet dışı silahlı güçler, silahlarını ya teslim ediyor ya da farklı yöntemlerle silah bırakıyor. Şengal’deki Kürtlerin de benzer bir hazırlık içinde olduğu görülüyor. Peşmergelere dair bir tartışma var. Oradaki durum tam olarak ne? Irak’ta bizi ne bekliyor?

 

Irak’ta bu, Irak’ı yeniden inşa etmeye yönelik kaçıncı çaba; hepimizin hafızasını tazeleyip her bir çabanın nasıl sonuçlandığını hatırlayarak bugünü yorumlamasında fayda var diye düşünüyorum. Dolayısıyla, kişisel olarak daha açık ifade etmek gerekirse, ne Suriye’de ne de Irak’ta bugün ortaya konan çabaların hedeflenen politik sonuca ulaşabileceği kanaatindeyim. Bunu baştan söyleyeyim. Ayrıca Peşmerge yapısı, 2005 Anayasası’na göre Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin savunma gücü olarak anayasada yeri olan bir güçtür. Yani Peşmerge gücü, Haşdi Şabi üzerinden devlet dışı tüm silahlı yapıların entegrasyonu bağlamına dâhil edebileceğimiz bir yapı değil. Şimdi Şengal ve Haşdi Şabi’ye gelecek olursak, konuyu açıklamak için bir kere şunu teslim edelim: 3 Ağustos 2014’te Peşmerge Şengal’den çıktı. Şengal’i IŞİD’e karşı savunamadı ve terk etti. Arkasından, bugün YBŞ olarak anılan grup orada oluştu ve nihayetinde Peşmerge’nin 2015’te koalisyonun desteğiyle Şengal’e yeniden dönmesiyle birlikte, aynı yıl YBŞ ile Peşmerge güçleri Amerikan desteğiyle düzenlenen ortak operasyonla Şengal’i IŞİD’den özgürleştirdi. O noktadan sonra, 2017 referandumu olunca Peşmerge yeniden Şengal’den çıkmak zorunda kaldı. Diğer tartışmalı alanlardan olduğu gibi. O günden sonra Peşmerge’nin Şengal üzerindeki kontrolü sıfırlanırken YBŞ’nin de Şengal üzerindeki kontrolü zayıfladı. Bu durumda, 2017’den sonra Haşdi Şabi Şengal’e geldi. Ben bizzat şahidim; o Haşdi Şabi dediğimiz grupların içerisinde, Iraklı Şii milis güçlerden çok, fiziki özelliklerinden de kolaylıkla anlayabileceğiniz Afganistan’dan, Pakistan’dan ve Kafkaslar’dan gelen milislerin de dâhil olduğu, karma ve sadece Şengal’e özel bir güvenlik mimarisi ortaya çıktı. Daha sonra YBŞ, bütün tartışmalı alana nüfuz eden Haşdi Şabi güçleri üzerinden Bağdat’a bağlandı. En başta söylenmesi gereken şu: Bugün Şengal’in entegrasyonunu Haşdi Şabi’nin entegrasyonundan bağımsız konuşamayız. Geldiğimiz aşamada da Haşdi Şabi’nin entegrasyonuna dair hiçbir somut sonuç elde edilebilmiş değil.

Nasıl olacak peki?

Bundan sonrasının neye evrileceği, Şengal’de nasıl bir düzen kurulacağı bence öncelikle Haşdi Şabi grubunun nasıl entegre olacağına bağlı; bu, Şengal’de de neyin nasıl olacağını ortaya koyacak.

Şengal’de şu anda var olan askeri ve siyasi yapıların, varlıklarını koruyarak Bağdat’a entegre olma ihtimalleri var mı? Suriye’de ortaya çıkan sürece benzer bir süreci orada da görebilir miyiz? Irak buna “Evet” der mi?

Bir Bağdat olsa, ona entegre olacak bir Şengal’den de bahsedebiliriz. Ama entegre olunacak bir Bağdat var mı?

Bunu engelleyen güç var mı?

En başta İran var. Spesifik olarak IŞİD’le savaştan sonra Bağdat’a her entegrasyon girişimi, İran’ın Irak’taki gücünü artırması sonucunu doğurdu. Bugün hâlâ Bağdat’ta hüküm süren siyasi aktör İran’dır. Bağdat’a entegre olan her yapının nihayetinde İran’ı güçlendirdiği ve bundan bağımsız bir sonuç doğurmayacağı kanaatindeyim.

Abdullah Öcalan’ın silahsızlanma ve demokratikleşme sürecini başlatmasını ya da buna dair adımlar atmasını nasıl yorumluyorsunuz? “Kürtlerin gelecekteki kaderi ne olacak?” sorusu üzerinden ele alırsak bunun etkisi ne olacak?

Kürt siyasal öznesinin bu süreçte aldığı kararları rasyonel seçim olarak tanımlamak çok yerinde görünüyor.

 

Buna Abdullah Öcalan’dan da bağımsız, siyaset bilimi teorisinin bize sunduğu imkânlar üzerinden bir cevap vermek gerekirse Kürtlerin rasyonel bir seçim yaptığını düşünüyorum. Bu rasyonel seçimin en erken sonucu da biraz önce söylediğim gibi Kürtlerin bu savaş ortamında bir hedef olmaktan kendilerini korumuş olmalarıdır. Bunun ötesinde kazanımlarını korumalarına ne kadar yardımcı olacağı, bu sürecin nasıl yönetileceğine bağlı. Ama şunu da akıldan çıkarmamak gerekiyor: Biraz önce bölgesel aktörler üzerinden şunun ısrarla altını çizdim; mevcut ittifakların çalışır durumda olduğu ya da yeniden kurulmakta olan ittifakların kalıcı olabileceğini düşünebileceğimiz bir dönemin içinde değiliz. Her şeyin son derece akışkan ve belirsiz olduğu, çok sert bir güç mücadelesinin ortasından geçiliyor. Dolayısıyla bu, aynı zamanda Kürtler için de geçerli. Bakın, bu süreç başladığında sıklıkla söyleniyordu ama bugünlerde artık pek hatırlanmaz oldu. Tıpkı Ortadoğu’daki diğer bütün aktörler gibi Kürtlerin de tek alternatifi Türkiye ile ittifak yapmak değildi. Bu sadece Abdullah Öcalan için geçerli değil; aynı zamanda Güney siyasetine, Rojava siyasetine ya da hepsinden bağımsız olarak İran Kürt partilerinin Amerika’nın İran’la savaş sürecinde aldığı tutuma baktığımızda şu nettir: Kürt siyasal öznesinin bu süreçte aldığı kararları rasyonel seçim olarak tanımlamak çok yerinde görünüyor. Bu seçim, rasyonel davranmanın bir başka gereği olarak ve zamanın ruhuna uygun olarak da yapılmış olabilir.

Akedemisyen Arzu Yılmaz-6-i6acd4acf12ca4.png

              Doç. Arzu Yılmaz

Ama diğer ittifakların oluştuğu, kurulan ittifakların kalıcılığının şüpheli olduğu böylesi bir dönemde, Kürtlerin süreç bağlamında yaptıkları ittifakın da kalıcılığı bu sürecin nasıl gelişeceğine bağlı olacaktır. Sürecin yürümediği durumda, tıpkı diğer aktörler gibi Kürtlerin de farklı ittifak arayışlarına girme hakları var. Bu bağlamda bir seçim yapma aklına da sahip olduklarını bugüne kadar attıkları adımlardan çıkarsamak zor değil.

Şu anda var olan süreci, sizin yorumladığınız gibi “Kürtleri koruyan, güvenliğini sağlayan güvenlik şemsiyesi” olarak kabul edelim. Böyle bir durumda Kürtler, İran’da yaşadıkları bölgelerde özerklik ve federasyon arayışına girerse Türkiye’nin buna karşı tutumu ne olur?

“Türkiye’nin Kürt politikasına ilişkin kararı sadece Kürtlerin kaderini etkilemeyecek, aynı zamanda Türkiye’nin kendi geleceğini de tayin edecek.”

Daha çok Ortadoğu odaklı tartıştık ama bir dünya sistemi tümüyle değişiyor ve dönüşüyor. Dolayısıyla Türkiye’nin de bu değişim ve dönüşümden bağımsız olduğunu düşünemeyiz. Türkiye de değişecek. Şu anda da zaten o değişimin yarattığı siyasi krizin içinde. Ciddi bir yapısal ekonomik kriz yaşanıyor ama buna ek olarak, bununla ilişkili ciddi bir siyasi kriz döneminin de içerisindeyiz. Türkiye’de siyaseten olanları başka türlü açıklamak mümkün değil. Dolayısıyla Türkiye’nin bu hususlara verdiği cevaplara, en başta da Kürt meselesi konusunda vereceği, üreteceği cevaplara bağlı olarak neye evrileceğini de görmüş olacağız. Türkiye bu dönüşümü, Türklükten başka kimlikleri de içerisine alacak daha kapsayıcı, yeni bir Türkiye tahayyülüyle mi karşılayacak, yoksa Cumhuriyet’in kuruluş kodlarına referansla dışlayıcı bir tutumla mı? Benim baktığım yerden henüz bu sorunun cevabının net olduğunu söyleyebilecek durumda değiliz. Bu konuda son derece kafa karışıklığına neden olabilecek, çelişkili, söylemle pratiğin uyuşmadığı, bazen pratiğin söylemin önüne geçtiği, bazen söylemin pratiğin önüne geçtiği ama bunların birbiriyle tutarlılık oluşturmadığı bir sürecin içerisinden geçiyoruz. Ama dediğim gibi, sizin “Ne cevap verecek?” sorunuzun bana kalırsa bugün yanıtı net değil. Bu soruya vereceği yanıtın sadece Kürtler açısından değil, Türkiye’nin dönüşümü açısından da tayin edici bir faktör olduğunu düşünüyorum. Türkiye’nin Kürt politikasına ilişkin kararı sadece Kürtlerin kaderini etkilemeyecek, aynı zamanda Türkiye’nin kendi geleceğini de tayin edecek. Bölgesel ölçekteki güç mücadelesine odaklandık ama Türkiye’de de şu anda siyasi güçler arasında çok sert bir mücadeleye tanıklık ediyoruz. Bunun, her zamanki gibi sadece Türkiye’deki dinamiklerle açıklanamayacak bir mücadele olduğu muhakkak. Bunun sonucunda nasıl bir Türkiye’nin ortaya çıkacağını anlamak açısından Kürt politikası bir izlek oluşturabilir.

Süreç iki yıldır devam ediyor. Türkiye bu iki yıllık süreçte nasıl bir yol kat etti?

Bu sürecin başladığı dönemde Türkiye’nin konumunu hatırlamakta fayda var. Türkiye, Ortadoğu’da sözünü ettiğimiz İbrahim Anlaşmaları’yla yeniden oluşmakta olan güvenlik mimarisinin; enerji, ticaret ve siyaset alanındaki yeni dengelerin tümüyle dışına atılmıştı. Yani Türkiye’nin Ortadoğu ülkelerinin çoğunda neredeyse büyükelçiliği bile çalışır durumda değildi. Bundan da önemlisi, kendisini Doğu ile Batı arasında bir köprü olarak tanımlayan ve jeostratejik önemini, değerini buradan kuran Türkiye, yeni kurulan ticaret ve enerji koridorlarından da dışlandığı bir dünyanın ortaya çıkmakta olduğu dönemde bu sürece yönelik girişimleri başlattı. Ortadoğu’daki maliyeti omuzlayacak bir Amerikan müttefikinin arandığı bir dönemde Türkiye, Kürtlerle ittifak yoluyla istikrarlı bir ülke profili çizme imkânına kavuştu. İkincisi, bunu tamamen “duygusal” bir neden olarak hesaba katmakta fayda var. Üçüncüsü, içeride bu sorununu görece halletmiş, en azından paranteze almış olmanın sağladığı imkânla hem Irak hem Suriye’de ya da daha genel ifadesiyle Ortadoğu’da askeri ve siyasi nüfuz kapasitesini daha geniş alanlara yayma imkânına kavuştu.

MA / Mehmet Aslan – Abdulkadir Ayten

Etiketler : Doç. Dr. Arzu Yılmaz’ Süreç Yürümezse Suriye’de kazanan ve kaybeden İsrail ve Türkiye arasındaki gerilim Kürtlerin Ortadoğu'daki İran Suriye İsrail Türkiye küresel güçler
Beğendim
Bayıldım
Komik Bu!
Beğenmedim!
Üzgünüm
Sinirlendim
Bu içeriğe zaten oy verdiniz.

‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

Bunlar da ilginizi çekebilir

İktidar Yeni Parti'yi süreç dışına itti | #NasılYapmalı

İktidar Yeni Parti'yi süreç dışına itti | #NasılYapmalı

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, 18 Kasım’da yaptığı açıklamayla çözüm süreci kapsamında kurulması planlanan Meclis İzleme Komisyonu’na üye vermeyeceklerini duyurdu. Gerekçe ise iktidarın demokratikleşme konusunda verdiği sözleri yerine getirmemesi, kayyım uygulamalarının sürmesi ve AİHM ile AYM kararlarının uygulanmaması.

7 saat önce
Ayşegül Doğan:  Süreci siyasi ranta dönüştürmeyin

Ayşegül Doğan: Süreci siyasi ranta dönüştürmeyin

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin siyasi hesaplara ve seçim tartışmalarına kurban edilmemesi gerektiğini vurgulayan Ayşegül Doğan, sürecin başarıya ulaşması için bütün siyasi partilerin sorumluluk alması ve demokratikleşme adımlarının geciktirilmemesi çağrısı yaptı

7 saat önce
Fon mağdurları ve siyasi parti temsilcileri SPK önünde

Fon mağdurları ve siyasi parti temsilcileri SPK önünde

Fon Fon mağdurları ve siyasi parti temsilcileri, Ankara’da Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) önünde bir araya gelerek basın açıklaması yaptı. “Yıl bitmeden anapara + TÜFE istiyoruz” ve “Fon adaletsizliği son bulsun” yazılı dövizler taşıyan mağdurlara; CHP, YENİ Parti, İYİ Parti, DEVA Partisi, Saadet Partisi ve DEM Parti milletvekilleri de destek verdi.

8 saat önce
Yorumlar

‘Sansür hayır! Habere Özgürlük ve İnsanca yaşamak İçin..!"