‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’

Arama

Sınıf siyaseti ve proletaryanın cinsiyeti

Sendika.Org’un "İşçi Sınıfı Hareketinin Yeni Doğrultusu" dosyası kapsamındaki sorular üzerine yazmaya karar verdiğimiz bu yazıda, bizzat öngörülen tartışmanın çerçevesinin/sınırlarının da tartışılmaya ihtiyaç olduğunu düşünüyoruz

02/09/2026 21:59 | Son Güncelleme : 19/11/2026 22:34 | Okunma Sayısı : 203 | Super Admin


Sınıf siyaseti ve proletaryanın cinsiyeti
‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

 

Sınıf siyaseti ve proletaryanın cinsiyeti

Semiha Arı - Hülya Osmanağaoğlu

 kadınlar-i6a9c7fcf042a8.jpg

Sendika.Org’un "İşçi Sınıfı Hareketinin Yeni Doğrultusu" dosyası kapsamındaki sorular üzerine yazmaya karar verdiğimiz bu yazıda, bizzat öngörülen tartışmanın çerçevesinin/sınırlarının da tartışılmaya ihtiyaç olduğunu düşünüyoruz. AKP-MHP iktidarı bir bütün olarak kadınları aile içinde tanımlayarak kazanımlarını gasp etmeye çalışırken, eğer dincilik-modernizm ikileminin ötesinde bir tartışma yürüteceksek, kadınların işçi sınıfı içindeki ve sınıf mücadelesindeki yerini de başlıca tartışma konularından biri yapmak gerekmez mi? Tekstilden gıdaya en düşük ücretli, güvencesiz, esnek, taşeronlaşmış ve sendikasız sektörlerde kadınlar çalışırken, sınıf-sermaye birikimi ilişkilerini kadınları merkeze koyarak da tartışmak anlamlı değil mi? Ya da on yıllardır çok sayıda kadın işçi direnişi bu kadar görünür olmuşken ‘Sendika.Org’un dahi’ sınıf mücadelesi söz konusu olduğunda kadın işçilerin örgütlenmesini ve mücadelesini bir başlık olarak gündeme almaması bir eleştiriyi hak etmiyor mu?

Konferans işçi sınıfı içinde kadın şubelerinin kurulmasını tavsiye etmektedir. Bununla birlikte, bu kararın her iki cinsiyetten oluşan şubelerin varlığını veya kurulmasını hiçbir şekilde etkilemeyeceği bilinmektedir (Marx, 1871).[1]

Marx’ın 1871 yılında 1. Enternasyonal’in Londra Konferansı’na önerdiği ve kabul edilen yukarıdaki karar, işçi sınıfından kadınların özerk örgütlenmesinin bir ihtiyaç olduğunun tespitinin yanı sıra sınıf mücadelesinin asli bileşeni olduğunu da vurgulaması açısından önemliydi. Eylül ayında alınan bu kararı, mart ayında başlayan ve 72 gün süren Paris Komünü'nün barikatlarda birlikte öldükleri işçi sınıfından kadınlara oy hakkı vermemesiyle birlikte düşünmek gerekiyor. 

1800’lerin ortalarından itibaren [erkek] sınıf örgütlerinin işçi sınıfından kadınları dışladıklarını biliyoruz. Önce zanaatkâr loncalarından, yani nitelikli emek gücünün örgütlenmesinden dışlanan kadınlar daha sonra sendikalardan dışlandılar. Sermaye ile patriyarka arasındaki gerilimde, sermayenin kadınları daha ucuz ve itaatkâr emek olarak istihdam etmeye çalışması ile patriyarkanın kadınların ev içinde erkeklerin ve ailenin ihtiyacı olan işleri yapamaz hale gelmesi sebebiyle kadınların ücretli emek gücüne katılmasına ket vurmaya çalışan politikaların aracısı erkek sendikal örgütlenmeler olmuştu. Bu nedenle kadınlar önce kadın işçi birlikleri ve kadın sendikaları kurarak eş zamanlı olarak hem sermayeye hem de erkek işçi sınıfına karşı mücadele ederken, iş bırakma ve şiddet kullanma gibi bir dizi yöntemle mücadele ediyorlardı. Uzun, on yıllar süren mücadelelerin sonucunda erkek sendikalara üyelikleri kabul edildi. Ancak sendikaların kadın işçilere özel sınıfsal talepler geliştirmesi yirminci yüzyılın son otuz yılında ikinci dalga feminist hareketin mücadelesiyle mümkün oldu. Örneğin, 1875’te Marx ve Engels kadınların eşit işe eşit ücret hakkının bir bütün olarak sermaye karşısında işçi sınıfının kazanımı olacağını vurguluyorlardı, ancak eşit işe eşit ücret ilk kez İngiltere’de 1975 yılında ikinci dalga feminist hareketin yükselişinin işçi sınıfından kadınların mücadelesiyle buluşması sayesinde yasalaşabildi. Sonuçta 1800’lerde ve 1900’lerin başında işçi sınıfından kadınların politikaları her daim sendikalarda ortak örgütlenme olarak hayata geçirilirken, o dönemde oy hakkı mücadelesinde cisimleşen siyasal mücadelenin/feminist mücadelenin, kadınların oy hakkını liberallerle ittifak adına geri plana iten dönemin sosyal demokrat partilerinden ayrılarak bağımsız feminist örgütlerle verildiğini görüyoruz.

68’de yükselen toplumsal mücadeleler içinde, bizzat mücadelenin öznesi olan erkeklerin asla kadınlarla eşit yoldaşlık ilişkisi kurmaması, erkek egemenliğinin ilgasının ‘toplumsal kurtuluştan’ sonraya ertelenmesi, patriyarkanın kurucu bir egemenlik ilişkisi olarak kabul edilmemesi, yolların ayrılması ve bağımsız, sadece kadınlardan müteşekkil bir feminist hareketin örgütlenmesiyle sonuçlandı ve ikinci dalga feminist hareket yükselişe geçti. 1960’ların sonundan itibaren yükselen feminist hareketin etkisi işçi sınıfından kadınların örgütlenmesinde niteliksel ve niceliksel bir dönüşüm yarattı. Batı’da kadınlar, özellikle daktilograf, stenograf, sekreterlik türü büro işlerinde kadın oldukları için maruz kaldıkları cinsel şiddete ve aldıkları düşük ücrete karşı örgütlendiler. Kadın işi-erkek işi ayrımının en belirgin olduğu büro işleri sektöründeki örgütlenmeler maaş artışlarının ve nitelikli emek olarak kabulün önünü açtı. Keza, erkek emeğinin yoğun olduğu ağır sanayide kadınların sendikalara üye olmasıyla ilgilenmeyen erkek sendikal yapılara karşı, kadınlar kurdukları dernekler ve birliklerle ana akım sendikalara katılırken bizzat merkezi yönetimlere dâhil oldular. Cinsel tacizin tüzüklere dahil edildiği, eşit işe eşit ücretin ve eşdeğer işe eşit ücretin öncelikli talepler haline geldiği bu dönemde sendikalarda kurulan kadın komisyonları ve eğitim çalışmaları işçi sınıfından kadınların sınıf mücadelesinin asli öznesi olması için gereken yolu açtı.

Bugünle karşılaştırmak için bir örnek vermek istersek, 1970’lerin başında Batı’da feminist hareketin en önemli kazanımı kuşkusuz kürtaj hakkıydı. Ancak 1979’da Thatcher iktidarıyla başlayan neoliberalizmin ilk adımları esnasında bir Muhafazakâr Parti milletvekilinin kürtajın sınırlandırılmasına ilişkin yasa teklifine İngiltere’nin en büyük sendika konfederasyonu TUC, üyelerini feminist hareketin yanı sıra sokağa çağırmış ve yasa önerisinin geri çekilmesine destek olmuştu. Türkiye’de ise AKP’nin yeni rejiminin bir ayağını da kadınlara yönelik baskı politikalarıyla inşa etmeye çalıştığı, tüm toplumsal muhalefetin hemfikir olduğu bir konu olmasına rağmen İstanbul Sözleşmesi’nden imza çekilmesi sürecinde sınıf hareketinin işçi sınıfından kadınların önceliğini görmezden geldiğine tanıklık ettik. Gelinen noktada AKP rejiminin aile politikalarının ekonomi politiğini görmek ve sınıf mücadelesiyle doğrudan bağını, sendikalarla ilişkisini ve feminist hareketle sınıf hareketi ilişkisini bir bütün olarak ele almak, günümüzde yükselen sınıf mücadelesini ve sınıf dinamiklerini tartışmak açısından elzem görünüyor.

Kadın emeği ve işçileşme meselesi

Verilere ihtiyaç duymaksızın bildiğimiz bir gerçek var. Bütün ev işlerini, çocuk bakımını, yaşlıya, hastaya, engelliye bakımı ve kendisine bakabilecekken karısından, sevgilisinden hizmet bekleyen erkeklerin bakımını kadınlar evde bedavaya gerçekleştirir. Kadınların ev içindeki bu maddi konumu ezilmelerinin temel kaynağıdır ve aynı zamanda ücretli emek gücüne katılımlarını da belirler. İstatistiklerde ücretli emek gücüne katılamama gerekçesi olarak gösterilen ‘ev işleriyle meşgul’ kategorisinin altında erkeklerin hiç olmaması, bu kategoriyi sadece kadınların doldurması, bu ilişkiyi anlayabilmek için verilebilecek basit bir örnek. Bunun sonucu, Türkiye gibi geç kapitalistleşmiş, refah devleti kazanımları gerçekleşmemiş ve neoliberalizmin yükselme aşamalarında elindeki kreş gibi zaten kısıtlı olan kamusal hizmetleri de kaybetmiş bir ülkede kadınların yaygın olarak istihdama katılamamasıdır. Kadın istihdamı oranının erkeklerin yarısı kadar olması, sadece yüzde 30 civarında seyretmesi, kadınların sermaye karşısında yaygın olarak işçileşemediğini gösterir.

İkinci mesele, kadınlar ücretli emek gücüne katıldıklarında ne olduğuyla ilgili. AKP döneminde Türkiye’nin işçiler için bir cehenneme dönüştüğü gerçeği bir yana, kadınlar tarihsel olarak ücretli çalışma ilişkisine her zaman erkeklerden daha az ücret alarak girdiler ve her zaman geçici, ikincil işçiler olarak görüldüler. Yine cinsiyete dayalı ücret farklarına ve kadınların istihdamda kesintili bir şekilde var olduklarına dair birçok istatistik var. Kadın istihdamı için verilen yüzde 30 oranının aslında önemli bir kısmının yarı zamanlı, güvencesiz, geçici işler olduğunu, DİSK’in verdiği her 100 kadından sadece 19’unun kayıtlı tam zamanlı istihdamda olduğu verisinden de anlıyoruz.

AKP iktidara geldiği ilk yıllarda mesaisini büyük ölçüde emek piyasasını esnekleştirmeye ve işçi sınıfının ve sendikaların gücünü zayıflatmaya harcadı. Nihayetinde istediği gibi, emek-sermaye ilişkisini sermaye lehine daha fazla güçlendirecek, sermayenin payını artıracak, emeğin ise hem payını hem pazarlık gücünü düşürecek bir sonuç elde etti. Ancak 2000’lerin ortalarında ve özellikle 2010’larda yaptığı ve torba yasalarla geçirdiği birçok düzenlemeye kadınları da eklediği, esnekleştirme politikalarını büyük ölçüde kadınlar üzerinden meşrulaştırdığı ve bunu aile politikaları çerçevesinde kurguladığı gerçeği çoğunlukla göz ardı edildi. AKP kadın emeğini henüz yeterince kullanılmamış bir rezerv olarak ilan ederken, bu “yasal” düzenlemelerle kadınların (ve gençlerin) istihdama katılmasını kolaylaştıracağını iddia etti. Art arda girişimcilik, kooperatifçilik, mikrokredi, toplum yararına çalışma gibi atipik, güvencesiz, tam anlamıyla iş denemeyecek istihdam modellerini hayata geçirip kadınların konumunu emek gücü piyasasında ikincil olarak sabitledi. Deyim yerindeyse, norm işçiliği erkeklere, periferideki işçiliği ise kadınlara tahsis etti. Sonuç olarak yüzde 30 bandında tutulan bir kadın istihdamı oranıyla ve yüzde 70’i, 80’i erkeklerden oluşan çok sayıda işkoluyla karşı karşıyayız.

Kadınların evdeki işleri yerine getirmeleri koşuluyla layık görülen, genellikle maaştan ziyade cep harçlığı, eve katkı, ek gelir niteliğinde olan, emek-sermaye ilişkisi belirsiz, işçilik durumu belirsiz, örgütlenme olanağı neredeyse olmayan bu işlerin nasıl sistematik olarak aile politikalarıyla bağlantılı şekilde hayata geçirildiğini görmemek ya da bunu sınıfın meselelerinden biri olarak kavrayamamak Türkiye sınıf mücadelesi açısından büyük bir eksiklik olarak görülmeli.

Cinsiyete dayalı olarak katı bir biçimde bölünmüş emek piyasasını mesele etmeyen, kadınları sınıf içinde ikincilleştiren politikalara açıktan itiraz etmeyen ve bunu değiştirmeye çalışmayan, parça başı, enformel, güvencesiz çalışan kadınları örgütleme ufku bile olmayan ve en önemlisi ücretli-ücretsiz emek kıskacını görmeyen bir sınıf mücadelesinin kadın işçiler için özgürleştirici bir mücadele hattı yaratması mümkün değil. Örgütlü olduğu tekstil fabrikasındaki kayıtlı işçileri örgütleyip belki o işçilerin sayısı, hatta daha fazlası kadar o fabrikaya evden parça başı iş yapan kadınları görmeyen, örgütleyemeyen bir sınıf mücadelesinin ne kadar eksik kalacağını söylemeye bile gerek yok.

Kadın işçiler ve sendikalar

Kadınlar evdeki sömürünün yanı sıra en azından karşılığında ücret aldıkları kapitalist sömürüye mazhar olup iş bulduklarında, buldukları iş ancak sigortalıysa sendikalaşma şansına kavuşurlar. Kadın işçilerin çok büyük bir kısmının sendikalaşmaya olanak vermeyen küçük ölçekli iş yerlerinde çalıştıklarını düşündüğümüzde, sendikalaşma kadınlar için bir ayrıcalık sayılabilir. Peki, kadınlar birçok aşamayı geçip sendikalaştıklarında sınıf mücadelesinde nasıl konumlanıyorlar? Örneğin, sendikalarda özgün sorunlarını tartışıp politika yapabilecekleri sendika içi kadın mekanizmalarıyla karşılaşabiliyorlar mı? Sendikaların toplantılarına ve karar alma mekanizmalarına, örneğin yönetim kurullarına eşit bir şekilde dâhil olabiliyorlar mı? Sendikalarda erkek egemenliğine, tacize, mobbinge uğradıklarında ne yapıyorlar?

Bu soruların cevapları çoğumuzun malumu. Neredeyse tamamı erkeklerden oluşan, her biri adeta erkek kulübüne dönüşmüş birçok sendika biliyoruz. Kimileri sendika içi özerk kadın komisyonlarının sınıfı böldüğünü düşünür ve sınıf mücadelesinin kadın-erkek el ele olması gerektiğini savunur. Kimisi kadın komisyonlarına esastan itiraz etmez, ancak aktif bir şekilde işlememesi için gereken önlemleri alır. Kimisi kadın işçilerin sendikalara aktif katılmalarını önemser, ancak kadınları yönetime ya da toplantılara katmaya ikna edemez, çünkü kadınlar iş dışındaki kalan zamanlarını ev işi yaparak geçiriyorlardır; zamanları yoktur.

Sayıları zaten sınırlı olan kadın işçileri en azından sendikalar yoluyla sınıf mücadelesine dâhil etmeyen ve onları sınıf mücadelesinin asli unsuru haline getirmeyen sendikaların varlığı açık bir şekilde patriyarkal ilişkilerin sadece evde ve işyerinde değil, örgütlü alanlarda da varlığını güçlü bir biçimde sürdürdüğünü gösteriyor. Feministler olarak kadın işçilerin de olduğu grev ve direnişlere her katıldığımızda şunu görüyoruz: Erkek işçilere yapılan zam kadın işçilere yapılmıyor, erkeklere daha fazla mola veriliyor, kadınlara daha çok iş yaptırılıyor, kadınlar daha fazla mobbinge, hakarete ve tacize maruz kalıyor. Durum böyleyken direniş alanında erkek sendika başkanlarından “kadın dayanışması kıymetli ama burası sınıfın yeri” uyarısını alabiliyoruz. Sendika yönetimi burada, aynı fabrikada çalışan erkek üyesinin karşısında sadece kadın olduğu için daha fazla ezilen kadın üyesinin sorunlarını sınıfın sorunu olmaktan çıkarıyor. Kadın işçilerin direnişlere katılımı evdeki iş yüküne rağmen mümkün olabilirken, kadınlarla erkeklerin birlikte direnişe geçtiği alanlarda bile erkeklerin ayrıcalıklarını korumak istemeleri, örneğin çay, temizlik gibi görevlerden kaçınmaları sınıf içindeki erkek egemenliği olarak görülmüyor. Tam da erkek egemenliği yok sayıldığı için TİS’lerde ya da direniş görüşmelerinde kadınlara özel talepler en kolay vazgeçilen maddeler olabiliyor. Feminist hareketin dayanışma ziyaretleri ve kampanyaları esnasında defaatle dikkat çektiği sendika içi erkek egemenliği, erkek sendikacılar ve işçiler açısından çoğu zaman sınıf mücadelesini bölmek olarak adlandırılıyor.

Sonuç

Kadınların erkeklerden daha az ücret almalarını, daha geçici, enformel ve ‘kadınlaşmış’ işlerde çalışmalarını; işyerinde daha fazla mobbinge, tacize ve şiddete uğramalarını kapitalizmin iç mantığıyla ve sermayenin işleyişiyle açıklamak mümkün değil. Sermayenin ve tek tek patronların kadın emek gücünü bu şekilde kullanmalarına olanak sağlayan sistem patriyarkadır. Kadınların daha en başında ev içi emek yükü nedeniyle ücretli emek gücüne katılamamaları, katılsalar bile erkekler karşısında ve emek gücünde ikincil pozisyonda konumlanmaları, erkeklerin domine ettiği iş alanlarına girememeleri, daha kötü koşullarda, düşük ücretlere, ağır mobbing ve taciz altında çalışmaktan yılarak evlere çekilmeleri döngüsü patriyarkanın nasıl işlediği ve kapitalizmle nasıl ilişkilendiği sorusunu sistematik olarak sormayı zorunlu kılıyor. Bu sadece feminist hareketin değil, sınıf hareketinin de sormak zorunda olduğu bir soru. Bu ilişkiyi ve bu ilişkinin kurulmasında siyasi iktidarın rolünü görmeden kadın kurtuluşuna ilişkin bir perspektif geliştirilemez. 

Salt dış cepheye karşı mevzilenip kadın-erkek işçi el ele verince kapitalizm belki yıkılır, ancak erkek işçi elini tuttuğu kadın işçiye şiddet uyguladığında, sendikalarda kadınların özgün sorunları yok sayıldığında, sendikalar tümüyle erkeklerin kontrolünde işlemeye devam ettiğinde ‘kadın sorunu’ çözülmemiş olur. Fabrikadaki sömürüden kurtuluşun ev içi emek sömürüsünden ve erkek şiddetinden kurtuluşu garanti etmediğini, patriyarkanın dirençli bir sistem olarak kendisini evde, fabrikada, örgütlü alanlarda sürekli tahkim edebilme kapasitesinden biliyoruz. 

Patriyarkanın bir kurucu egemenlik ilişkisi olduğunun inkâr edilmesi, kadın işçilerin kapitalizmde ve sınıf içinde gerçek maddi konumlarının yanlış analiz edilmesine, kadınlar için politika üretilememesine ve nihayetinde kadınların sınıf mücadelesinden de yalıtılmasına neden oluyor. Oysa sınıf mücadelesi kadın işçileri örgütleyebildiği ve kadınların özgün sorunlarını sendika içi özerk mekanizmalarla güvenceye aldığı, kadınların sendikal faaliyetlere ve bir bütün olarak sınıfın devrimci mücadelesine katılımı için özel olarak çabaladığı ölçüde güçlenir. 

Sınıf mücadelesinin kapitalizmden ötesini görme ufkunun kaybolduğu, sınıfın kendini yegâne devrimci güç olarak görmekten bir hayli uzak kaldığı mevcut koşullarda, işçi sınıfından kadınlar için öngörülen kurtuluşun hâlâ toplu yemekhane, çamaşırhane ve kreş açmaktan öteye gitmemesi de sınıfsal kurtuluş paradigmalarının feminist hareketi neden görmesi gerektiğinin ispatı. Feminist hareketin dünyada sınıf mücadelesi içindeki tarihsel deneyimi, sınıf mücadelesi içinde de patriyarkayı aşındırmanın sermaye karşısındaki mücadeleyi güçlendirdiğini ortaya koyuyor. Sonuç olarak Sendika.Org’un parçalı da olsa yükselişe geçen işçi direnişlerinin bize ne anlattığı üzerine sorduğu soruya feminist emek siyaseti bağlamında cevap üretebiliriz. Sınıf mücadelesinde devrimci bir niteliksel kıvılcım olma ihtimali taşıyan mevcut hareketlenmenin, sınıf içindeki, başta sendikalar olmak üzere, patriyarkal ilişkileri feminist analizlerle birlikte bütünlüklü olarak dönüştürmeyi hedeflemedikleri sürece, sınıf hareketinin kalıcı devrimci bir niteliksel dönüşüm yaratması mümkün görünmüyor.

Dipnotlar:

[1] https://www.marxists.org/history/international/iwma/pdfs/iwma-jul70-oct71.pdf Marx’ın önerisi Birinci Enternasyonal’in Londra Konferansı’nda (1871) yapılmış ve kabul edilmiştir. 1871 DOCUMENTS OF THE FIRST INTERNATIONAL volume 4 sf 442; 320 no’lu dipnot Resolution V—“Formation of Working Women’s Branches”— sf 542

Etiketler : kadın Kadın işçiler ve sendikalar Kadın emeği ve işçileşme meselesi Semiha Arı - Hülya Osmanağaoğlu
Beğendim
Bayıldım
Komik Bu!
Beğenmedim!
Üzgünüm
Sinirlendim
Bu içeriğe zaten oy verdiniz.

‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’ ad image

Bunlar da ilginizi çekebilir

Abdullah Güler kadar anlayışlı olsak yeter

Abdullah Güler kadar anlayışlı olsak yeter

Bu geç kalmış yazı için editörden özür dileyerek ve bu anlamlı dosyada yer alma şansı yakalamış olmaktan gurur duyduğumu belirterek başlamak isterim. Yazının; Öğretmen Sendikası’nın son eylem sürecinin kısa bir değerlendirmesi, direniş sürecinden de yola çıkarak emek hareketine dair eleştiri ve özeleştirilerimiz, emek cephesine dair genel bir bakış ve sonuç olarak adlandırabileceğim üç bölümden oluşacağını okuyucuya kolaylık sağlamak adına önden ifade ediyorum. Bir yaz daha şükür ki eylemsiz geçmedi

2 hafta önce
6 kurumdan "Savaşa karşı sınıf savaşı" paneli

6 kurumdan "Savaşa karşı sınıf savaşı" paneli

Alınteri, KÖZ ve Sosyalist Meclisler Federasyonu'nun (SMF) çağrısıyla Beyoğlu'nda bulunan Bağlam Yayınlarında "Ekim Devriminin mirası: Savaşa karşı sınıf savaşı" paneli düzenlendi. Panelde Alınteri, KÖZ, SMF, Ezilenlerin Sosyalist Partisi (ESP), Yeni Dünya için Çağrı (YDİ Çağrı) ve Yeni Komünizm adına sunumlar yapıldı. "Ekim Devriminin mirası: Savaşa karşı sınıf savaşı" panelinde Ekim Devrimini yaratan koşullar, emperyalist savaş karşısında kurulması gereken mücadele hattı ve devrimcilerinin kendi ülkelerinin burjuvazisine karşı savaşımının önemi tartışıldı

1 hafta önce
‘Abdullah Öcalan sosyalist ideolojilere yönelik...’

‘Abdullah Öcalan sosyalist ideolojilere yönelik...’

French Internationalist Youth Üyesi Simon Tecklin, "Abdullah Öcalan’ın metinlerini okumak, 20’nci Yüzyıl’da sosyalizm mücadelesi veren önceki ideolojilere yönelik eleştirilerimle ilgili birçok soruya yanıt bulmamı sağladı" dedi.

1 ay önce
Yorumlar

‘Sansür hayır! Habere Özgürlük ve İnsanca yaşamak İçin..!"